په هرات کې د طالبانو ولایت مقام په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې نن یې د هرات سلما بند اوبه د کرنیزو ځمکو د خړوبولو په موخه خوشې کړې دي. طالبانو زياته کړې، چې دغه اوبه به د هریرود سیند په شاوخوا کې ټولو کرنیزو ځمکو ته ورسيږي.
په هرات کې د طالبانو ولایت مقام د سې شنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د هوا له تودېدو سره اوبو ته د کرنيزو ځمکو او بڼوالو اړتيا زياته ليدل کیږي او په همدې موخه یې دغه اوبه خوشې کړې دي.
طالبانو له ځمکوالو او بڼوالو غوښتنه کړې، چې د هریرود سنید په اوږدو کې له تګ راتګ او د کښتونو له کر ډډه وکړي چې د احتمالي پېښو مخه نیول شوې وي.
کروند ګر او بڼوال هم د هوا په تودېدو د خپلو کښتونو او ځمکو د خړوبولو لپاره زياتو اوبو ته اړتيا لري.
سلما بند د افغانستان په لوېدیځ کې د هریرود او مرغاب سينديزې حوزې مهمو بندونو کې شمېل کیږي، چې د جوړولو چارې یې په ۱۳۹۴ کال کې په هرات کې پیل او په ۱۳۹۵ کال کې ګټې اخیستنې ته وسپارل شو.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت په شفاهي ډول ټولو ادارو ته امر کړی، چې تر امرثاني پورې د مشاعرو جوړول وځنډوي. طالبانو دا پرېکړه د اقتصادي منابعو د ضایع کېدو مخنيوی او د بیت المال خوندي ساتل بللي دي.
سرچینو د سې شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ولایتي ادارو ته په شفاهي ډول امر کړی، چې تر دویم امر پورې مشاعرې وځنډوي.
د سرچینو په وینا، طالبانو دغه پرېکړه په ننګرهار کې د نارنج ګل تر انتقادي مشاعرې وروسته کړې ده.
د دوشنبې په ورځ په پروان ولایت کې د ارغوان ګل تر نامه لاندې جوړېدونکې مشاعره هم ترسره نه شوه او طالبانو فرهنګي فعالانو او د مشاعرې سمبالوونکو ته ویلي، چې د هوا د خرابتیا له کبله یې مشاعره لغو کړې ده.
لیکوالان او شاعران وایي، چې په پروان کې هوا سمه وه او دې ډلې باران پلمه کړی دی.
سرچينو دا هم ویلي، چې طالبانو دا پرېکړه د مالیاتو د سم استعمال لپاره تر سره کړې.
په ډېرو ولایتونو کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ادارو کلنۍ مشاعرې تر سره کولې.
یو شمېر طالب پلوو پر ټولنیزو رسنیو د دغې ډلې دا پرېکړه غندلې او دا يې د فرهنګی ودې د مخنيوي هڅه بللې ده.
د محمد متوکل په نوم یو طالب پلوه د کنايې په ډول لیکلي: « پر مشاعرو امر ثاني نازل شو، ښه شوه چې له دې مشاعرو هم خلاص شوو»
د صابر په نوم یوه ځوان لیکلي: « په پروان کې اسمان شین دی خو ذهنونه مو تور، زړه مو تنګ او د بیان پر وړاندې مو خوله تړلې ده. ځکه مو بنده کړه چې له شعر، له نیوکې، له ازاد فکر تښتو، دا باران نه و دا زموږ ویره وه د قلم ویره، د حق ویره، خو د حق غږ چپ کول ناممکن دي».
طالبانو په رسمي ډول تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي او د دغې ډلې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت هم په دې اړه له معلوماتو ورکولو څخه ډډه وکړه.
لیکوالانو، شاعرانو او فرهنګپالو مشاعرې د فرهنګ د ودې یوه برخه بللې او بندول يې د ټولنې په زيان یاد کړي دي.
په ننګرهار کې د نارنج ګل په مشاعره کې يو شمېر شاعرانو انتقادي شعرونه وویل او د طالبانو له مشره یې غوښتنه وکړه، چې کابل ته لاړ شي او په عام محضر کې خپله رهبري وکړي.
د بې پولې ډاکټرانو سازمان د یونان د ساموس ټاپو د کډوالو په کمپ کې په خوارځواکۍ د اخته افغان او سوریايي ماشومانو د موندلو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. دغه سازمان ویلي چې د سوریې او افغانستان شپږ ماشومان یې تشخیص کړي چې له شدیدې یا منځنۍ حاد کمزورۍ سره مخ دي.
د ګریک رپورټر او رویټرز د معلوماتو له مخې، بې پولې ډاکټران وايي، چې دا د ماشومانو ژوند ګواښي او د نور زیات زیان د مخنیوي لپاره بیړنۍ مداخلې ته اړتیا ده.
له ۲۰۲۱ کال وروسته دا لومړی ځل دی چې بې پولې ډاکټران له دغه کمپ نه د ماشومانو د حادې کمزورۍ یا خوارځواکۍ رپوټ ور کوي.
که څه هم سازمان د کمپ د ژوند له شرایطو سره د دې پېښې مستقیمه اړیکه نه تاییدوي، خو خبرداری یې ورکړی چې د ناکافي خوړو او روغتیايي خدمتونو له امله ماشومان په جدي خطر کې دي.
د بې پولې ډاکټرانود یونان د څانګې اجرایه رییسې کریسټینا پسارا اندېښنه څرګنده کړې او وايي، « هیڅ ماشوم باید د سیسټماتيکې بې پروایۍ له امله له کمزورۍ سره مخ نه شي».
هغې په ټینګار سره وویل چې د دې مسالې د حل لپاره بیړنیو اقداماتو ته اړتیا ده، او یادونه یې وکړه چې د کمپ یوه پر څلورمه برخه اوسېدونکي ماشومان دي. دغه سازمان همداراز د کډوالۍ د شرایطو عمومي خطرات یاد کړي.
خو د یونان د کډوالو وزارت دغه ادعاوې رد کړې دي او ویلي یې دي چې دغه موارد جلا جلا دي او د کمپ د ژوند له شرایطو سره هیڅ تړاو نه لري.
وزارت په یوه اعلامیه کې وویل چې د کمپ د خوراکي پروګرام عمومي پلي کول بشپړ شوي او د ژوند شرایطو ښه کولو ته یې پام شوی.
ساموس کمپ د اروپایي اتحادیې په تمویل سره جوړ شوی و او د ۲۰۲۱ کال په اوږدو کې پرانېستل شو. دغه کمپ د پخواني او ډېر ګڼ میشتي «واتي» کمپ ځای ناستی شو، چې اووه زره کډوال پکې اوسېدل او په ټيټو شرایطو کې یې ژوند کاوه.
ساموس کمپ د خیریه سازمانونو او بشري حقونو سازمانونو له خوا په پراخه توګه غندل شوی او د زندان نوم یې ورکړی دی.
دا په یونان کې د پناه غوښتونکو لومړنی تړلی کمپ دی چې د خبریالانو پرمخ هم بند دی.
د ۲۰۲۱ کال په سپتمبر کې د یونان لومړي وزیر کیریاکوس میتسوټاکیس د کمپ د پرانېستلو پر مهال د کمپ دفاع وکړه او دا یې «مسلکي» او «امن» کمپ بللی و.
د طالبانو په اړه د پاکستان د ځانګړي استازي محمد صادق وروستۍ څرګندونې د روغې جوړې پرځای توندې شوې دي. له صادق وړاندې د افغانستان لپاره د پاکستان مخکیني ځانګړي استازي اصف دراني هم د اړیکو له بنبست کېدو وروسته ددې ډلې خلاف توندې څرګندونې کړې وې.
محمد صادق، چې له اصف دراني وروسته د کابل او اسلام اباد د اړیکو د رغولو لپاره د ځانګړي استازي پر څوکۍ ټاکل شوی، د طالبانو په تړاو په تېرو څو کلونو کې نرم دریځ درلود، خو اوس د نوموړي له «توندې لهجې» داسې ښکاري چې د دواړو خواوو ترمنځ په اړیکو کې رامنځته شوی کنګل نه دی مات شوی.
محمد صادق په خپلو وروستیو څرګندنو کې د اصف دراني په پله، طالبانو ته ویلي چې په خپله خاوره کې د ټي ټي پي پرضد ګامونه اخلي او که نه د دواړو هېوادونو ترمنځ به پر نورو موضوعاتو خبرې نه کوي.
محمد صادق په اسلام اباد کې (د سلواغې پر لومړۍ نېه) ویلي و، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ باید د اقتصادي اړیکو، سولې، ثبات او امنیت د ټینګښت لپاره هر اړخیزه تګلاره جوړه شي.
محمد صادق د مارچ میاشتې په وروستیو کې کابل ته سفر وکړ او د طالبانو له مشرانو سره یې پر دوه اړخیزو اړیکو خبرې وکړې.
نوموړي د مارچ پر ۲۳ مه په کابل کې د پاکستان ملي ورځې په مناسبت د بیرغ پورته کولو په مراسمو کې چې د پاکستان سفير عبيد الرحمن نظاماني هم پکې ګډون درلود، وویل، چې « د پاکستان او افغانستان اقتصادي ګټې یو له بل سره تړلې دي او په افغانستان کې سوله او پرمختګ د سیمې د ثبات لپاره اړین دی».
خو پر دغه سفر دوه اونۍ نه اوړي، چې نوموړی له طالبانو سره د اړیکو په پرمختګ کې خپله نهیلي ښيي.
صادق په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي، چې له تېر یوه کال راهیسې په پاکستان کې په ترهګریزو بریدونو کې ۵۰۰ افغان وګړي ښکېل دي او شمېر یې مخ په زیاتېدو دی.
د هغه اشاره هغو افغان طالبانو ته ده، چې د خپلو پخوانیو همکارانو «پاکستاني طالبانو» په لیکو کې د پاکستان د پوځ او امنیتي ځواکونو خلاف جګړو کې برخه اخلي.
نوموړي دغه څرګندونې د دوشنبې په ورځ د اسلام اباد د پالیسۍ څېړنې انسټیټیوټ په ناسته کې کړې دي.
نوموړي وړاندې ویلي، چې د هند د استخباراتو اداره «را» په افغانستان کې له شته وضعیت څخه ګټه پورته کوي.
له صادق وړاندې د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني هم له طالبانو سره د اړیکو په رغونه کې له پاتې راتلو وروسته، پر دې ډلې توندې نیوکې وکړې.
په کابل کې د طالبانو سرچینې هم مني چې د پاکستان غوښتنه د افغان طالبانو څخه دا ده، چې ټي ټي پي دې له خپلې خاورې وباسي او دوی ته دې اجازه نه ورکوي، چې د افغانستان خاوره د پاکستان پرضد وکاروي.
د طالبانو سرچینې زیاتوي چې کابل ته د وروستي سفر پرمهال محمد صادق د یو شمېر افغان طالبانو په اړه هم غږېدلی او اندېښنه یې ښودلې چې د دوی وسله وال د ټي ټي پي په لیکو کې د پاکستان د پوځ پرضد جګړه کې ښکېل دي.
د طالبانو ځیني باخبره سرچینې وايي چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني عربي متحده اماراتو ته د خپل سفر پرمهال د اماراتو له چارواکو سره د ټي ټي پي په اړه هم غږېدلي دي او ډیورند کرښې ته له ور څېرمه ولایتونو څخه یې غزني ته د هغوي مکمل انتقال باندې هم خبرې شوې دي.
پاکستان نه یوازې د ټي ټي پي پر موضوع له طالبانو سره اختلاف لري بلکې د طالبانو او د هندوستان ترمنځ اړیکو باندې هم ناخوښه دی.
افغان طالبان د ټي ټي پي مساله د پاکستان داخلي موضوع بولي.
د ایټالیا سنتاېګیدیو کاتولیکې ټولنه د یوه بشري دهلیز له لارې په قانوني او خوندي ډول ۷۰۰ افغانان ایټالیا ته لېږدوي. ددغو افغان کډوالو د پالنې چارې به د کاتولیکو او مدني ټولنو سازمانونه کوي.
سنټ ایګېدیو پر خپل ویب سایټ ولیکل، چې د ایټالیا د کورنیو چارو او بهرنیو چارو وزارتونو او یو شمېر شریکو سازمانونو ترمنځ، چې سنتاېګیدیو او د ایټالیا د اسقفانو کنفرانس (CEI) پکې شامل دي، د دوشنبې په ورځ په روم کې یوه هوکړه لاسلیک کړې ده.
دا هوکړه ایټالیا ته له افغانستان څخه د ۷۰۰ اغیزمنو افغان کډوالو د داخلېدو اجازه ورکوي.
رپوټ وايي، چې ددغو افغان کډوالو د پالنې چارې به د کاتولیکو او مدني ټولنو سازمانونه کوي.
د سنتاېګیدیو ټولنې رییس مارکو ایمپالیاڅو دا نوې هوکړه د «هیلې نښه» وبلله او ویې ویل چې دا د بشري دهلیزونو ارزښت ښيي، ځکه دا یو داسې ماډل دی چې له مخې یې کډوال منل کېږي او په ټولنه کې مدغم کیږي.
نوموړي زیاته کړه، « دا دهغو خلکو لپاره د هېلې نښه ده چې نړیوالې ټولنې هېر کړي او کلونه یې انتظار کړی چې وژغورل شي».
ایمپالیاڅو زیاته کړه، چې دا د جګړو او د هېوادونو ترمنځ د زیاتېدونکو کړکیچونو په رڼا کې ارزښتناک دي.
له دې وړاندې د ۲۰۲۱میلادي کال په نومبر کې هم یوه ورته هوکړه شوې وه چې له مخې یې ۸۱۲ افغانان، چې پاکستان، ایران او ترکیې ته تښتېدلي وو، ومنل شول. دا نوې هوکړه د همغې هوکړې دوام دی.
په دغو شریکو سازمانونو کې، چې د کډوالو په منلو او ادغام کې مرسته کوي، د سنتاېګیدیو او د کاتولیکو اسقفانو کنفرانس تر څنګ، د ایټالیا د پروتستان کلیساوو فدراسیون (FCEI) او د ایټالیا فرهنګي او تفریحي غیرانتفاعي سازمان(ARCI) هم شامل دي.
د «بشري دهلیزونو» د ماډل له لارې په تیرو کلونو کې ټولټال ۸۲۰۰ کډوال توانیدلي چې په خوندي او قانوني ډول اروپا ته داخل شي.
دا پروژه په بشپړ ډول د خپلواکو سرچینو له خوا تمویلېږي او د غیرمرکزي میلمستونونو له لارې پر مخ وړل کېږي، چې ډېر پکې رضاکاران برخه لري.
د روغتیا نړیوالې ورځې په مناسبت، اروپایي ټولنې د افغانستان د روغتیا له سکتور سره د ۹۷ میلیونه یورو د ځانګړي کولو اعلان کړی. اروپایي ټولنې دغه مرستې د مور او ماشوم د روغتیا تر څنګ ځینو نورو برخو ته ځانګړې کړې دي.
د ګراونډ نیوز د راپور له مخې، اروپایي ټولنې ویلي، چې دا مرستې به د نړیوال روغتیایي سازمان، د ماشومانو څخه د ملاتړ صدوق لهخوا د مور او ماشوم روغتیا، تغذیه، رواني روغتیا، په نشه یي توکو د روږدو او نورو بیړنیو لومړیتوبونو کې ولګول شي.
بلخوا بیا په کابل کې د روغتیا نړیوالې ورځې په مناسبت جوړه شوې غونډه کې د طالبانو عامې روغتیا وزارت مرستیال مولوي عبدالولي حقاني ویلي، چې «موږ په کلیو او لرې پرتو سیمو کې د روغتیايي خدمتونو د لاسرسي د پراخولو لپاره کار کوو، او د نویو روغتیايي مرکزونو د جوړولو او په ټول هېواد کې د باکیفیته روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو په اړه پلان لرو.»
دغه مرسته داسې مهال کېږي، چې د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو په افغانستان کې د میندو او ماشومانو روغتیايي وضعیت نازک بللی دی.
یونیسف په خپلو تازه شمېرو کې ویلي، چې په هرو ۴۰ میندوارو میرمنو کې یوه یې د زیږون پرمهال مري او په هرو لسو ثانیو کې یو ماشوم له خوارځواکۍ سره مخ کیږي.
د نړیوالو بشري مرستو د بندیدو له امله په هیواد کې په لسګونو روغتیايي مرکزونه لا دمخه تړل شوي او خبرداری ورکړل شوی، چې که په افغانستان کې د روغتیا سکتور ته بودجه ځانګړې نه شي، دا وضعیت به په یوه بشپړ بحران بدل شي.