د جرمني فډرالي څارنوالۍ د چهارشنبې په ورځ په یوه بیان کې وویل، افغان کډوال سلیمان عطايي په رسمي توګه د یوه جرمن پولیس د وژلو او د څو نورو کسانو پر ټپي کېدو تورن شو. د څارنوالۍ په وینا، عطايي له داعش سره "خواخوږي" او "ایډیالوژیکي مشترکات" لري.
۲۵ کلن سلیمان عطایي چې د افغانستان د هرات ولایت اوسېدوکی دی، د روان کال د غبرګولي د میاشتې په نیمایي کې یې په مانهایم کې د اسلام د مخالفانو پر یوې غونډې په برید کې یو پولیس وواژه او پنځه ملکیان یې ټپیان کړل.
په غزه کې د اسراییل د برید له پیل راهیسې، د جرمني امنیتي ادارې د "افراطي اسلامپالو" د ګواښونو په وړاندې چمتووالی نیسي.
تر دې مخکې د جرمني د جنايي جرمونو فډرالي پولیسو په یوه راپور کې ویلي و، چې «له جهادي انګېزو سره د تاوتریخوالو ګواښونه زیات شوي او د جرمني فډرالي جمهوریت د ترهګریزو سازمانونو مستقیم هدف دی.»
د دې ادارې د شمېرو له مخې له ۲۰۰۰ کال راهیسې په دغه هېواد کې شاوخوا ۱۲ اسلامپاله بریدونه ترسره شوي دي.
حال وش وېب پاڼې خبر ورکړی، چې د ایران د سیستان او بلوچستان ولایت د خاش ښار په رودکي سړک د نامعلومو وسله والو له خوا یو افغان وژل شوی دی. د دغه راپور له مخې، وژل شوی کس لاس پلورونکی و او د سې شنبه په ورځ (د لړم ۱۵مه) په شپږو مرمیو وویشتل شو.
د حال وش په وینا، د دغې پېښې قرباني یو افغان لاس پلورونکی او د منځني عمر درلودونکی کس و.
حال وش وويل: «پرون ماښام د رودکي پر سړک د خاش د سراوان په څلور لاره کې يو افغان چې لاس پلورونکی و، د وسله والو کسانو له خوا په نښه شو او د شپږو مرمیو په لګېدو سره مړ شو.»
تر اوسه د وژل شوي کس د هويت، عاملينو او د وژنې د انګېزې په اړه معلومات نه دي خپاره شوي.
ایراني چارواکو او د دغه هېواد رسمي رسنیو تر اوسه په رسمي توګه د دغې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.
په دې سیمه کې د کډوالو د وژلو موضوع نوې نه ده او تر دې مخکې هم د روان کال د وږي په میاشت کې په سیستان او بلوچستان کې یو افغان د وسله والو په ډزو وژل شوی و.
د امریکا د ۲۰۲۴ کال د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ احتمالي بریالیتوب به د کډوالۍ او د امریکا د سرحدي امنیت پر پالیسو پراخ اغېز وکړي.
ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې د کډوالو او د سرحداتو د امنیت په اړه سخت دریځ لاره او که هغه بیا واک ته ورسيږي، نو داسې ښکاري چې د کډوالۍ په برخه کې به نور هم محدودیتونه او سخت اقدامات ترسره کړي.
۱. د ټرمپ د سرحدي امنیت او کډوالو په اړه د پالیسیو عمومي لیدلوری
ټرمپ د امریکا د سرحدي امنیت او د ناقانونه کډوالو په اړه په ښکاره ډول محافظهکاره نظریات لري. هغه د خپلې ۲۰۱۶ټاکنیزې مبارزې پرمهال د جنوبي سرحد سره د دېوال جوړولو ژمنه وکړه او د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې یې د دېوال په جوړولو او د سرحدي کنټرول په زیاتولو ټینګار وکړ.
د دېوال د جوړولو هدف دا و چې له جنوبي امریکا څخه د ناقانونه کډوالو راتګ، د مخدره توکو قاچاق او د انسانانو قاچاق مخنیوی وشي.
د ټرمپ د سرحدي امنیت پالیسي:
•د دېوال جوړول:
د ټرمپ د کمپاین یوه مهمه برخه په سرحدي دېوال کې پانګونه وه. هغه په دوامداره توګه د دېوال لپاره د کانګرس څخه بودیجه غوښتله ترڅو د ناقانونه کډوالو د راتګ مخه ونیسي.
•د صفر زغم پالیسي (Zero Tolerance Policy):
د دې پالیسۍ له مخې، هر څوک چې په ناقانونه توګه سرحد څخه امریکا ته واوړي، په عدلي ډول به یې څېړنه کېږي، چې په پایله کې د کډوالو د کورنیو غړو جلا کولو پېښې زیاتې شوې.
•د پناه غوښتونکو لپاره محدودیتونه:
د “ریمیین ان میکسیکو” پالیسۍ په ترڅ کې د پناه غوښتونکي خلکو څخه غوښتنه وشوه چې د خپلو قضیو د پروسس لپاره به په میکسیکو کې پاتې کېږي.
۲. د قانوني کډوالۍ محدودول او په کډوالو باندې نوي بندیزونه
ټرمپ په لومړۍ دوره کې یوازې ناقانونه کډوالۍ نه بلکې د قانوني کډوالۍ پر پالیسیو هم محدودیتونه ولګول.
هغه هڅه وکړه چې د هغو کسانو شمېر راکم کړي چې امریکا ته د کار، زده کړو، یا د کورنۍ پر بنسټ د وېزو له لارې راځي.
د ټرمپ حکومت د خاصو هېوادونو په ځانګړي ډول د اسلامي هېوادونو د وګړو پر راتګ باندې محدودیتونه ولګول، چې افغانستان، ایران، او سوریه هم په کې شامل وو.
۳. د افغانانو د تخلیې پروګرام او د هغو وضعیت په اړه د ټرمپ احتمالي پالیسي
د ۲۰۲۱ کال د اګست په میاشت کې د بایډن حکومت له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو د وتلو په ترڅ کې د افغانانو لپاره د تخلیې پروګرام پیل کړ.
د دې پروګرام له لارې په لسګونو زره افغانان امریکا ته راوستل شول، چې اکثره یې هغه کسان وو چې د امریکا له حکومت سره یې همکاري کړې وه او د طالبانو له خوا د ګواښ سره مخامخ وو.
هغوی ته ځانګړي وېزې (SIV) او یا بشري پناه (Humanitarian Parole) ورکړل شوی.
که څه هم د بایډن حکومت د دې افغانانو د پاتې کېدو لپاره موقت شرایط برابر کړل، خو د هغوی اوږدمهاله قانوني حالت په اړه روښانتیا لاهم نه وه ورکړل شوې.
که ټرمپ واک ته راشي، نو هغه افغانان چې د امریکا د تخلیې پروګرام له لارې راوستل شوي، د قانوني ستونزو او بیاکتنو سره مخامخ کېدلای شي؛ خو دا مهال په امریکا کې لویه برخه افغانانو د اسایلم پروسې پیل کړي، چې یوه کمه برخه یې نه ده منظور شوې.
په دې مساله کې باید یادونه وشي چې د امریکا د کډوالۍ مساله او په ځانګړي ډول د افغان کډوالو امریکا ته راوستل د یوه ځانګړي اکټ او کډوالۍ د قوانینو په اساس شوي دي؛ له دې امله د ټرمپ راتګ به په بشپړ ډول ونه شي کړی چې افغان کډوالو ته ستونزې ایجاد کړي؛ خو د محدودیتونو رامنځته کېدل ښايي یوه احتمالي مساله وي.
د ټرمپ احتمالي پالیسي:
که ټرمپ بیا ولسمشر شي، نو هغه به د کډوالۍ په پالیسۍ کې تغییرات راولي، چې ممکن لاندې اقدامات په کې شامل وي:
•د قانوني حالت بیاکتنه:
ټرمپ کېدی شي هغه افغانان چې د ځانګړو ویزو یا بشري پناه له لارې راوستل شوي، له سره وکتل شي.
هغه کسان چې د قانوني اقامت سندونه نه لري، احتمال شته چې د ځینو محدودیتونو له خطر سره مخ شي.
•د بشري پناه محدودیتونه:
ټرمپ کېدی شي د بشري پناه پروسه نوره هم پیچلې کړي، چې له امله یې هغه افغانان چې د موقتې ویزې یا بشري پناه لاندې دي، امریکا کې د پاتې کېدو لپاره اضافي ستونزې وزغمي.
•د خطرناکو کسانو د بېرته شړلو تګلاره:
که ټرمپ واک ته راشي، نو هغه به په احتمالي ډول د هغو افغانانو په اړه خاصه پالیسي غوره کړي چې په امنیتي اړخونو کې به یې زیات توجه کېږي، او ممکنه ده چې د هغوی د بېرته شړلو امکانات زیات کړي.
پایله
ټرمپ د کډوالو او سرحدي امنیت په اړه محافظهکاره او سخت دریځه پالیسي لري. که هغه بیا ولسمشر شي، نو د ناقانونه کډوالو او د سرحدي امنیت لپاره به یې پالیسي نوره هم سخته شي.
د ۲۰۲۱ کال د تخلیې پروګرام لاندې امریکا ته راوړل شوي افغانان چې د قانوني اقامت سندونه نه لري، د قانوني ننګونو او احتمالي شړلو له ګواښ سره مخامخ کېدلای شي.
د ټرمپ د کډوالۍ په پالیسۍ کې په زیات احتمال د افغان کډوالو په اړه یو ډول محدودیتونه او بیاکتنې شاملې وي او هغه کسان چې د امریکا قانوني او دایمي اقامت سندونه نه لري،له احتمالي ستونزو سره ښايي مخ شي.
طالبانو په ننګرهار ولایت کې یو کس د «نامشروع» اړیکو په تور په ۳۹ دورو وهلی دی. د طالبانو تر واک لاندې سترې محکمې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دغې ډلې یاد تورن کس د ننګرهار په ده بالا ولسوالۍ کې د نامشروع اړیکو په تور په دورو وهلی دی.
د خبرپاڼې له مخې، پر تورن کس تعزیري سزا د سترې محکمې تر تایيد وروسته عملي شوې ده.
د طالبانو تر واک لاندې د سترې محکمې په خبرپاڼه کې راغلي: «ابتدایيه محکمې ياد مجرم پر ۳۹ دورو تعزیري سزا محکوم کړی و؛ چې ياده پرېکړه د سترې محکمې د عالي مقام له تایيد وروسته پر مجرم تطبيق شوه.»
په خبرپاڼه کې بیا د تورن کس د هویت په اړه څه نه دي ویل شوي.
دا په داسې حال کې ده، چې یادې ډلې نن په جوزجان ولایت کې ۹ تنه د «شراب پلورلو» او د ۴ ښځو په ګډون ۱۳ کسان يې «د زنا او قتل» په تور په عام محضر کې په دورو وهلي دي.
له دې سره، طالبانو نن په پروان ولایت کې هم يوه ښځه او يو سړی د «زنا» په تور په عام محضر کې په ۳۹ ـ ۳۹ دورو وهلي او هم يې درې – درې کاله د تنفيذي بند سزا ورکړې.
طالبانو په پرله پسې ډول خلکو ته بدني سزاوې زیاتې کړي دي.
که څه هم د طالبانو دا چلند په پراخه کچه غندل شوې او پر دې ډلې سختې نيوکې کېږي؛ خو طالبان بیا له دې ټولو سره - سره وایي، چې پر خلکو شرعي قوانین پلي کوي.
پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته دغې ډلې په هېواد کې ډېری بنسټیز بشري حقونه تر پښو لاندې کړي دي.
طالبان وايي د دې ډلې د حکومت دفاع وزیر ملا یعقوب نن په خپل دفتر کې د هند له یوه پلاوي سره د دوه اړخیزو اړیکو پر زیاتولو خبرې وکړې.
د دفاع وزارت د اعلامیې له مخې، د هندي پلاوي مشري د هند د بهرنیو چارو وزارت مرستیال جي پي سینګ کوله.
جي پي سېنګ د افغانستان، پاکستان او ایران لپاره د هند د بهرنیو چارو برخې مسوول دی.
د طالبانو دفاع وزارت وزارت په خپل اېکس کې زیاتوي: «په دې لیدنه کې دواړو خواوو د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا لپاره، په ځانګړي ډول د بشردوستانه همکاریو او نورو اړینو مسایلو په اړه د ګډې همکارۍ ټینګار وکړ.»
طالبان وايي په دې لیدنه کې ملا یعقوب مجاهد او جي پي سینګ د افغانستان او هند ترمنځ د لا زیاتو تعاملاتو د پیاوړتیا لپاره خپله علاقه څرګنده کړه.
دغه هندي پلاوي نن په کابل کې له پخواني ولسمشر حامد کرزي سره هم لیدلي دي.
په دې لیدنه کې هم د دواړو هېوادونو د اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار شوی دی.
همدارنګه ښاغلي کرزي له نوي ډېلي هیله کړې چې د افغان ځوانانو د زدکړې، راکړې ورکړې او د خپلمنځي سفر لپاره ډېرې اسانتیاوې برابرې کړي.
د طالبانو واکمنېدو سره هند په کابل کې خپل سفارت وتاړه، خو نږدې یو کال وروسته یې بیا پرانیست.
کابل ته د هندي پلاوي دا سفر په داسې مهال دی چې د طالبانو د رییس الوزرا سیاسي مرستیال تېره میاشت له افغان سوداګرو سره ژمنه وکړه چې د هند او افغانستان ترمنځ د ویزو او سفر اسانولو لپاره به له هندي چارواکو سره خبرې وکړي.
په خوست کې سرچینې وايي، طالبانو په دغه ولایت کې د ژمن او لونګ په نوم دوه خصوصي رادیووې بندې کړې.
ژمن په زیګنال کې د موسیقۍ د نشر او لونګ هم تعلیمي پروګرامونو کې د نجونو د اړیکې له امله تړل شوې ده.
د افغانستان د خبریالانو مرکز هم یوه اعلامیه کې وايي، د طالبانو امربالمعروف کارکوونکو نن په خوست کې د ژمن په نامه د یوې خصوصي راډيو دفتر تړلی.
دغه مرکز د طالبا نو له لوري د راډیو د بندېدو لامل د خپرونو په زګنالونو کې د موسيقۍ شتون یاد کړی دی.
دغه مرکز په خپله اعلامیه کې له طالب چارواکو غوښتي، چې ژر تر ژر دي ژمن راډيو ته د بیا فعالیت اجازه ورکول شي.
په دې اعلامیه کې د لونګ راډیو د نشرانو بندېدو ته اشاره نه ده شوې.
لونګ له نږدې اتو میاشتو راهیسې په خوست کې د زدکړو په تېره د نجونو د راډیويي زدکړو د چارو لپاره یوه معیوب ځوان فعاله کړې ده.
زدکوونکې د خپلو تعلیمي چارو د ښه والي لپاره له دې راډیو سره تماس نیسي، خو طالبانو دا ډول تماسونه هم بند کړي دي.
تر دې وړاندي طالبانو د لړم په ۱۰ مه په خوست کې د غرغښت په نوم راډيو هم د خپرونو په زګنالونو کې د موسيقۍ له کبله تړلې وه، چې وروسته یې بيرته د فعالیت اجازه ورکړه.
په خوست کې طالب استخباراتو، امربالعمروف او اطلاعاتو فرهنګ ادارو د رسنيو مسولينو او خبريالانو ته خبردارۍ ورکړی، چې د موسيقي خپرول په مکمل ډول بند دي او د سرغړونکو سره به قانوني چلند کوي.
طالبانو د بیاځلي واک ته رسېدو سره سم د عامو خلکو ترڅنګ په رسنیو پراخ بندیزونه لګولي دي.
دا مهال په خوست کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ملي راډيو او تلويزيون ترڅنګ ١٥ خصوصي راډيوګانې او درې خصوصي ټلويزيونونه فعاليت کوي.
