ملګرو ملتونو له دولتونو غوښتي چې د جګړې د مخنیوي لپاره پر اسراییل او حزب الله فشار راوړي

د اوکراین د بهرنیو چارو وزیر اندري سیبیها پر اېکس خپور کړي پیغام کې لیکلي: «د اوکراین د استخباراتي معلوماتو له مخې، کرملین د ژمي څخه مخکې د اوکراین د اټومي انرژۍ په مهمو تاسیساتو د بریدونو لپاره چمتوالی نیسي.»

نوموړي د اټومي برېښنا فابریکو او د بریښنا د لیږد سب سټیشنونو په اړه اندېښنه څرګنده کړی او ویلي یې دي، چې دغه تاسیسات د اټومي انرژۍ د خوندي کارکولو لپاره مهم دي.

سیبیها په دې اړه نور جزییات نه دي ورکړي چې ولې روسیه غواړي دغه تاسیسات په نښه کړي.

د مسکو له خوا په دې اړه تر اوسه کوم غبرګون نه دی څرګند شوی.

روسیې د ۲۰۲۲کال له مني راهیسې چې پر دغه هېواد یې برید کړی، د اوکراین د بریښنا پر تاسیساتو یې پراخ بریدونه ترسره کړي دي.

رویټرز لیکلي، چې د ملګرو ملتونو د اټومي انرژۍ د څار ادارې، د اټومي انرژۍ نړۍوالې ادارې (IAEA) سمدستي په دې اړه څه نه دي ویلي.

د اوکراین د ولسمشر د دفتر مشر اندري یرمک پر اټومي تاسیساتو د برید د احتمالي ګواښ پر وړاندې د نړۍوالو غبرګونونو غوښتنه کړې ده.

هغه په خپل ټیلیګرام پاڼه لیکلي: «دا د اټومي ناورین د سناریو لپاره چمتووالی دی. روسیه ترهګره ده.»

ښاغلی یرمک زیاتوي: «دوی باید همدلته ودرول شي. لویدیځ او نړۍوال باید د دغې ترهګرۍ د چمتوالي په وړاندې سخت غبرګون وښیي.»

روسیې د اوکرایین د حرارتي برېښنا تاسیساتو ته ډیر زیان رسولی او کله ناکله یې بندونه هم په نښه کړي دي ، خو لا هم د اوکراین اټومي تاسیساتو ته زیان نه دی رسیدلی.

د اټومي انرژۍ ادارې مشر رافیل ګروسي د جګړې په اوږدو کې څو څو ځله اوکراین او روسیې ته سفر کړی او د جګړې له دواړو خواوو یې غوښتي چې اټومي تاسیساتو ته نږدې یو بل سره ښکیل نه شي.

هغه د سپتمبر په پیل کې کییف ته د سفر په ترڅ کې وویل: «فکر کوم چې دا تل یو خطر دی کله چې په اټومي بټۍ باندې د برید احتمال موجود وي.»

درېیو سرچینو رویټرز ته ویلي، چې ایران د لنډ واټن ویشتونکي بالستیک توغنديو په ګډون د توغندیو د ویشتلو دستګاوې روسیې ته نه دي سپارلي. واشنګټن تېره اوونۍ تهران تورن کړ، چې د اوکراین پر ضد د کارولو لپاره یې دغه توغندي روسیې ته استولي دي.

په دغو سرچینو کې یو اروپايي ډیپلومات، یو اروپايي استخباراتي کارکوونکی او یو امریکايي چارواکی شامل دي.

دوی ویلي، دا څرګنده نه ده چې ایران ولې روسیې ته د لنډ واټن ویشتونکي توغندي نه دي ورکړي.

دوو کارپوهانو رویټرز ته وویل، چې د دې توغنديو د نه لیږلو څو لاملونه دي.

یو دا چې روسیه ښايي د دې توغندیو د لېږدولو لپاره د خپلو پوځي لاریو د ترمیمولو پلان ولري.

بله خبره دا ده، چې د توغنديو په نه لېږلو سره ایران له لوېدیځو قدرتونو سره د کړکېچ د کمولو په اړه د نویو خبرو اترو زمینه برابروي.

د ایران د توغندیو کارپوه، فابیان هینز، ويلي، دا نه شي تاییدولی، چې ایران د توغندیو استول بند کړي دي.

هغه زیاته کړه د ایران له خوا د توغنديو د نه لیږلو یو دلیل دا دی، چې هغه ملکي لارۍ چې ایران د توغندیو د توغولو لپاره ترمیم کړي دي د اوکراین په غرنیو سیمو او سخت ژمي کې د عملیاتو لپاره مناسبې نه دي.

تر دې مخکې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلینکن ویلي و، چې ایران روسیې ته د Fath-360 توغندي ورکړي او امکان لري، چې روسیه به په راتلونکو څو اونیو کې دغه توغندي په اوکراین کې وکاروي.

امريکا، جرمني، بريتانيا او فرانسې پر ايران نوي بنديزونه لګولي او اروپايي ټولنې ویلي، چې د ايران د هوايي چلند سکتور په نښه کولو لپاره پر نويو اقداماتو غور کوي.

د غزې روغتیا وزارت ویلي، چې په وژل شویو کې ډېری یې ښځې او ماشومان دي. د حماس دولتي رسنیو دفتر ویلي، چې په وژل شویو کې ۱۳ ماشومان او شپږ ښځې شاملې دي.

بل خوا بیا اسراییلي پوځ ویلي، چې دوی د حماس د قوماندې مرکز په نښه کړی چې له دې مخکې د ښوونځي په توګه کار ترې اخیستل کیده. اسراییلي پوځ یو ځل بیا وویل، چې د حماس ډله ملکي تاسیسات د نظامي موخو له لپاره کاروي. خو حماس دا خبره ردوي.

له سیمې څخه د رویټرز له خوا په خپاره شوو عکسونو کې چاودلي دیوالونه، سوځول شوي او ویجاړ شوي چوکی او میزونه، د ښونځي سوري چتونه او د پاتې شیانو د خوندي کولو لپاره د خلکو هڅې لیدل کیږي.

رویترز د پېښې د یوه عیني شاهد المالهي له قوله لیکي: «ښځې او ماشومان د ښوونځي د لوبو په میدان کې ناست وو، ماشومانو لوبې کولې، چې ناڅاپه دوه راکټونه پرې ولګېدل.»

د پېښې یو بل عیني شاهد ویلي، چې د پېښې ټول قربانیان ښځې او ماشومان دي.

حماس د اکټوبر په اوومه پر اسراییل برید وکړ او یو زرو او ۲۰۰ کسان یې ووژل او ۲۵۰ یې یرغمل کړل. د دغه برید په ځواب کې اسراییل په غزې پراخ بریدونه پیل کړل.

د فلسطین د روغتیا وزارت په وینا، پر غرې د اسراییل بریدونو کې تر ۴۱ زرو ډېر فلسطینیان وژل شوي او نږدې ۲.۳ میلیون فلسطینیان بې ځایه شوي دي.

حزب الله پورې تړلي د لبنان د ټرانسپورټ وزیر علي حامیه پرون د پېښې په ځای کې وویل، چې ۲۳ کسان لا هم ورک دي.

مالومه نه ده چې روغتیا وزارت دې شمېرو کې هغه ۲۳ کسان هم حساب کړي که نه.

دا روان کال د حزب الله او اسراییل ترمنځ روان ټکر کې تر ټولو مرګونې پېښه ده.

دا پېښه د ایران ملاتړي حزب الله او اسراییل ترمنځ تاوتریخوالي ته لمن وهي، چې ترې دوه ورځې مخکې هم د دې ډلې د مخابراتي شبکو له چاودلو سره ډېر شوی دی.

په هغه پېښه کې هم ۳۹ کسان وژل شوي او تر درې زرو ټپیان شوي دي.

پوره باور دا دی چې اسراییل د حزب الله د وسلوالو مخابرې په نښه کړې دي، ځو تلابیب دا تور رد یا تایید کړی نه دی.

له بلې خوا په غزه کې حماس ډلې ویلي چې اسراییل به د دې برید بیه ور کړي.

د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې پر اسراییل د حماس له برید او بیا پر غزه د اسراییل په یرغل پسې د تل ابیب او حزب الله ترمنځ هم ټکر ډېر شوی دی.

دغه ورځ چې په ۱۹۸۱م کال کې د ملګرو ملتونو له‌خوا د یوې اعلامیې په خپرولو سره د سولې د نړۍوالې ورځې په نامه ونومول شوه، چې د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې په بېلابېل ډول نمانځل کېږي.
تېر کال د ملګروملتونو سرمنشي انټونیو ګوټرېش د دغې ورځې د نمانځلو په پار ویلي و، چې د سیاسي، اقتصادي، ټولنیزو او اقلیمي ستونزو له کبله تر بل هر وخت زیات خلک د خپل کور کلي پرېښودو ته اړ اېستل شوي دي.
نوموړي هیله ښودلې وه، چې رښتینې سوله هغه مهال ټینګېدای شي چې په ټوله نړۍ کې تاوتریخوالی پای ته ورسېږي.
سرمنشي دا رنګه ویلي و، چې د وسله‌والې جګړې پر بندېدو سربېره د سولې لپاره نورو ګامونو ته هم اړتیا ده چې باید واخیستل شي او حقیقي سوله هغه وخت شونې ده، چې د نړۍ د ټولو وګړو انساني حقونه خوندي شي.
که څه هم چې په افغانستان کې د طالبانو ډلې په وار، وار د سرتاسري سولې او امنیت د ټینګښت ادعاوې کړې؛ خو ملګرو ملتونو او بېلابېلو هېوادونو په افغانستان کې د موجوده وضعیت په اړه تل اندېښنې څرګندې کړې دي.
سوله د هر چا لپاره ښايي بېلابېل مفهوم ولري، په افغانستان کې هم ګڼ خلک د سولې لپاره خپل، خپل تعریفونه کوي.

هغه نجونې چې له زده‌کړو راګرځول شوې ښايي سوله ورته د هغوی د زده‌کړو د دوام په مانا وي.
سلګۍ هغه افغانه زده‌کړیاله ده، چې لوړې زده‌کړې یې نېمګړې پاتې شوې.

هغې افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: "زما لپاره سوله په دې مانا ده، چې جګړه نه وي او په ارامه فضا کې مې زده‌کړې پای ته ورسوم."
په کابل کې یوه کونډه د نوم د نه ښودلو په شرط وايي، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته له کاره ستنه شوې او له سختو اقتصادي ستونزو سره مخامخ ده.

هغه وایي، چې د هغې لپاره سوله د هغې د ماشومانو د ګېډو مړو په مانا ده: "زما لپاره د سولې مانا دا ده، چې زما ماشومان په ګېډه ماړه وي، واکمنان ما ته د پخوا په څېر د کار کولو حق راکړي چې خپلو ماشومانو ته حلاله روزي وګټم."
د دغو ستونزو له امله، په افغانستان کې واک ته د طالبانو له ستنېدو وروسته په سلګونه زره افغانان له هېواده وتلي او د روڼ اندو افغانانو د وتلو دغه لړۍ لا هم روانه ده.
له سولې څخه د ملګرو ملتونو د تعریف له مخې، سوله نه یوازې د جګړو درېدل دي؛ بلکې یو مثبت او خوځنده بهیر دی، چې بېلابېلې دښمنې خواوې په کې خبرو اترو ته وهڅول شي او جګړې او تاوتریخوالی پای ته ورسوي.
د ټولنیزو چارو کارپوهان بیا وايي، د سولې مانا دا نه ده چې یوازې جګړه نه وي؛ بلکې له سولې سره نورې خبرې او نور ټولنیز شرایط هم تړلي دي.