د ایران د تایباد والي وايي، چې په شمال ختيز کې يې له افغانستان سره د ۵۵ کیلومتره سرحدي دیوال د جوړولو لومړی پړاو په بریالیتوب پای ته رسولی. حسین جمشيدي زياتوي، چې د شمال ختیزو پولو د تړلو پلان ۹۵۳ کیلومتره دی، چې په لومړي ګام کې به تر ۳۰۰ کیلومتره زيات په رضوي خراسان کې پلی شي.
د تایباد والي حسین جمشيدي له ایرنا خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي، چې په ختيزو پولو کې ددغه پلان د پلیتابه لپاره د ۱۰۰ کیلومترو په اندازه زېربیناوې چمتو شوې دي.
د نوموړي په خبره، پر پوله دغه زېربیناوې به د انجينرانو د مهالوېش له مخې په ټاکل شویو ځایونو کې کېښودل شي.
د تایباد د والي د معلوماتو له مخي، د جوړ شوي ديوال لوړ والی ۴ متره دی او پر پورتنۍ برخه یې کټارې هم جوړيږي.
حسین جمشيدي زياته کړه، چې د ایران او افغانستان د پولو بندول او دیوال جوړول د دوی تر ټولو مهم او ستراتیژيک پلان دی.
نوموړي زياته کړې، چې پر پوله د دیوال په جوړولو سره له افغانستان څخه ایران ته د غیر قانوني کډوالو په داخليدو کې د پام وړ کموالی راغلی دی.
د ایران تایباد ښار له افغانستان سره ۹۰ کیلومتره پوله لري او په دې پوله کې د دوغارون لار ځانګړی اقتصادي اهمیت لري.
د بښنې نړیوال سازمان یوځل بیا د پاکستان حکومت له لوري په دغه هېواد کې د افغان کډوالو د ځورولو، نیولو او له خپلو کورونو د ایستلو په اړه سخته اندېښنه ښودلې او وايي، پاکستاني چارواکي دې دا ځورونې ودروي.
دغه سازمان وايي، له ۲۰۲۳ کال راهیسې له ۸۴۰ زرو ډیر افغان کډوال اړ ایستل شوي چې له دغه هېواد نه ووځي.
د بښنې نړیوال سازمان ویلي، چې پاکستاني چارواکي هڅه کوي، چې د اسلام اباد او راولپنډۍ ښارونو څخه افغان کډوال په زور وباسي.
له اسلام اباد او راولپنډۍ څخه په اېستل کېدونکو افغانانو کې هغه افغانان هم شامل دي، چې په پاکستان کې د استوګنې قانوني اسناد لري.
د بښنې سازمان ویلي، چې یاد کسان افغانستان ته د ستنولو له ګواښ سره مخ دي.
د بښنې نړیوال سازمان ویلي، پاکستان له افغانانو سره سخت او ظالمانه چلند کوي او د ګڼو افغانانو ژوند له ګواښ سره مخ کوي.
یاد سازمان ویلي، چې پاکستان له نړیوالو اصولو سرغړونه کوي.
دغه نړیوال سازمان پر پاکستان غږ کړی، چې د افغان کډوالو له ځورونې او غیر قانوني ستنولو لاس واخلي.
پاکستان د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې یوځل بیا پر افغان کډوالو فشارونه زیات کړي څو له دغه هېواده ووځي.
د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ادارې د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې له ۱۸زره ډیر افغانان له اسلام اباد او راولپنډۍ څخه افغانستان ته ستانه شوي؛ د افغان کډوالو پر کورونو چاپې وهل شوې، له ۱۰۰۰ تنو ډیر په خپلسري ډول بنديان شوي او د پاکستان په نورو ایالتونو کې د کار کولو اجازه هم نه ورکول کیږي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وايي، چې په پکتیا ولایت کې یې د جرمونو کمولو او امنیت ښه کولو په هدف پر موټرسایکلو د ګرځنده ګزمو قطعه جوړه کړې ده. په وروستیو میاشتو کې، طالبانو په بدخشان، بغلان، جوزجان او ننګرهار کې هم ګرځنده ګزمې فعالې کړې دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ، د وري اوومه، په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د اختر په ورځو کې د امنیت د ښه ډاډمنولو لپاره پر موټرسایکلو دغې ګرځنده قطعې په پکتیا کې فعالیت پیل کړی دی.
وزارت لیکلي چې دا ۴۰ کسیزه پوځي قطعه به د ښار په څنډو کې ګرځنده ګزمې ترسره کړي.
طالبانو مخکې د بدخشان، بغلان، جوزجان او ننګرهار ولایتونو د پولیسو په قومانده کې د ګرځنده موټرسایکلود ګزمو جوړولو اعلان کړی و.
طالب جنګیالي له تیرو دوو لسیزو راهیسې د پخواني حکومت پر وړاندې په خپله جګړه کې له موټرسایکلونو څخه کار اخیست.
پر افغانستان له بیا واکمنیدو وروسته، دغې ډلې په بیلابیلو برخو کې پر موټرسایکلو او ژیړوبوشکو سره چې دوی یې په چاودنو کې کاروي پوځي پریډونه ترسره کړل.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وايي چې په نورو ولایتونو کې به هم پر موټرسایکلو د پولیسوګرځنده ګزمې فعالې شي.
د پاکستان د لومړي وزیر لوړپوړی سلاکار رانا ثناالله وايي، چې له پاکستانه د بې اسنادو افغان کډوالو د ایستلو لپاره د مارچ ۳۱/ وري ۱۱مه نیټه «اسماني صحیفه» نه ده او بدلیدلی شي. هغه وويل چې پاکستان به کابل ته د خپل ځانګړي استازي د سفر د پایلو له کتنې وروسته په دې اړه پرېکړه وکړي.
د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف لوړپوړي سلاکار د چهارشنبې په شپه، د وري میاشتې شپږمه، له پاکستاني ټلویزیون اې ار وای نیوز سره په یوه مرکه کې وویل: «د مارچ ۳۱مه کومه اسماني صحیفه نه ده چې مخکې یا شاته به نه شي.»
هغه کابل ته د افغانستان لپاره د پاکستان د ځانګړي استازي صادق خان سفر ته په اشارې سره وویل، «د پاکستان حکومت کولای شي له افغان (طالبانو) سره د صادق خان د خبرو اترو د معلوماتو پر بنسټ د افغان کډوالو د ایستلو په اړه پرېکړه بدله کړي.»
هغه د کوم چارواکي نوم وانخیست او ویې ویل، چې په دې اړه بیانونه خپاره شوي دي، خو په هغه څه به تصمیم نیول کیږي چې د پاکستان په ګټه وي.
وروسته له هغه چې له طالبانو سره د اسلام اباد اړیکې ترینګلې شوې، پاکستان پریکړه وکړه چې د مارچ له ۳۱مې وروسته سلګونه زره افغان کډوال، چې په کې بې اسناده کډوال او د اې سي سي کارت لرونکي شامل دي، له خپل هیواده وباسي.
پاکستان وویل چې دا پریکړه یې وروسته له هغه وکړه، چې افغان وګړو په پاکستان کې په ترهګریزو بریدونو کې برخه واخیسته.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي، چې د بدخشان ولایت د واخان ولسوالۍ اړوند له چین سره د نښلېدونکي سړک لومړۍ برخه بشپړه شوې او په دویمې یې کار روان دی. هغه باور لري، چې که د واخان سړک له چین سره ونښلول شي، له دې لارې به هر کال شپږ میلیارده ډالره عواید ترلاسه کوي.
د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون د ذبیح الله مجاهد یو غږیز پېغام خپور کړی، چې په کې یې پر یو شمېر اقتصادي پروژو خبرې اترې کړي دي.
هغه ادعا کړې، چې د واخان دهلېز د لومړي فاز چارې بشپړې شوي او دویم فاز یې هم پیل شوی دی.
هغه ویلي، چې واخان دهلیز کې چین سره نښلیدونکی سړک په اساسي بڼه جوړېږي؛ خو د طالبانو د کلیو او بیا رغونې وزارت بیا د پوره څوارلس ورځې وړاندې د (کب۲۴مه) خبر ورکړی و، چې په واخان دهلېز کې یې د یوه خامه سړک چارې بشپړې کړي او د دویم فاز خامه سړک قرارداد یې هم کړی دی.
ذبیح الله مجاهد په غږیزه وینا کې وړاندې وايي، چې د واخان دویم سړک په اساسي توګه رغول کېږي ؛خو د طالبانو کلیو او پراختیا وزارت یې څه موده مخکې خبر ورکړ چې یوازې په واخان کې د چین تر کرښې «۷۱ کیلومېټره» سړک د جغل اندازۍ قراداد یې لاسلیک کړی دی.
د یاد وزارت سرپرست محمد یونس اخوندازده دوه اوونۍ وړاندې د طالبانو د ټولګټو له وزارت څخه غوښتنه وکړه، چې د واخان کوریډور سړک د ټرانزیټي کیدو لپاره دې لاس په کار شي او په اساسي توګه د رغولو لپاره دې یې هڅې وکړي.
طالبانو تر دې مخکې هم څو څو ځله چین سره د دغه نښلیدونکې لارې په تړاو له یو بل سره په ټکر کې څرګندونې کړي دي.
له یاد دهلېز څخه طالبانو د یوې تبلیغاتي وسیلې په توګه کار اخیستی او باورونه دا دي، چې په لنډ مهال کې له دې لارې سوداګریزې راکړې ورکړې شونې نه دي.
طالبانو په وار وار ادعاوې کړي، چې د واخان کوریډور له لارې به د دوی سوداګري له چین او اروپايي هېوادونو سره ونښلول شي.
دغه ډله د دې ټرانزیټي لارې د پرانیستل کیدو لپاره د هڅو خبر ورکوي، خو په عملي توګه لا هم کوم داسې کوم څرک نه شته.
نیوکې دا دي چې طالبان د رغنیزو پروژو په برخه کې یوازې تر تبلیغاتو محدود پاتې دي.
د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو ادارې تازه اندېښنه ښوولې، چې د پرلپسې درېیم کال لپاره هم د طالبانو له لوري د افغان نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې تړلې دي. یاد سازمان دا چاره لویه بې عدالتي ګڼلې ده.
دغه سازمان د «وري ۷مه» د یوې خبرپانې په خپرولو سره یادې اندېښنې شریکې کړې دي او له طالبانو یې غوښتي، چې ژر تر ژره افغان نجونو ته د زدهکړو اجازه ورکړي.
د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو سازمان خبرداری ورکړی، که پر نجونو د طالبانو دغه بندیزونه همداسې دوام وکړي؛ نو دا چاره راتلونکي نسلونه زیانمنولای شي.
دغه سازمان ویلي، د طالبانو تر واک لاندې دا درېیم ښوونیز کال دی چې د نجونو له زدهکړو پرته پیلېږي او باید دوی ته خپل اساسي حقونه بېرته ورکړل شي.
ملګري ملتونه داسې مهال دغه اندېښنه څرګندوي، چې تر دې وړاندې د زدهکړو ملاتړو او بشري حقونو یو شمېر سازمانونو هم د ښوونیز کال په پیل سره ورته اندېښنې څرګندې کړې دي.
طالبانو د خپلې واکمنۍ په لومړیو ورځو کې د «امر ثاني» په نوم د نجونو پر زدهکړو بندیزونه ولګول؛ خو ویاند یې ذبیح الله مجاهد څو، څو ځله خبر ورکړی، چې ګنې دغه بندیز لنډمهالي دي. اوس د افغانانو او نړۍوالو لپاره د طالبانو د ویاند او نورو چارواکو دغه څرګندونې بې ارزښته دي.
باورونه دا دي، چې ملا هبت الله او د هغه نږدې ملګري نه غواړي د نجونو لپاره د ښوونځیو او پوهنتونونو زدهکړې بیا پیل شي؛ خو یو شمېر طالبان په ښکاره د خپل مشر له دغه دریځ سره مخالفت لري.
ملاهبت الله چې د نجونو عصري زدهکړې د خپلې افراطي دیني باور له مخې «ناروا» ګڼي، ټول هغه کسان ځپي چې د ده د دغه پرېکړې مخالف کوي.
حتی د زدهکړو او بشري حقونو فعالانو د ځپل کېدو تر څنګ هغه طالبان هم تر سختو فشارونو لاندې راغلي، چې د نجونو د زدهکړو د ملاتړ په برخه کې یې غږ پورته کړی دی.
طالبانو ځیني فعالان چې د نجونو زدهکړې یې غوښتې زنداني کړل، ځیني یې شکنجه کړل او په یوشمېر نورو یې بندیزونه ولګول، چې نور په رسنیو کې پر دغه مسلو خبرې نه کوي.
د طالبانو له ډلې د دوی د بهرنیو چارو وزارت مرستیال وزیر عباس ستانکزي په ښکاره څو، څو ځله د ملا هبت الله د دریځ پر وړاندې څرګند بغاوت وکړ؛ خو بیا یې هم زور ونه رسېد او بالاخره د خپل مشر پر ضد څرګندونو یې په افغانستان کې د ژوند کړۍ پرې هم را تنګه کړه.
هغه د خوست په یوې مدرسه کې پر ملا هبت الله نیوکه وکړه، چې د خپل شخصي طبعیت له مخې یې د نجونو پر زدهکړو بندیزونه لګولي او دا چاره یې د اسلامي شریعت سره په ټکر کې وبلله. د طالبانو مشر تر دې څرګندونو وروسته سملاسي د عباس ستانکزي د نیول کېدو امر وکړ؛ خو هغه پرې وار لومړی کړ او هېواد یې ورته پرېښود.
د ملا هبت الله د بهرنیو چارو دغه مرستیال وزیر اوس په متحده عربي اماراتو کې له ناڅرګند برخلیک سره مخ دی.
د اسلامي هېوادونو استازو هم څه باندې دوه میاشتې وړاندې په اسلام اباد کې په «مسلمانو هېوادونو کې د نجونو زدهکړې» تر عنوان لاندې نړۍواله ناسته وکړه او پکې پر طالبانو نیوکې وشوې، چې د شریعت خلاف یې پر نجونو او ښځو بندیزونه لګولي دي.
طالبان هم یادې ناستې ته وربلل شوي وو؛ خو پکې یې ګډون ونکړ.
نړۍوالو سازمانونو او هېوادونو څو، څو ځله له ملا هبت الله او دغې ډلې غوښتي، چې پر نجونو روان بندیزونه لرې کړي؛ خو هغه دغو غوښتنو ته چندان ارزښت نه دی ورکړی، بلکې خپل بندیزونه یې لا پسې سخت او پراخ کړي دي.
د ملګرو ملتونو د رسمي شمېرو له مخې، که پر نجونو د زدهکړو روان بندیزونه همداسې دوام وکړي؛ نو ښايي تر ۲۰۳۰ کاله پورې په افغانستان کې څلور مېلیونه نجونې له زدهکړو محرومې شي.
د راپورونو له مخې، په سږني ښوونیز کال کې یوازې ۴۰۰زره افغانې نجونې له زدهکړو محرومې شوې دي.