سویسي رسنیو راپور ورکړی، چې دغه هېواد دوه «جدي مجرم» افغان کډوال و اېستل. له ۲۰۱۹ کال وروسته دا لومړی ځل دی چې سویس افغان کډوال له خپلې خاورې باسي. د سویس چارواکو دغه دوه کسان «جدي مجرمان» او د هیواد داخلي امنیت ته ګواښ بللي دي.
د سویس کيستون ايس ډي اې خبري اژانس د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د سویس حکومت هر یو پناه غوښتونکي ته د جیب خرڅ په ډول ۵۰۰ سویسي فرانک (شاوخوا ۵۸۳ ډالر) ورکړي.
سویسي رسنیو د دغو دوو کډوالو د هویت په اړه معلومات نه دي خپاره کړي.
د سویس د کډوالۍ د دفتر مرستیال وینچنزو ماچیولي رسنیو ته وویل، چې هیواد به یې ډیر ژر نور [مجرم] کډوال هم وباسي.
د سویس جرمني ژبې اونیزې، چې مخکې یې د دغو کډوالو د ایستلو خبر ورکړی و لیکلي، چې لږ تر لږه ۱۳ نور «جدي مجرم» افغان پناه غوښتونکي په سویس کې میشت دي.
تېره میاشت جرمني هم ۲۸ «مجرم» افغان کډوال په یوه چارټر الوتکه کې کابل ته واستول او ویل کیږي یوه بله الوتنه هم په نږدې راتلونکې کې په پام کې ده.
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې پر خپله ایکس پاڼه لیکلي، چې په سرپل ولایت کې د بې ځایه شویو او راستنیدونکو لپاره ۱۱۴ دایمي سرپناوې جوړوي. یاد سازمان ډاډ ورکړی، چې دغه سرپناوې به د ژمي د سړې هوا له رارسېدو مخکې بې ځایه شویو ته د خونديتوب او تودوخې زمینه برابره کړي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د یکشنبې په ورځ (د تلې ۲۲ مه) له مرستو څخه د يوې ګټې اخستونکې نوريه له قوله ليکلي: « دا سرپناه زموږ لپاره د معجزې په څېر ده او زموږ ژوند ډېر اسانه کوي.»
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د دغو کوډلو د اسانتیاوو او ډول په اړه جزئیات نه دي ورکړي، خو ویلي يې دي، چې د بې ځایه شویو او راستنېدونکو لپاره د سرپناوو په جوړولو کې ورسره ایچرو «اې سي ایچ ار او» موسسه همکاري کوي.
له دې وړاندې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د پنجشنبې په ورځ (د تلې ۱۹ مه) د رواني روغتیا د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه راپور کې ویلي و، چې له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو جبري ایستلو په کډوالو کې رواني ناروغۍ او فشار ډېر کړي دي.
دغه سازمان وايي، له ایران او پاکستان څخه ایستل شوي افغان کډوال له اسانتیاوو پرته هېواد ته راستنېږي او له سختو شرایطو سره مخ دي.
«د ګرونوالډ د پولیسو مرستیال یورګ ګرینر وايي، سره له دې چې پر افغان کونسلګرۍ ګڼه ګوڼه ډېره شوې، خو تراوسه د کومې ناوړه پېښې رپوټ نه دی ورکړل شوی». د جرمني د مونشن ایالت په ګرونوالډ شنه سیمه کې پر افغان کونسلګرۍ د افغان پاسپورټ اخستونکو ګڼه ګوڼې د سیمې خلک اندېښمن کړي دي.
د سیمې خلکو وړمه ورځ په یوه غونډه کې په دې شنه سیمه کې د خلکو ګڼه ګوڼه او د کثافاتو ستونزه اندېښمنوونکي بللي. د ګرونوالډ د پولیسو مرستیال یورګ ګرینر وايي، سره له دې چې پر افغان قونسلګرۍ ګڼه ګوڼه ډېره شوې، خو تراوسه د کومې ناوړه پېښې رپوټ نه دی ورکړل شوی.
د مونشن ټاګیس ورځپاڼه وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته په اروپا کې د افغانستان ډیری استازولیو خپل رسمیت له لاسه ورکړی دی.
د مونشن کونسلګري یوازې د جرمني په دوو ایالتونو بایرن او بادن وورتېمبرګ ایالتونو کې میشتو افغانانو ته خدمتونه وړاندې کوي، خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له اعلان وروسته چې د نورو کونسلګریو او سفارتونو اسناد یې بې اعتباره اعلان کړل، دې کونسلګرۍ ته پر جرمني سربېره له اتریش، سویټزرلنډ او نورو اروپايي هېوادونو هم افغانان راځي.
ګرینر، چې په دې وروستیو کې یې په مونشن کې د افغان قونسلګرۍ له چارواکو سره له نږدې لیدلي، وايي« په کونسلګرۍ کې ګڼه ګوڼه پاموړ ډېره شوې ده. ». هغه وايي، قونسلګري له عملیاتي ستونزو سره لاس او ګریوان ده او هڅه کوي د مراجعانو شمېر کم شي.
د مونشن کونسلګري افغانانو ته د پاسپورټونو د ورکړې، تمدید او نکاح خط په څېرکنسولي خدمتونه وړاندې کوي، خو لوژستیکي ننګونو لکه د موټرو د پارک کولو ځای کموالي او روغتیايي اندېښنو سیمه ییز چارواکي دې ته اړ کړي، چې د کونسلګرۍ وضعیت له نږدې وڅاري.
ګرینر د سیمې د خلکو اندېښنو ته په ځواب کې وویل: « موږ له مسایلو خبر یو او له کونسلګرۍ سره د خبرو اترو په حال کې یو څو امنیت او عامه نظم خوندي شي».
د کونسلګرۍ چارواکو ژمنه کړې، چې د سیمې د خلکو اندېښنې په پام کې ونیسي او د کثافاتو ستونزې ته رسیده ګي وکړي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو زوارت وايي، په تېرو شپږو میاشتو کې افغانستان ته شپږ لکه او ۴۰ زره کډوال راستانه شوي. دغه وزارت وايي، یاد کډوال له ایران، پاکستان او ترکیې هېوادونو څخه راستانه شوي دي.
د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون د یکشنبې په ورځ د (تلې ۲۲مه) په یوه راپور کې د دغه ډلې د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د ویاند عبدالطیف حقاني له قوله ویلي، چې په تېرو شپږو میاشتو کې څه باندې ۶۴۰ زره افغانان له ایران، پاکستان او ترکیې هېوادونو څخه راستانه شوي دي.
نوموړی وايي، شاوخوا ۸۰ زره افغانان له پاکستان، ۱۰ زره له ترکیې او پنځه لکه او ۵۰ زره افغان کډوال له ایران څخه په زور او خپله خوښه راستانه شوي دي.
د طالبانو کډوالو وزارت ویاند وايي، د یادو راستنو شویو کډوالو د ژوند خوندیتوب ترڅنګ یې په روغتیايي، زدهکړو او د کاري زمینې په برابرولو کې ورته اسانتیاوې رامنځته کړې دي.
خو د راپورونو له مخې، هره ورځ سلګونه افغانان په ناقانونو لارو ګاونډیو هېوادونو ته کډوال کیږي.
وزرګارتیا، امنیتي ګواښونه، د ټولنیزو او بشري حقونو نابرابري له هېواده د ځوانانو د تېښتې لاملونه ګڼل کیږي.
دا په داسې حال کې ده، چې ایران او پاکستان هره ورځ سلګونه افغان کډوالې کورنۍ په زور له خپلو هېوادونو باسي.
دغو دواړو هېوادونو پر مېشتو افغان کډوالو د کار کولو او په ښوونیځیو کې د ماشومانو پر شاملولو هم بندیزونه لګولي دي.
د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام وايي، د څلورو کلونو په موده کې یې د مرستندویه ادارو په همکارۍ په افغانستان کې په خوارځواکۍ د اخته نږدې سل زرو ماشومانو درمنله یې کړې.
بلخوا په کابل کې د ایندراګاندي روغتون یو روغتیاپاله وايي، په افغانستان ورځ تر بلې په خوارځواکۍ د اخته ماشومانو شمېر ډیریږي.
د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام د یکشنبې په ورځ د (تلې ۲۲مه) په ایکس پاڼه لیکي، چې یاد پروګرام د نږدې سل زرو هغو ماشومان په درملنه توانیدلی، چې په خوارځواکۍ اخته وو.
د یاد سازمان له لوري په خپره شوې ویډیو کې ویل شوي، چې د ۲۰۲۱ کال څخه تر ۲۰۲۴ پورې د ۹۶۷۵۳ تنو په خوارځواکۍ اخته ماشومانو درملنه په ۱۱۲ مرکزونو کې کړې ده.
د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام وايي، د یادو ماشومانو درمنله یې د اېکو مرستندویه ادارې په مرسته کړې.
د پروګرام له لوري په خپرو شویو معلوماتو کې ویل شوي، چې اېکو مرستندویه ادارې د ماشومانو د درملنې په موخه، د ځانګړو کېټونو او تجهیزاتو چمتو کولو ترڅنګ، د ماشومانو د ځانګړو خوړو، درملو، د شېدو چمتو کولو کېټونه او نورو توکو په برخه کې ورسره همکاري کړې ده.
همدارنګه یادې ادارې له خوړو نړیوال پروګرام سره، د ډاکټرانو او نرسانو په ګډون د لومړۍ لیکې د کارکوونکو د وړتیا لوړولو ترڅنګ د لوړ کیفیت تغذیې خدمتونو وړاندې کولو په برخه کې هم همکاري کړې ده.
د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام له لوري په خپره شوې ویډیو کې د کابل د انیدارګاندي ماشومانو روغتون یوه روغتیاپاله وايي، په یاد روغتون کې هره ورځ له پنځه تر لسو په خوارځواکۍ اخته ماشومان بستر کوي.
ډاکتره حسیبه زیاتوي: «په افغانستان کې خوارځواکي خورا زیاته شوې، موږ د ورځې له ۱۵ تر ۲۰ پورې ناروغو ماشومانو معاینه کوو، په دې کې له پنځه تر لسو په خوارځواکۍ اخته ماشومان هره ورځ دلته بستر کوو.»
د ستارې حبیبي په نوم د ایندراګاندي د ماشومانو روغتون یوه بله روغتیاپاله له مرستندویانو څخه د درملو، روغتیا، وړتیا لوړولو او عامه پوهاوي په برخه کې د همکاریو د دوام غوښتنه کوي.
دا په داسې حال کې ده، چې د خوړو نړۍوال پروګرام تېره میاشت په خپل یوه راپور کې ویلي وو، چې دا مهال په افغانستان کې څلور میلیونه ماشومان او میندواره میندې له ځوارځواکۍ سره مخ دي.
د ایران د عدليې وزارت د ماشومانو حقونو د یوې څانګې مسوول ویلي، چې په تهران ښار او کوڅو کې ۸۵ سلنه کارګر ماشومان افغان کډوال دي. دغه ایراني چارواکي ویلي، ډیری هغه ماشومان یې له ایرانه ایستلي هم دي، چې د اوسېدو قانوني اسناد یې نه لرل.
د ایسنا خبري اژانس د ایران عدلیې وزارت د ماشومانو حقونو د ملي کنوانسیون د منشي علي کاظمي له قوله راپور ورکړی، چې په تهران کې ۸۵ سلنه کارګر افغان ماشومان دي چې هلته د کډوالۍ ژوند کوي.
دغه اژانس د علي کاظمي له قوله لیکلي، چې یوازې په تهران ښار کې ۳۲۰۰ کارګر ماشومان پېژندل شوي، چې په یادو ماشومانو کې یوازې ۸۵ سلنه یې افغان کډوال ماشومان دي.
د راپورنو له مخې، دغه ماشومان د مالي ستونزو او زدهکړو څخه له پاتې کېدو له امله اړ شوي، چې پر سړکونو، لارو او کوڅو کې خځلې ټولې کړي، او یا څه خرڅ کړي.
دغه ایراني چارواکي ویلي، د ماشومانو ادارو د ملي قوانینو په نظر کې نیولو سره هغه ماشومان یې بېرته افغانستان ته استولي، چې قانوني اسناد یې نه درلودل.
په راپور کې ویل شوي، چې یاد ماشومان پر سړکونو، لارو او کوڅو کې خځلې راټولوي، یو شمېر یې بې سرپرسته او د ډیرو کورنۍ له سختو مالي ستونزو سره مخ دي.
علي کاظمي وايي: «اوسنۍ کړنلاره داده، هغه کډوال چې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري، خپلو هېوادونو ته دې واستول شي او هغوی چې اسناد لري، د کډوالو ادارې له لوري دې د قوانینو په مراعتولو وپوهول شي.»
همدارنګه نوموړی زیاته کړي: «په ځانګړي توګه له ماشومانو څخه ناوړه ګټه اخیستل کیږي، او په دې سره له زدهکړو د ماشومان زړه توريږي، چې دا په قانون کې جرم دی.»
له څو لسیزو راهیسې په ایران کې په سلګونو زره افغان کډوال اوسیږي، خو له تېر یوه کال راهیسې د ایران حکومت په زور د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ پیل کړې او هره ورځ سلګونه افغانان له دغه هېواده په زور باسي.