ژوند او روغتیا؛ د ایچ پي وي واکسین کولای شي د رحم سرطان ژیږدنه مړینې کمولو کې مرسته وکړي

په نړۍ کې د ټولنیزو رسنیو کاروونکي

د ۲۰۲۴ کال د وروستیو معلوماتو له مخې، په نړۍ کې له ۴.۹ میلیارده زیات خلک ټولنیزې رسنۍ کاروي. دا د نړۍ د ټول نفوس شاوخوا ۶۰٪ برخه جوړوي.

• ماشومان او ځوانان: د ټولنیزو رسنیو د کاروونکو لویه برخه ځوانان دي. د ۱۳-۲۴ کلونو کسان د کاروونکو تر ټولو فعاله ډله ده، چې ماشومان (تر ۱۸ کلونو کم عمره) یې د شاوخوا ۳۰٪ برخه جوړوي.
• جنسیت: د جنسیت له اړخه توپیر شته. په نړۍ کې نارینه شاوخوا ۵۴٪ او ښځې ۴۶٪ د ټولنیزو رسنیو کاروونکي دي. په ځینو پرمختللو هېوادونو کې ښځې تر نارینه وو ډېرې فعاله دي، خو په مخ پر ودې هېوادونو کې د نارینه وو ونډه ډېره ده.

د محتوا رنګارنګي

په ټولنیزو رسنیو کې د موضوعاتو بڼه د هېوادونو او فرهنګونو سره توپیر لري، خو ځینې نړۍوال موضوعات دا دي:

1. خبرونه او سیاست: د نړۍ په ټولو برخو کې سیاسي بحثونه او نړۍوال خبرونه ډېر خپرېږي.
2. تفریح او مشهور شخصیتونه: فلمونه، موسیقي، سپورټ، او د مشهورو کسانو ژوند ډېره محتوا په خپل ځان کې رانغاړي.
3. فېشن او ژوندانه طرزونه: ځوانان په ځانګړې توګه د فېشن، خوراک او سفر اړوند پوسټونو سره ډېره علاقه لري.
4. ښوونه او روزنه: تعلیمي مالومات، د مهارتونو زده کړې او د ژوند مشورې په چټکۍ سره په ټولنیزو شبکو کې وده کوي.
5. ټېکنالوژي او نوښتونه: د نوې ټېکنالوژۍ، اپلیکیشنونو او وسیلو په اړه پوسټونه هم ډېر عام دي.

د ټولنیزو رسنیو ډېرو کاروونکو هېوادونه

د هغو هېوادونو نومونه چې د ټولنیزو رسنیو ډېر کاروونکي لري، د نفوس او انټرنیټ د لاسرسي پراخېدو سره تړاو لري:

1. هند: په هند کې شاوخوا ۷۰۰ میلیونه خلک نړۍوالې ټولنیزې رسنۍ کاروي، چې په نړۍ کې لومړی ځای لري.
2. چین: په چین کې له ۹۳۰ میلیونو زیات خلک د خپلو کورنیو ټولنیزو شبکو لکه؛ WeChat او Weibo کاروي.
3. امریکا: په امریکا کې له ۳۰۰ میلیونو زیات امریکایان ټولنیزې رسنۍ کاروي.
4. برازیل او اندونیزیا هم د کاروونکو له مخې لوړ ځایونه لري.

د افغانستان د ټولنیزو رسنیو کاروونکي

په افغانستان کې د انټرنیټ او ټېکنالوژۍ پراختیا سره د ټولنیزو رسنیو کاروونکي په چټکۍ مخ په زیاتېدو دي. د وروستیو شمېرو له مخې:

• د افغانستان شاوخوا ۱۱-۱۲ میلیونه خلک د ټولنیزو رسنیو کاروي.
• فیسبوک په افغانستان کې تر ټولو مشهوره شبکه ده، خو ټکټاک او انسټاګرام هم په ځوانانو کې په زیاتېدو دي.
• ښځې د کاروونکو لږه برخه جوړوي، ځکه فرهنګي او ټولنیزې ستونزې د هغوی ګډون محدودوي.

پایله

ټولنیزې رسنۍ د نړۍ د خلکو تر منځ فاصلې ختمې کړې او د معلوماتو شریکولو یو پیاوړی ځواک ګرځېدلی. د دې وسیلو د پراخېدو له امله د ماشومانو، ښځو او نارینه و ګډون مخ پر زیاتېدو دی. د ځینو هېوادونو خلک د نفوس او پرمختللې ټېکنالوژۍ له امله په دې ډګر کې تر نورو مخکې دي، خو په ټوله کې دا د هرچا د ژوند یوه مهمه برخه ګرځېدلې.

د دې وسیلو هوښیار او مثبت استعمال زموږ د ټولنې پرمختګ او د اړیکو لا ښه کېدو کې مرسته کوي.

تر ټولو مخکې باید د ځيګر په اهميت پوه شو، ځيګر زهري مواد فلټر کوي، غوړ ميتابوليز کوي او د هاضمې سيستم ته وده ورکوي، ځيګر په بدن کې د وينې د جوړولو مسووليت هم لري.

خو خلکو ته معلومه نه ده، چې موږ هر ورځ داسې څښاک کوو چې ځیګر ته تاوان رسوي.

هغه مشروبات چې ځیګر ته زیان رسوي په لاندې ډول دي:

نوشابې

له یخو نوشابو څخه نیولې تر هر ډول یې، چې د کوچینانو په شمول لویان یې هم مصروفي د ځیګر لپاره ډېر تاوان لري.

د یوې څېړنې له مخې چې د کاناډا اف ګیسټرو اینټرولوجي انډ هیپاټولوجې مجلې له خوا خپره شوې، ښیي چې د نوشابو منظم مصرف په ځیګر کې د غوړو نفوذ سره نږدې تړاو لري.

د سوډا څښاک له څښلو سره په ځیګر کې غوړ راټولیږي، په ځیګر کې د درد لامل کیږي او د ځیګر پر فعالیت اغیزه کوي.

د انرژي څښاک

د انرژی څښاک ځوانان ډېر خوښوي او خورا عام هم دي، مګر دا ستاسو ځیګر ته تاوان رسولی شي.

د متحده ایالاتو د درملو ملي انسټیټیوټ له خوا یوه څېړنه ښیي چې انرژي څښاک کولی شي ځیګر زیانمن کړي.

د دغې څېړنې له مخې، د انرژي مشروباتو ډېر مصرف د ځیګر له منځه وړلو لامل کیدلای شي، کوم چې د ځیګر د پیوند سبب ګرځي.

خوږ څښاک

د مېوو اوبه چې مصنوعي خوند لرونکي څښاک دی، په ټولو کې بوره شته او په دوبي کې د داسې څښاک مصرف ډېر وي.

همدا بوره په ځیګر کې په چټکۍ سره جذب کیږي او بیا په ځیګر باندې بوج راولي، چې کولی شي د ځیګر سیسټم اغیزمن کړي او د ډېرو نورو ناروغیو لامل شي.

ژېړ نوکان

د ډېری خلکو د نوکانو رنګ ژېړیږي چې نه یوازې دا چې لاسونه ورسره بدرنګه ښکاري، بلکې تاسو ته دا هم په ګوته کوي چې د ویني له کمښت سره مخ یاست. مانا دا چې د نوکانو د ژېړوالي لامل ستاسو په بدن کې د وینې کمښت دی.

په نوکانو سپین ټکي

د لویانو په ګډون د ماشومانو پر نوکانو هم سپین ټکي یا هم نښنې ډیری لیدل کیږي چې علت یې په بدن کې د اوسپنې او کلسیم کمښت دی.

ګرد پړسېدلي نوکان

د ډېرو خلکو د نوکانو شکل ګرد او پړسیدلي وي، چې دا ډول نښې د سږو او زړه ناروغۍ خبرداری ورکوي.

نیلي رنګه نوکان

اکثره خلک په وینه کې د اکسیجن د کمښت له امله نیلي نوکان لري، دا ډول نوکان د تنفسي ناروغۍ نښه هم ده.

د کاناډا د طبي ټولنې په مجلې کې خپرې شوې څېړنې موندلي، چې د سرطان یو پر درېیمه برخه ناروغان د تشخیص څخه ۹۰ ورځې مخکې دغه حالات تجربه کوي.

د څیړنې له مخې، ۳۵ سلنه ناروغان د سرطان له تشخیص څخه ۳ ماشتې مخکې د روغتون بیړنۍ څانګې ته تلو ته مجبوره کیږي.

په دغې څېړنه کې له ۲۰۱۴ څخه تر ۲۰۲۱ پورې د انټریو ښار د یو شمیر هغو کسانو معلومات څېړل شوی چې وروسته په هغوی کې سرطان تشخیص شوی دی.

په دغې څېړنه کې د ۶۵۱ زرو څخه د زیاتو ناروغانو طبي اسناد لیدل شوي، له دې اسنادو دا معلومه شوه چې له دې شمېر څخه ۲۲۹ زره او ۶۸۳ ناروغان د سرطان له تشخیص درې میاشتې مخکې د روغتون بیړنۍ څانګې تته مراجعه کړې.

د دې ناروغانو ۵۱ سلنه په روغتون کې بستري شوي، په ځینو کې داسې نښې ښکاره شوې چې وروسته یې د سرطان تشخیص سره تړاو درلود.

څېړونکو وویل، چې هغه ناروغان چې د ځيګر، دماغ او کولمو د سرطان ډولونه لري ډېر احتمال لري چې دا نښې تجربه کړي.

څیړنې دا هم موندلې، چې په هغو کسانو کې چې په کلیوالو یا غریبو سیمو کې ژوند کوي د دې حالت احتمال ډیر دی.

د څیړونکو په وینا، د روغتونونو بیړنۍ څانګه په ډېرو کسانو کې د سرطان په تشخیص کې مهم رول لوبوي.

د سویډن د روغتیا وزارت د اوسنیو شمېرو له مخې، په دغه هېواد کې ۴،۵ سلنه خلک سګرټ کاروي، چې د نړۍوال معیار له ۵ سلنې څخه کم دی، مطلب دا چې له دې شمېر څخه کم سګرټ کاروونکي هېوادونه له سګرټو څخه پاک بلل کیږي.

په اروپا کې د سګرټ څکونکو شمېر ۲۴سلنه دی، چې د سویډن په پرتله ۵چنده زیات دی.

هغه رضاکاران چې د سګرټ کارولو د زیانونو د مخنیوي لپاره کار کوي وايي، چې په سویډن کې د دغه بریالیتوب راز له سګرټ څخه د خلکو د لرې ساتلو په برخه کې د حکومت ښه پالیسي ده.

له سګرټو څخه د سویډن د پاکولو یو لارښود ډیلن هیومن وایي، له سګرټو څخه د سویډن پاکول د عامې روغتیا په برخه کې یو ستر پرمختګ دی، چې په سویډن کې د تمباکو د کنټرول د پالیسیو مثبتې پایلې څرګندوي.

د هغه په وینا، په ۱۹۶۰ لسیزه کې، په سویډن کې تر نیمایي ډېرو نارینوو سګرټ کارول او حکومت د نیکوتین، ویپ او نورو تنباکو محصولاتو د کارولو مخنیوي او د خلکو د روغتیا ساتلو لپاره مقررات رامینځته کړل.

ډیلن هیومن وایي، سویډن له سګرټو څخه پاک د نړۍ لومړنی هېواد شو، دا د ټولې نړۍ لپاره هیله ده او دا یو اغیزمن ثبوت دی چې د عامې روغتیا په برخه کې عملي او روښانه فکر کولی شي ګټورې پایلې ولري او د خلکو ژوند وژغوري.