په اړیکو کې بنبست؛ محمد صادق د طالبانو خلاف خپله لهجه تونده کړې ده

سنټ ایګېدیو پر خپل ویب سایټ ولیکل، چې د ایټالیا د کورنیو چارو او بهرنیو چارو وزارتونو او یو شمېر شریکو سازمانونو ترمنځ، چې سنت‌اېګیدیو او د ایټالیا د اسقفانو کنفرانس (CEI) پکې شامل دي، د دوشنبې په ورځ په روم کې یوه هوکړه لاسلیک کړې ده.

دا هوکړه ایټالیا ته له افغانستان څخه د ۷۰۰ اغیزمنو افغان کډوالو د داخلېدو اجازه ورکوي.

رپوټ وايي، چې ددغو افغان کډوالو د پالنې چارې به د کاتولیکو او مدني ټولنو سازمانونه کوي.

د سنت‌اېګیدیو ټولنې رییس مارکو ایمپالیاڅو دا نوې هوکړه د «هیلې نښه» وبلله او ویې ویل چې دا د بشري دهلیزونو ارزښت ښيي، ځکه دا یو داسې ماډل دی چې له مخې یې کډوال منل کېږي او په ټولنه کې مدغم کیږي.

نوموړي زیاته کړه، « دا دهغو خلکو لپاره د هېلې نښه ده چې نړیوالې ټولنې هېر کړي او کلونه یې انتظار کړی چې وژغورل شي».

ایمپالیاڅو زیاته کړه، چې دا د جګړو او د هېوادونو ترمنځ د زیاتېدونکو کړکیچونو په رڼا کې ارزښتناک دي.

له دې وړاندې د ۲۰۲۱میلادي کال په نومبر کې هم یوه ورته هوکړه شوې وه چې له مخې یې ۸۱۲ افغانان، چې پاکستان، ایران او ترکیې ته تښتېدلي وو، ومنل شول. دا نوې هوکړه د همغې هوکړې دوام دی.

په دغو شریکو سازمانونو کې، چې د کډوالو په منلو او ادغام کې مرسته کوي، د سنت‌اېګیدیو او د کاتولیکو اسقفانو کنفرانس تر څنګ، د ایټالیا د پروتستان کلیساوو فدراسیون (FCEI) او د ایټالیا فرهنګي او تفریحي غیرانتفاعي سازمان(ARCI) هم شامل دي.

د «بشري دهلیزونو» د ماډل له لارې په تیرو کلونو کې ټولټال ۸۲۰۰ کډوال توانیدلي چې په خوندي او قانوني ډول اروپا ته داخل شي.

دا پروژه په بشپړ ډول د خپلواکو سرچینو له خوا تمویلېږي او د غیرمرکزي میلمستونونو له لارې پر مخ وړل کېږي، چې ډېر پکې رضاکاران برخه لري.

د ګراونډ نیوز د راپور له مخې، اروپایي ټولنې ویلي، چې دا مرستې به د نړیوال روغتیایي سازمان، د ماشومانو څخه د ملاتړ صدوق له‌خوا د مور او ماشوم روغتیا، تغذیه، رواني روغتیا، په نشه یي توکو د روږدو او نورو بیړنیو لومړیتوبونو کې ولګول شي.

بلخوا بیا په کابل کې د روغتیا نړیوالې ورځې په مناسبت جوړه شوې غونډه کې د طالبانو عامې روغتیا وزارت مرستیال مولوي عبدالولي حقاني ویلي، چې «موږ په کلیو او لرې پرتو سیمو کې د روغتیايي خدمتونو د لاسرسي د پراخولو لپاره کار کوو، او د نویو روغتیايي مرکزونو د جوړولو او په ټول هېواد کې د باکیفیته روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو په اړه پلان لرو.»

دغه مرسته داسې مهال کېږي، چې د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو په افغانستان کې د میندو او ماشومانو روغتیايي وضعیت نازک بللی دی.

یونیسف په خپلو تازه شمېرو کې ویلي، چې په هرو ۴۰ میندوارو میرمنو کې یوه یې د زیږون پرمهال مري او په هرو لسو ثانیو کې یو ماشوم له خوارځواکۍ سره مخ کیږي.

د نړیوالو بشري مرستو د بندیدو له امله په هیواد کې په لسګونو روغتیايي مرکزونه لا دمخه تړل شوي او خبرداری ورکړل شوی، چې که په افغانستان کې د روغتیا سکتور ته بودجه ځانګړې نه شي، دا وضعیت به په یوه بشپړ بحران بدل شي.

د راپور له مخې، دواړو سیالانو د دوه اړخیزو اړیکو، سیمه ییز امنیت او اقتصادي همکاریو په اړه هم خبرې کړې دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو په دغه هېواد کې د کانونو او سوداکرۍ په برخه کې د امریکا د لېوالتیا څرګندونه کړې.

په دغه ټلیفوني اړیکه کې اسحاق ډار ویلي: «پاکستان غواړي چې له امریکا سره خپلې ګډې هڅې لا نورې پیاوړې کړي،» او زیاته کړې یې ده، چې دغه هېواد ژمن دی له امریکا سره د سوداګرۍ، پانګونې او ترهګرۍ مخنیوي په برخو کې همکاریو ته دوام ورکړي.

ویل کېږي، چې دواړو سیالانو په دې هوکړه کړې، چې د افغانستان د مسایلو په اړه به په ګده هڅې وکړي او د امریکا – پاکستان تر منځ د اقتصادي همکاریو لپاره به یوه وړ لاره غوره کړي.

‏د یادولو وړ ده، چې طالبانو ته پاتې امریکایي وسلې او تجهیزات په متحده ایالاتو کې یو له جنجالي موضوعاتو څخه ده.

ولسمشر ټرمپ په وار، وار نیوکه کړې، چې جوبایډن په غیر مسوولانه توګه له افغانستان څخه خپل ځواکونه و اېستل او د امریکایي وسلو تر څنګ یې پرېمانه تجهیزات طالبانو ته په میدان پرېښودل.

د ټرمپ له لوري په افغانستان کې د‌ پاتې شویو وسلو او پوځي تجهیزاتو د بېرته ترلاسه کولو لپاره یو استازی هم ګومارلی شوی او په وار وار یې ګوت څنډنه کې چې له طالبانو به خپلې ټولې پاتې شوې وسلې او تجهیزات بېرته اخلي.

په افغانستان کې د پاتې شویو وسلو او پوځي تجهیزات د بېرته غوښتنې په تړاو د امریکا څرګندونو ته په غبرګون کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي، چې په افغانستان کې د امریکا پاتې وسلې او پوځي تجهیزات د طالبانو ملکیت دی او په هېڅ صورت به یې امریکا ته ونه سپاري؛ ان که د پوځي جګړې په بیه هم تمام شي.

له بلې خوا څو ورځې وړاندې د پاکستان د بهرنیو چارو د وزارت ویاند شفقت علي خان په افغانستان کې د پرمختللو امریکايي وسلو شتون ته په اشاره وویل: «له امریکایی ځواکونو پاتې وسلې د تحریک طالبان پاکستان او بلوڅ بېلتون غوښتونکو په ګډون د ترهګرو سازمانونو له‌خوا په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو لپاره کارول کیږي.»

میرضیایف تېره ورځ په تاشکند کې د بین الپارلماني ټولنې په ۱۵۰مه غونډه کې وویل، «موږ باید خپل ګاونډی افغانستان هیر نه کړو. زما په اند، د دغه هېواد د انزوا د مخنيوی، له اوسنيو چارواکو (طالبانو) سره د رغنده اړيکو ټينګول او افغانستان ته د منځنۍ اسيا د سيمې د يوې برخې په سترګه کتل، ډېر اهميت لري.»

ولسمشر میرضیایف، په ټوله نړۍ کې د روانو شخړو له امله په پراخ ګواښ باندې ټینګار وکړ، او خبرداری یې ورکړ چې دا ډول کړکیچونه، نړیوال او سیمه ییز سوله او امنیت له خطر سره مخامخ کوي.

هغه د ډیپلوماتیکو لارو د شخړو د حل په برخه کې د ازبکستان د ژمنې یادونه کړې او ویې ويل، چې حکومت یې د شخړو د هواري د اصلي وسیلې په توګه د سوله ییزو خبرو اترو کلکه ملاتړ کوي.

په همدې حال کې د ازبکستان جمهور رییس د پاکستان د مشرانو جرګې له مشریوسف رضا ګیلاني سره په کتنه کې د افغانستان له لارې د ترمز – پېښور د اورګاډي د پټلۍ د پروژې د عملي کېدو پر چټکتیا ټینګار کړی دی.

د ازبکستان د ولسمشرۍ دفتر په یوه اعلامیه کې ویلي، چې په دې کتنه کې د سوداګرۍ، پانګونې او ټرانسپورټ د پروژو د ګړندي کولو، د افغانستان د ټرانسپورټ دهلېز پراختیا، د بین الافغاني همکاریو او بشري تبادلې د پیاوړتیا په ګډون پر مهمو موضوعاتو تمرکز شوی دی.

د یادولو وړ ده، چې ازبکستان، افغانستان او پاکستان د ۲۰۲۱کال د فبرورۍ په میاشت کې د ترمز-مزارشریف-کابل-پیښور اورګاډي پټلۍ د جوړولو لپاره د سړک نقشه لاسلیک کړې، چې د سیمه ییز اتصال او د افغانستان د اقتصادي ظرفیت د ګټې اخیستنې لپاره یو مهم ګام دی.

نوموړي دغه لیک د دوشنبې په ورځ (د وري ۱۹مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې خپور کړی او دا یې د افغانانو د وضعیت د ښه درک او د دغه هېواد د راتلونکي لپاره د انساني ژمنې څرګندونه بللې ده.

په دغه لیک راغلي، چې په افغانستان کې د بنسټیزو ازادیوځپلو او د ټولنیزې او فکري فضا محدودولو، دغه هېواد د نړۍوالې ټولنې لپاره د انساني ارزښتونو پر وړاندې پر یوې جدي ازموینې بدل شوی دی.

هغه د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵مه د جمهوري نظام پرځېدو او د طالبانو واکمنېدو ته په اشارې ټینګار کړی، چې دغه تحول نه یوازې د هېواد پر سیاسي جوړښت اغېزه کړې، بلکې د خلکو د یوې لویې برخې، په ځانګړې توګه د ښځو او ځوانانو هیلې یې هم زیانمنې کړې دي.

اغبر د افغانستان د اوسني کړکېچ ته د حل موندلو لپاره له سیاسي څېرو او ملي څېرو سره روانو مشورو ته اشاره کړې او اعلان یې کړی، چې د بورچېټ د بلنې موضوع به په مناسب وخت کې و ارزول شي.

په تاجکستان کې د افغانستان سفیر ظاهر اغبر دا څرګندونې وروسته تر هغې، چې تېره چهارشنبه د امریکا د استازو جرګې غړي ټېم بورچېټ هغه ته د امریکا لپاره د رسمي سفر بلنه ورکړې وه.