سرچینې: بدخشان کې د طالبانو د تازه دمو ځواکونو لېږدونکې چورلکې د راکټي برید موخه ګرځېدلي

نور رحمان اخلاقي د جمعې په ورځ (د زمري ۲مه) په خپله اېکس‌پاڼه زیاته کړې، چې طالبانو په تېرو شلو کلونو کې د جګړې او «جهالت» له لارې د افغانستان تر ټولو طلایي فرصتونه له منځه یووړل او په تېرو پنځو کلونو کې یې په ظلم او ځپنې سره هېواد څو لسیزې شاته سوق کړ. هغه زیاته کړې، چې دغه ډله په کورنۍ او نړیواله کچه د لږ تر لږه مشروعیت په ترلاسه کولو کې هم پاتې راغلې او اوس له سخت بې‌باورۍ او د انسجام له بحران سره مخ ده.

د کډوالو او راستنېدونکو چارو دغه پخواني وزیر پر سیاستوالو، سیاسي او رسنیزو فعالانو غږ کړی، چې د تاریخ په سم لوري کې ودرېږي او د افغانستان ازادي، ابادي او عزت خپل اصلي هدف وګرځوي.

هغه روښانه کړې، چې په هره ټولنه کې نوي بدلونونه له ځان سره د بېلابېلو ډلو د لوېدو او راپورته کېدو لامل ګرځي او خلک د سختیو په وخت کې د دعوه لرونکو کچه تلي.

اخلاقي ټینګار کړی، تر ټولو مهمه مسئله دا ده، چې د افغانستان خلک د ازادۍ پر لور یوه لاره وګوري او د عزت، ژغورنې او انساني ژوند ته د رسېدو لپاره خپل امید له لاسه ورنه‌کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې پرون (پنجشنبه د زمري لومړۍ) د بدخشان په زیباک ولسوالۍ کې د ازادۍ جبهې د ځواکونو او طالبانو ترمنځ نښتې پیل شوې دي. دغې جبهې اعلان کړی، چې په زیباک کې یې د طالبانو پر پوستو بریدونه کړي او په پایله کې یې لږ تر لږه ۲۱ طالبان وژل شوي او ۳۷ نور ټپیان دي او ځینې سرحدي پوستې یې هم نیولې دي، خو بل لور ته د طالبانو چارواکو ویلي، چې په دغو نښتو کې د مخالفانو پنځه کسان وژل شوي دي.

له دې سره سم، سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، نن ماښام هغه چورلکې چې بدخشان ته یې د طالبانو تازه دمي ځواکونه لېږدول، د «ازادۍ جبهې» له‌خوا د راکټي برید موخه ګرځېدلي دي. د سرچینو په وینا، دغه برید په غرنیو سیمو کې د طالبانو د تازه دمو ځواکونو د ځای پر ځای کېدو مخه نیولې ده.

سرچینو د دې پېښې د احتمالي تلفاتو یا زیانونو په اړه جزییات نه‌دي ورکړي او همداراز طالبانو او د ازادۍ جبهې هم تر اوسه د دې ادعا په اړه غبرګون نه‌دی ښودلی.

د نورستان ولایت لپاره د طالبانو امنیه قومندانۍ د جمعې په ورځ (د زمري ۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه پېښه په یاد کان کې د چاودېدونکو کارېدونکو توکو د چاودنې له امله رامنځته شوې ده.

د خبرپاڼې له‌مخې، د یادو کان کېندونکو جسدونه له کان څخه را اېستل شوي او خپلو کورنیو ته سپارل شوي دي.

شنونکي وايي، د هېواد په کابو ټولو کانونو کې د کارګرو خوندیتوب ته چندانې پام نه‌کېږي او ان حفاظتي وسایل هم نه‌لري او له همدې امله ډېری وخت په کاني پېښو کې کارګر قرباني کېږي.

د بادغیس ولایت لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند صدیق‌الله صدیقي وايي، دغه پېښه تېره شپه د بادغیس- هرات پر لویه لاره د بادغیس د مرکز اړوند په بند سبزک سیمه کې هغه مهال رامنځته شوه، چې یو لنډکروزر موټر د ډېر سرعت له امله له سړک څخه منحرف او چپه شو.

د نوموړي په وینا، په ټپيانو کې د درېیو روغتیايي وضعیت ډېر نازک وو او د درملنې لپاره د هرات حوزوي روغتون او پاتې نور یې د بادغیس مرکزي روغتون ته لېږدول شوي دي.

سره له دې چې دغه پېښه د ډېر سرعت له امله رامنځته شوې، خو ځايي ټرافیک مسوولینو د پلټونو له دوامه خبر ورکړی دی.

د بشري حقونو یاد سازمان د راپور له مخې، دغه درې کسان د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ په ۱۰مه د اصفهان په یوه واټ کې د حکومتي ځواکونو له خوا نیول شوي وو او تر نیول کېدو وروسته ۴۰ ورځې د ایران د اطلاعاتو وزارت په توقیف خونه کې په بشپړه بې خبرۍ کې ساتل شوي وو.

د ههنګاو په وینا، هغوی په دې موده کې له خپلو کورنیو او له بهرنۍ نړۍ سره له هر ډول اړیکې محروم وو.

ههنګاو وایي، نیول شوي کسان افشار شاه احمدي، ایمان شفایي او صدرالدین احمدزاده نومیږي.

د راپور له مخې، ایمان شفایي تر نیول کېدو مخکې د تنفسي ناروغۍ له ستونزې سره مخ و، خو د سختو پلټنو او د طبي پاملرنې د نشتوالي له امله یې ناروغي په شدیدې سالنډۍ بدله شوې او لا هم له درملنې او درملو بې برخې دی.

ههنګاو وایي، افشار شاه احمدي او ایمان شفایي له خپلو کورنیو سره په اصفهان کې اوسېدل، او صدرالدین احمدزاده د کار لپاره ایران ته تللی و.

دغه سازمان همداراز ویلي چې د ۲۰۲۶ کال د جولای په ۱۹مه د اصفهان د «علیخاني میدان» د دوسیې د دوو تورنو کسانو د اعدام حکم په پټه د اصفهان په مرکزي زندان کې اجرا شوی چې یو له هغوی ۲۳ کلن افغان وګړی ګل محمد محمدي و.

ههنګاو دا راپور د ایران د اعتراضونو له نیول شویو کسانو سره د چلند او د اعدام د حکمونو د چټک اجرا په اړه د اندېښنو په دوام خپور کړی دی.

ایران د ۲۰۲۵ کال د ډسمبر او ۲۰۲۶ کال د جنورۍ په میاشتو کې د اقتصادي ستونزو او د حکومت پر ضد د اعتراضونو له پراخېدو وروسته سلګونه کسان ونیول. د بشري حقونو سازمانونو په وینا، د دغو اعتراضونو له نیول شویو کسانو سره د چلند، د اعترافونو د ترلاسه کولو لپاره د فشار او د چټکو قضایي بهیرونو په اړه اندېښنې شته.

د بشري حقونو سازمان «ههنګاو» وایي، په وروستیو میاشتو کې د اعتراضونو پرمهال له نیول شویو کسانو سره تړاو لرونکو د اعدام حکمونه زیات شوي دي.

ایراني چارواکو تر اوسه د دغو درې افغان وګړو د اعدام د حکم او د یاد راپور په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

زیتون له هغو خوړو څخه دی چې د نړۍ د تغذیې متخصصین یې د سالم ژوند د مهمو برخو په توګه یادوي. زیتون او ترې جوړ شوي غوړي د «مدیترانې» د خوړو د رژیم مهمه برخه ده او ګڼې څېړنې یې له اوږد او سالم ژوند سره تړي.

متخصصین وایي، زیتون د ګټورو غوړو، ویټامین اي او پیاوړو انټي اکسیدنټونو ښه سرچینه ده. دغه مواد د خراب کولېسټرول (LDL) په کمولو او د ښه کولېسټرول (HDL) په ساتلو کې مرسته کوي، چې ورسره د زړه او د وینې د رګونو د ناروغیو خطر راکمېږي.

څېړنې ښيي، په زیتون کې موجود پولیفینولونه د بدن التهاب کموي. اوږدمهاله التهاب د شکر، د زړه ناروغیو او ځینو سرطانونو له مهمو خطرونو څخه ګڼل کېږي.

روغتیايي څېړونکي زیاتوي چې د زیتون منظم استعمال د دماغ د فعالیت، حافظې او تمرکز په ښه کولو کې هم مرسته کوي او د عمر له زیاتېدو سره د دماغ د ځینو ناروغیو د خطر په کمولو کې اغېز لرلای شي.

زیتون د هاضمې سیستم لپاره هم ګټور بلل کېږي، ځکه د کولمو د ګټورو باکتریاوو په وده کې مرسته کوي او هضم ښه کوي. سربېره پر دې، ویټامین اي یې د پوستکي او ویښتو په ساتنه او د پوستکي د زړښت په ورو کولو کې مهم رول لري.

متخصصین سپارښتنه کوي چې زیتون باید د مناسبو خوړو د یوې برخې په توګه وکارول شي. خو هغه کسان چې د وینې لوړ فشار لري، باید مالګین زیتون په احتیاط وکاروي.

د تغذیې متخصصین ټینګار کوي چې یوازې زیتون د ناروغیو مخه نه شي نیولای، خو که له سالم خورکي رژیم، منظم ورزش او روغ ژوندانه سره یوځای وکارول شي، د عمومي روغتیا په ښه کولو کې مهمه ونډه لرلای شي.