عطامحمد نور ایران ته:د افغانانو د ډلوژنې او د فلسطینیانو د وژلو ترمنځ څه توپیر دی؟

افراسياب خټک له افغانانو غوښتي، چې د «غچ اخيستلو تر ټولو غوره لار د يو پياوړي، شتمن او ټولګډونه افغانستان جوړولو لپاره يو موټي» کېدل دي.

یو شمېر عیني شاهدانو، چې غږیز فایل یې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی وايي، د ایران د امنیتي ځواکونو له خوا شاوخوا ۳۰۰ افغان کډوال په نښه شوي او تر ۲۰۰ ډېر کسان وژل شوي دي.

ځینې نا تایید شوې شمېرې ښيي، چې په دغه برید کې ۲۶۰ افغانان وژل شوي.

اتمر وایي،"لومړی لازمه ده چې د ایران اسلامي جمهوریت چارواکي د دغې ناوړه پېښې په تړاو د ټولو اړخونو یوه بشپړه او هراړخیزه څېړنه وکړي؛ همداراز قربانیانو او ټپیانو ته دې لازمه پاملرنه او د څېړنو د موندنو له مخې دې د عدالت تأمین لپاره اقدامات وشي".

هغه پر خپل اېکس د طالبانو پر حکومت غږ کړی چې "د ملت ارادې ته درناوی وکړي؛ د خلکو له محرومولو لاس واخلي او د ولس حقونه او ازادي محترمه وګڼي، څو افغانان د خپل هېواد پرېښودو ته اړ نه شي."

د حال وش په نامه د بشري حقونو یوه سازمان تېره شپه رپوټ ورکړ، چې د ایران پوله ساتو ځواکونو په کلګان سراوان سیمه کې پر هغو افغان کډوالو ډزې کړې دي، چې غوښتل یې ایران ته لاړ شي.
ځینې نا تایید شوې شمېرې ښيي، چې په دغه برید کې ۲۶۰ افغانان وژل شوي او ګڼ نور ټپیان دي.
حال وش د سې شنبې په ورځ (د تلې ۲۴مه) د ترلاسه شویو ویډیوګانو او انځورونو او همدا راز د عیني شاهدانو د ادعاوو په حواله راپور ورکړی، چې د ۳۰۰ افغان کډوالو له ډلې شاوخوا له ۶۰ تر ۷۰ تنو پورې ژوندي پاتې او نور وژل شوي یا ټپیان دي.
په ورته وخت کې یو شمېر عیني شاهدان چې غږیز فایل یې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی وايي، د ایران امنیتي ځواکونو شاوخوا ۳۰۰ افغان کډوال په نښه کړي او تر ۲۰۰ ډېر کسان یې وژلي دي.
په کور دننه او بهر یو شمېر نورو افغانانو هم پر دې پېښه توند غبرګونونه ښودلي او ایران یې له افغانانو سره په نا انساني کړنې او ظلم تورن کړی.
تر اوسه پورې لا کره شمېرې نه دي څرګندې او نه هم په دې اړه د طالبانو حکومت غبرګون ښودلی چې په دې پېښه کې څومره کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
ايراني چارواکو هم تر اوسه پورې د دې پېښې په اړه څه نه دي ويلي.

ضیاالحق امرخېل په خپل اېکس کې لیکلي: د ايران وحشي ځواکونو لخوا د افغان ځوانانو ډله ايز قتل عام پر انساني او اسلامي حقونو تور داغ او نه بښوونکی جنايت دی.

نوموړی له طالبانو غواړي چې د دې پېښې هر اړخیزه څېړنه وکړي او د ډیپلوماټانو پر احضار بسنه ونه کړي.

خو له دې پېښې د نږدې ۱۸ ساعتونو تېرېدو سره بیا هم طالبانو کوم غبرګون نه دی ښودلی.

یونیسف وايي، د طالبانو بندیزونو په افغانستان کې جنسیتي نابرابرۍ لا زیاتې کړې.

دغه سازمان په خپل یوه راپور کې لیکلي چې په افغانستان کې نجونې په خپل ورځني ژوند کې له سترو ننګونو سره مخ دي او د نړۍ د ډېرو برخو برعکس دوی له خپلو حقونو محرومې دي.

د یونېسف اجراییوي مشرې کاتریل رسل وویل، «پوهنه په ژوند کې یوازې فرصتونه نه برابروي، بلکې نجونې له کم عمره ودونو، خوارځواکۍ او نورو روغتیايي ستونزو څخه هم ساتي.»

۱۷ کلنه بي بي ګله د هغو زرگونو نجونو له ډلې یوه ده چې د طالبانو له خوا له شپږم ټولګي پورته د نجونو زده‌کړو تر بندیز وروسته په کم عمر کې واده کولو ته اړه شوې.

هغې له زده‌کړو د پاتې کېدو په اړه یونېسف ته ویلي: «ما په دې وروستیو کې کوژده وکړه او تر ټولو بده یې دا ده چې مور او پلار هم دې ته نه وم اړه کړې، ما یوازې خپلې هیلې له لاسه ورکړې وې او نهیلي شوم چې نور مې د خپلو خوبونو د پوره کولو چانس له لاسه وتلی.»

بي بي ګل زیاته کړې: «که څه هم زما میړه له ما څخه په عمر کې ډیر لوی دی، ما د هغه د واده وړاندیز ځکه ومانه چې له زده کړو بې برخې وم، کنه ما دغه واده نه مانه.»

دغه ۱۷ کلنه ناوې اوس یو څلور میاشتنی ماشوم لري او وايي، چې د «ښوونځیو له تړلو وروسته یې بله لاره نه لرله ځکه یې واده وکړ، اوس په دې کار سره چې ناوې یم او ماشوم هم لرم ډیره ځوریږم.»
واک ته د طالبانو له رسیدو وروسته د دغې ډلې د مشرانو له لوري دریم او څلورم ودونه او د کم عمر لرونکو نجونو په زور ودونه زیات شوي دي.
د یونېسف د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۱ کال تر سپټمبر پورې شاوخوا ۱.۴ میلیونه نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو بې برخې شوې دي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت تېره ورځ سې شنبه د (تلې ۲۴مه) په خپله ایکس پاڼه لیکلي چې، د پنجشېر ولایت ۳۵۴۵ قیراطه زمرد یې په ۱۰۷ زره او ۴۵۰ امریکايي ډالرو پلورلي دي.
دغه وزارت وايي، چې په دغو لاسته راغلو ډالرو کې ۱۰ سلنه ونډه دوی اخیستې. خو پر طالبانو نیوکې دي چې د ۱۰ سلنې خبره یوازې د رسنیو په مخکې کوي او د پردې تر شا کیسه بل ډول ده.
د طالبانو د کانونو او پټروليم وزارت چارواکو تر دې وړاندې هم ویلي وو، چې په پنجشېر کې د زمردو ٧٥٠ کانونه ثبت شوي چې اوس‌مهال یې یوازې ٥٠٠ فعال دي.

د نړۍوالو مرستو کمښت د دې لامل شوی، چې طالبان د خپلو مالي اړتیاوو د پوره کولو لپاره د افغانستان د کانونو کېندنې ته مخه کړي.

تر ډیره بریده پر طالبانو نیوکې کیږي چې، دغه کانونه په نامسلکي توګه را اېستل کېږي چې تر ډېره د کانونو اصلي زېرمو ته زیان اړوي.

تېر کال د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني هم د کانونو کېندنه ناقانونه بللې وه او زیاته کړې یې وه، چې دا مهال روښانه نه ده چې د دغو کانونو څخه تر لاسه شوې پیسې چېرته او په څه لګول کیږي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وایي، چې تېر کال د څه باندې ۵.۵ مېلیونه امریکايي ډالرو په ارزښت ۷۸ زره قیراطه زمرد د داوطلبۍ له لارې پر کورنیو او بهرنیو پانګه‌والو پلورل شوي دي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت چارواکو ویلي، چې د تېر يوه کال په ترڅ کې په پنجشېر ولايت کې د زمردو شاوخوا ١٧٠٠ سيمې سروې او پېژندل شوې او د قانوني کېندنې لپاره يې ٥٧٥ جوازونه صادر شوي دي.