د طالبانو د فرمانونو د نظارت ریاست د کارکوونکو پر موټر ځانمرګي بريد تر ۱۲ زيات کسان وژلي

د ملګرو ملتونو امنیت شورا په دې وروستیو کې د سپټمبر په میاشت کې د خپل پلان راپور خپور کړ، چې ټاکل شوې په روانه میاشت کې د افغانستان په اړه غونډه وکړي.

په دغه راپور کې د افغانستان تر کنټرول لاندې سیمو کې د تېرو درېیو میاشتو پر بدلونونو او د افغانستان په اړه د دغه سازمان پر ممکنه لارو چارو او اقداماتو بحث شوی دی.

د راپور له مخې؛ د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ د دفتر د مالي او مشارکت مشرې لیزا ډوټن د جون په ۲۱مه امنیت شورا ته وویل، چې اوسمهال په افغانستان کې ۲۳.۷ میلیونه خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.

اغلې ډوټن وویل، چې د اقلیم د بدلون ناوړه اغیزې په افغانستان کې بشري وضعیت لاپسې خراب کړی دی.

د افغانستان د ښځو د سوداګرۍ او صنایعو د خونې له بنسټ ایښودونکو څخه منيژه وافق هم د ښځو د کار او زده کړو په برخه کې د طالبانو د محدودیتونو په اړه امنیت شورا ته وضاحت ورکړی دی.

مېرمن وافق ويلي، چې د افغان مېرمنو مشارکت او حقونه یوه اساسي او د خبرو اترو وړ موضوع نه ده.

د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري سازمان (یونسکو) د اګست په ۱۵مه اعلان وکړ، چې افغانستان د نړۍ یوازینی هېواد دی، چې د نجونو لپاره ثانوي او لوړې زده کړې په کې منع دي.

دغه سازمان وايي، له هغه وخته چې طالبان واک ته رسېدلي دغې ډلې په قصدي توګه ۱.۴ میلیونه نجونې له شپږم ټولګي څخه د پورته زده کړو څخه بې برخي کړې دي.

د راپور له مخې؛ د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیالې روزماري ډی کارلو د دوحې له غونډې وروسته وویل، که څه هم طالبانو په دې ناسته کې د افغانستان د مدني ټولنې له غړو سره په مستقیم ډول خبرې اترې ونه کړې؛ خو دغې ډلې د عامه ژوند په بېلابېلو برخو کې د ښځو د حضور له اړتیا څخه په کلکه خبر ورکړ.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا دا هم ویلي، چې طالبانو د اګست په ۲۱مه د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو پر راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ افغانستان ته پر سفر بندیز ولګاوه.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي ویلي، چې د ښاغلي بېنېټ راپورونه «په تعصب او بې اساسه کيسو» ولاړ دي، چې د افغانستان او خلکو ګټو ته زیان رسوي.

طالبانو د اګست په ۲۱مه د دغې ډلې د مشر له خوا د «امربالمعروف او نهې عن المنکر قانون» توشيح کړ.

دغه قانون د ښځو پر وړاندې ډېر محدودیتونه وضع کړي دي.

د «غيري محرم» نارینه و سره د ښځو خبرې نه کول او په لوړ غږ د کتاب لوستل هم په دې بنديزونو کې شامل دي.

دغه قانون له ښځو هم غوښتي، چې عمومي ځايونو کې خپل مخونه پټ کړي.

د یوناما مشرې روزا اوتنبایو وویل، دغه قانون د افغانستان لپاره یوه غمجنه راتلونکې انځور کړې ده.

د طالبانو د «امربالمعروف قانون» د غندلو لپاره د موافقې نشتوالی

ملګري ملتونه وايي، د امنیت شورا د یوې اعلامیې په خپرولو سره د طالبانو د «امربالمعروف د قانون» په توشيح کولو نیوکه کوله؛ خو د دغې شورا د دوو غړو له خوا له دغې پرېکړې سره مخالفت وشو.

دغه سازمان ویلي، چې دواړو هېوادونو استدلال کړی، چې د قانون توشيح د افغانستان لپاره یوه «داخلي مساله» ده.

ملګرو ملتونو د امنیت شورا د دغو دوو غړو نومونه نه دي اخیستي؛ خو د راپور په یوه بله برخه کې ویل شوي، چې چین او روسیه په دې باور دي، چې نړۍواله ټولنه باید د بشري حقونو په څېر مسایلو ته په پام سره له افغانستان سره مرسته وکړي.

په راپور کې راغلي، چې بیجینګ او مسکو هم له فشارونو پرته له طالبانو سره د خبرو او تعامل پلوي دي.

ملګرو ملتونو ویلي، چې دوو غړو د طالبانو د نوي قانون په اړه د انتقادي بیان له خپرولو سره مخالفت وکړ او استدلال یې وکړ، چې یوناما لا هم د طالبانو د «امر بالمعروف او نهې عن المنکر» قانون د پایلو په اړه څېړنه کوي.

دوی دا هم ويلي، چې امنیت شورا په خپلو پخوانیو متنونو کې په افغانستان کې د ښځو د حقونو ننګونه په ګوته کړې ده.

له بلې خوا د امنیت شورا یو شمېر غړي لکه فرانسه، برېتانیا، امریکا او د دوی په څېر هېوادونه استدلال کوي، چې که طالبان په رسمیت وپېژندل شي او پراختیايي او اقتصادي مرستې تر لاسه کړي، باید نړیوالو نورمونو ته غاړه کېږدي.

د راپور له مخې، یو شمېر هېوادونه په دې باور دي، چې پر طالبانو باید فشارونه وساتل شي، په ځانګړې توګه د دې ډلې د هغو تګلارو په ځواب کې، چې د ښځو حقونه تر پښو لاندې کوي.

د افغان ښځو د حقونو په اړه غیر رسمي غونډه

د ملګرو ملتونو امنیت شورا ویلي، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره یوه مهمه مساله ده.

سازمان وړاندیز کړی، چې د شورا غړي کولی شي د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې له استازو، د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي، د بشري حقونو عالي کمېشنر دفتر او د افغانستان مدني ټولنې سره غیر رسمي ناسته وکړي.

په راپور کې راغلي، چې په دې غونډه کې به پر طالبانو د دې ډلې د تګلارو او ښځو په وړاندې د چلند له امله د فشار راوړلو په اړه بحث وشي.

ډیپلوماټیکې سرچینې تاییدوي، چې ترکیه په کابل کې د خپل سفارت د پرانېستې ترڅنګ له طالبانو سره د اړیکو پراخولو ته ډېره لېوالتیا نه لري او دا تعامل د «جبر» له امله دی.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت د امیر خان متفي سره د هاکان فیدان د نه لیدنې په اړه څه نه دي ویلي.

سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر استانبول ته د خپل سفر په ترڅ کې له یو شمېر ټیټ پوړو چارواکو سره په غیر رسمي ډول لیدلي دي.

امیر خان متقي چې د اسلامي همکاریو سازمان له ډلییز انځور اخیستو څخه لرې شو او په دې ناسته کې د یادې ډلې بیرغ ته هم اجازه ورنکړل شوه، کابل ته یې له ستنېدو مخکې په استانبول کې د افغانستان کونسلګرۍ ته ولاړ.

سرچینه زیاتوي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په ترکیه کې د ګرځندوی په توګه له څو جوماتونو څخه لیدنه کړې او په استانبول کې یې د افغانستان د کونسلګرۍ له کارکوونکو سره لیدلي دي.

سره له دې چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ څخه درې کاله تېریږي، خو د ترکیې په ګډون هېڅ یوه هېواد د دغې ډلې حاکمیت په رسمیت نه دی پېژندلی.

دا په داسې حال کې ده، چې د دواړو خواوو ډیپلوماتیکې استازولۍ پرانېستي دي او دوه اړخیزه همکاري کوي.

د کډوالۍ نړۍوال سازمان د دوشنبې په ورځ (د وږي ۱۲مه) د یوه راپور په خپرولو سره ویلي، چې په دې موده کې له افغانستان څخه د وتلو کسانو شمېر دغه هېواد ته د ستنېدو په پرتله ۱۱ سلنه زیات وو.

د دغه سازمان په راپور کې راغلي دي، چې د دې اونۍ په ترڅ کې ۵۹ سلنه بیا ستانه شوي کسان د ایران څخه وو.

په همدې موده کې ۵۳ سلنه خلک بیا بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه راپور له مخې، په دې موده کې له ایران څخه څه باندې ۳۸ زره او له پاکستان څخه څه باندې ۲۶ زره کسان افغانستان ته راستانه شوي دي.

د کډوالۍ د نړۍوال سازمان د معلوماتو له مخې، له ایران څخه د راستنو شویو ښځو ۱۸ سلنه یې د ۱۸ او ۵۹ کلونو ترمنځ دي.

دغه سازمان ویلي، چې افغانان په ټوله کې د اقتصادي ستونزو، درملنې او د کورنۍ د لیدو لپاره ایران او پاکستان ته تللي دي.

ملګرو ملتونو په وار - وار په افغانستان کې د بشري ناورین او د خوړو د نه خوندیتوب په اړه خبرداری ورکړی او ویلي یې دي، چې دغه وضعیت د دې لامل شوی، چې افغانان د کار موندلو لپاره نورو هېوادونو ته ولاړ شي.

نور جلال جلالي دغه غوښتنه په هغې ویډیویي ناسته کې کړې، چې د دغه بنسټ د سیمه‌ییزو چارو مشرې مېرمن حنان بلخي او د افغانستان لپاره د دغه سازمان د مشر ایدوین سینیزا سلاودر په کې برخه لرله.

د طالبانو د عامې روغتیا له وزارته په خپره شوې خبرپاڼه کې چې د دوشنبې په ورځ د (وږي ۱۲مه) خپره شوې نور جلال جلالي د افغانستان د روغتیا په برخه کې د هغه سازمان بېړنۍ او دوامداره مرسته غوښتې او هغه یې د افغانستان د خلکو لپاره اړینه بللې ده.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې مېرمن بلخي هم د افغانستان سره د یاد سازمان د مرستو ژمنه تازه کړې ده.
مېرمن بلخي د طالبانو د روغتیا وزیر ته ویلي، چې د افغانستان د روغتیايي سیسټم لپاره باید هڅې ګړندۍ شي.
د روغتیا نړۍوال سازمان تېرکال د زمري په میاشت کې ویلي و، چې د افغانستان روغتیايي سیسټم بېړنیو مرستو ته اړتیا لري او په دې برخه کې د بودجې له کموالي له سختو ستونزو سره مخامخ دی.
تېره اوونۍ د خوړو نړۍوال پروګرام ویلي و، چې په افغانستان کې مېرمنې د بودجې د کمي له امله له نورو زیاتې کړیږي.

دغه پروکرام ویلي و، چې په دغه هېواد کې له یو مېلیون څخه زیاتې میندې او ماشومان د بودجې د کموالي له امله د خوړو له مرستو بې برخې شوې دي.
د روغتیا د نړیۍوال سازمان د هغه راپور له مخې چې د غبرګولي په میاشت کې خپور شو، ویل شوي چې هره ورځ په افغانستان کې ۲۴ میندې او ۱۶۷ ماشومان له هغو ناروغیو خپل ژوند بایلي چې د درملنې او وقایې وړ دي.

دغه غورځنګ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دا مهال د طالبانو په زندانونو کې تر ۲۰۰۰ ډېرې ښځې بندیانې دي، چې له غیر انساني چلند سره مخامخې او له بنسټیزو حقونو بې برخې دي.

خو د زندانونو په چارو کې د طالبانو د تنظیم ادارې چارواکو د یکشنبې په ورځ د (وږي ۱۱مه) ملت ته د راپور ورکولو پر مهال ویلي و، چې له دوی سره په زندانونو کې شاوخوا ۱۱زره بندیان دي چې له دغې ډلې زر تنه یې ښځې او ۹۰۰ یې ماشومان دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې د ښځینه بندیانو د ناسمې شمېرې خپرول په اصل کې د طالبانو له‌خوا د دوی د ظلمونو د پټولو یوه هڅه ده.
د دغه غورځنګ په خبره، دغه مېرمنې په خپلسرې توګه نیول کېږي او له قانوني پړاوونو پرته د اوږدې مودې لپاره په زندانونو کې ساتل کېږي چې ډېری یې د اعتراض په کولو او د طالبانو د خوښې جامو د نه اغوستلو له امله بندیانېږي.
دغه غورځنګ یو وار بیا له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې طالبان د خپلو ترسره کړو کړنو له امله ځواب ورکونې ته اړ کړي.
دوی وایي، باید د دغو ښځو پر کړاوونو سترګې پټې نه شي.
خبرپاڼه وړاندې کاږي، د طالبانو له‌خوا د زنداني شویو ښځو شمېر او د جنسي تاوتریخوالي مخ په زیاتېدونکي پېښې له ښځو سره د طالبانو د ظالمانه چلند څرګندې نښې نښانې دي.
د خبرپاڼې په وروستۍ برخه کې راغلي، نړۍواله ټولنه دې پر طالبانو فشار راوړي چې د بشري حقونو پر وړاندې د سرغړونو مخه ونیسي.

له بل پلوه د افغانستان د ښځو او عدالت ټولنې په یوې تازه څېړنه کې راغلي، چې په افغانستان کې پر ښځو او نجونو د طالبانو د غړو د جنسي تېري پېښې ۳۵سلنه زیاتې شوې دي.