ملګري ملتونه:داعش په افغانستان کې پر خپلو جنګیالیو غږ کړی چې پر نورو هېوادونو بریدونه وکړي

د پولیسو دغه ډله چې ښځینه پولیسو یې هم ملتیا کوله تېره شپه شاوخوا دوولس بجې د اسلام اباد په بي ۱۷ ښارګوټي کې هغه افغانان ونیول، چې یا یې ویزې نه لرلې او یا یې د وېزو موده پای ته رسېدلې وه.
نیول شوي کسان چې لا یې شمېر مالوم نه دی، ټول هغه کډوال دي چې په بهرنیو هېوادونو کې د کډوالۍ دوسیې لري او د خپل برخلیک د ټاکلو لپاره په اسلام اباد کې اوسېږي.
نادره هغه افغانه مېرمن ده، چې تېره شپه یې خاوند د وېزې د وخت ختمېدو له امله پولیسو له ځان سره بېولی او تر اوسه یې برخلیک نه دی جوت شوی.

مېرمن نادرې افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: بېګا شپه ناوخته ماشوم زوی مې ناروغه و، پلار یې د درملو پېرلو لپاره مارکېټ ته ولاړ، څو شېبې وروسته زموږ ګاونډي را ته یې وویل چې خاوند دې پولیسو بېولی، زه حیرانه شوم چې په دې توره شپه کې چېرته ولاړه شم، چا ته وژاړم او څنګه یې د پولیسو له منګولو وژغورم، په کور کې مې ماشوم ناروغ پروت دی او بل د سر سړی مې هم نه شته ،چې تاڼه په تاڼه وګرځي او هغه بیامومي.
حیات الله هغه بل افغان دی چې وايي، د نوموړي مشر ورور هم بېګا شپه پولیسو له ځانه سره بېولی.

هغه وايي: د ورور د ویزې وخت یې درې ورځې وړاندې بشپړ شوی؛ خو هغوی د نوې ویزې لپاره غوښتنلیک هم سپارلی او تر اوسه یې د نوې ویزې برخلیک نه دی څرګند.

د نوموړي په خبره، امریکا ته د دوی د تللو ټول پړاوونه هم بشپړ شوي، دوه مرکې یې د امریکا په سفارت کې بشپړې شوې او روغتیايي معاینات یې هم شوي؛ خو د تګ لپاره په تمه دي.
نوموړی وايي، چې پولیسو ته مو هر څه زارۍ وکړې زما ورور یې خوشې نه کړ اوس حیران یم چې کومه لاره خپله کړم چې هغه د پولیسو له منګولو وژغورم.
د پاکستان په ډېرو لویو ښارونو په تېره بیا په اسلام اباد کې د افغان کډوالو د نیولو بهیر بیا له سره پیل شوی او هره ورځ پولیس افغان کډوال تنګوي له ځینو یې پیسې اخلي او ځیني نور تاڼو ته لېږي.
د پاکستان کورنیو چارو وزارت څو ورځې وړاندې په اېکس پاڼه لیکلي و، چې د دغه هېواد د کورنیو چارو وزیر په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ له مرستیال سره په لیدنه کې د افغان کډوالو په ستنېدو کې د ملګرو ملتونو او نړۍوالې ټولنې پر رول ټینګار وکړ.
پاکستان تل وايي، چې په دغه هېواد کې مېشت بې اسناده کډوال دې بېرته افغانستان ته ستانه شي.
پاکستان تېر کال هم د افغان کډوالو د اېستلو لومړی پړاو پیل کړ، چې تر اوسه پورې یې نږدې اووه لکه افغان کډوال له دغه هیواده اېستلي دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تېره میاشت ویلي و، چې شاوخوا ۴۴ زره افغانان په پاکستان کې بې برخلیکه پاتې دي، چې د دوی د کډوالۍ دوسیې د امریکا، اسټرالیا، برېتانیا، کاناډا، فرانسې او جرمني په څېر هېوادونو منلې دي.
خو په پاکستان کې مېشت افغان کډوال له دغو هېوادونو غوښتنه کوي، چې د دوی د کډوالۍ د منلو بهیر دې ګړندی کړي.

دوی وايي، د دوی په منځ کې داسې کډوال هم شته چې د ټول بهیر له بشپړېدو وروسته هم پاکستانی پولیسو نیولي او له تورخمه یې اړولي دي.

طالب چارواکو ټینګار کړی، چې رسنۍ دې د اسلامي برخې نشراتو ته پاملرنه وکړي.

طالبانو له دې مخکې رسنيو ته د ښځينه ویاندویانو د کار کولو د ډول، د هغوی د نشراتو او د دې ډلې د لاسته راوړنو د پوښښ او نورو مسايلو اړوند لارښوونې کړې وې؛ خو په رسنيو کې په دې کچه د ژبې بحث نوې خبره ده.

د طالبانو ځينو غړو او يا هم د دې ډلې پلويانو په ټلويزيوني مناظرو کې د «دانشګاه» په څېر د فارسي کلمو پر کارولو اعتراض کړى او ويلي يې دي، چې د هغه پوهنتون پښتو معادل بايد وکارول شي.

طالبانو په تېرو درېيو کلونو کې د ځينو شاعرانو، لیکوالانو، مشهورو څېرو انځورونه، اثار او ځيني ملي نښانونه له منځه وړي دي.

د طالبانو دا کړنې د خلکو او ټولنيزو رسنیو د کارونکو له سخت غبرګون سره مخ شوي او په دې برخه کې يې پر طالبانو سختي نيوکي کړي.

له هلمند څخه سرچينې د چهارشنبې په ورځ ( د وږي ۱۴مه) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل، چې دغې مېرمنې نن د خاوند له ورونو څخه د هغې حق غوښتی، چې هغوی وژلې ده.

د هلمند کجکي ولسوالۍ د طالبانو امنيه قومانداني هم پېښه تايیدوي او وايي، چې د پېښې د پلټنې ترڅنګ د دغه کس د نیولو هڅه کوي.

د افغانستان په سوېلي ولایتونو کې د ښځو د تاوتريخوالي دا ډول پېښې خورا ډېرې دي.

تېره اونۍ د کندهار په بولدک ولسوالۍ کې يو کس په چاړه د خپلې مېرمنې غاړه پرې کړې او وژلې يې وه.

ښځينه فعالانې واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته د بشري حقونو د بنسټونو نشتوالۍ، په کم عمر د نجونو ودول، نرواکه ټولنه او انساني حقونو ته د مېرمنو نه لاس رسۍ د دا او ورته نورو پېښو لاملونه يادوي.

د ښځو د حقونو فعالانې پر واکمنو طالبانو نيوکه کوي، چې پر مېرمنو د بنديزونو او محدويتونو سره - سره د دوی دا ډول ستونزو ته رسېدنه نه کوي.

د طالبانو د ارګ اېکس پاڼې ویلي، چې مولوي عبدالکبیر نن (د چهارشنبې ورځ د وږي ۱۴مه) په کابل کې د یوناما له مشرې روزا اوتنبایوا او مل پلاوي سره وکتل.

په دې لیدنه کې د یوناما مشرې په کابل کې په وروستۍ چاودنې خواشیني هم ښودلې.

مېرمن اوتنبایوا په افغانستان کې د نشه یي توکو اړوند وویل: «یوناما هڅه کوي په افغانستان کې د کوکنارو او نورو نشه يي توکو د بدیل کښت، د روږدو کسانو درملنې او له بزګرانو سره د مرستې په موخه د ګڼ شمېر هېوادونو او بنسټونو ګډه ناسته جوړه کړي.»

هغې زیاته کړه، چې په دې ناستې کې به طالبانو ته هم د ګډون بلنه ورکړل شي.

اغلې اوتنبایوا د افغانستان سوېلي ولایتونو ته د خپل سفر د څرنګوالي او لیدنو په اړه د مولوي عبدالکبیر ته معلومات ورکړل او زیاته یې کړه، د افغانستان په تړوا به د یوناما درې میاشتینی راپور د ملګرو ملتونو د امینت شورا له غړو سره شریک کړي.

ښاغلي عبدالکبیر هم وویل، چې د مخدره توکو سره د اغېزناکې مبارزې په موخه عالي کمېسیون جوړ شوی چې له اړوندو ادارو سره تر ناستو وروسته به د یوناما په ګډون له نورو نړۍوالو بنسټونو سره ګډې ناستې لري.

تر دې مخکې، د یوناما مشره وايي، چې طالبان باید په رسمیت ونه پېژندل شي.

روزا اوتنبایوا د طالبانو په رسمیت پېژندنه د ښځو د حقونو، د نجونو د زده کړې او د اساسي قانون جوړول د مسایلو مشروطه حل ګڼلي.

طالبانو د اګست په ۲۱مه د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو پر راپور ورکوونکي د ریچارډ بېنېټ افغانستان ته پر سفر بندیز ولګاوه.

د طالبانو ویلي وو، چې د ښاغلي بېنېټ راپورونه «په تعصب او بې اساسه کيسو» ولاړ دي، چې د افغانستان او خلکو ګټو ته زیان رسوي.

یادې سرچنې زیاته کړه، چې له څو ورځو راپه دې خوا طالبانو هڅه کوله، چې د پالوڅو او پټک دوه پوستې جوړې کړي؛ خو پاکستاني ځواکونو یې مخالفت کړی دی.

د یادې جګړې د تلفاتو او ویجاړیو په اړه تر اوسه کره معلومات نه شته

تر اوسه طالبانو او پاکستان د یادې جګړې په تړاو په رسمي ډول رسنیو ته څه نه دي ویلي.

دا لومړی ځل نه دی، چې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو تر منځ پر ډېورنډ کرښه جګړه رامنځته کیږي؛ بلکې له دې وړاندې په تورخم، کونړ، پکتیکا او خوست کې په ځلونو د دواړو خواو تر منځ جګړه شوې ده.