د ایران سیاسي او اقتصادي پلاوی هرات ته په سفر تللی او وروسته فراه ته ځي

د ازبکستان د سوداګرۍ خونې رییس داورون واخابوف او د طالبانو د روغتیا وزیر مولوي نور جلال جلالي ترمنځ د لیدنې پر مهال د روغتیا په برخه کې د همکارۍ، په ځانګړي ډول د غاښونو درملنې او درمل جوړونې په برخو کې ګډو پروژو باندې بحث شوی دی.

ازبکستانۍ رسنۍ وايي، طالبانو وړاندیز کړی، چې په ترمذ ښار کې د افغان غاښ ډاکټرانو (ډنټیسټانو) روزنه پیل شي او همداراز د غاښونو خدماتو شبکه پراخه شي.

د دغو کلینیکونو د پرانیستلو ترڅنګ طالبانو د ازبکستان د درملو صادراتو ته هم لیوالتیا ښودلې ده.

د ازبک سوداګرو له لوري وړاندیز شوی، چې په افغانستان کې د درملو د ثبت پروسه ساده شي او د یوه ځل وارداتو سیستم معرفي شي.

اټکل شوی چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د درملو او طبي وسایلو صادراتو ارزښت د کال تر پایه ۵۰ میلیونه ډالرو ته ورسېږي.

د طالبانو د سوداګرۍ او صنعت وزارت وايي، دې ته په پام، چې افغانستان یو اړمن او د ودې په حال کې هېواد دی، دا ډل سوداګریز فشارونه یې د اقتصادي ودې پر وړاندې خنډونه رامنځته کوي.

یاد وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي، چې افغانستان له امریکا نه په بېلابېلو برخو کې د نوې ټکنالوژۍ وسایلو وارداتو ته اړتیا لري او افغانستان پر دې وسایلو تعرفه صفر کړې ده او صادروونکو هېوادونو ته یې ترجیحي تعرفه په پام کې نیولې ده.

د طالبانو تر کنترول لاندې احصایې او معلوماتو ادارې د رپوټونو له مخې، غالۍ، زعفران، انځر، نسوار، جارو او پتنګ امریکا ته د افغانستان صادراتي توکي دي.

د طالبانو د سوداګرۍ او صنعت وزارت له متحده ایالتونو او نورو هېوادونو غوښتنه کړې، چې د صادراتو او سوداګریزو راکړو ورکړو په برخه کې له افغانستان سره ملاتړی چلند ولري، چې په دې توګه به کابل په نړیواله سوداګرۍ کې اغیزناک رول ولوبولی شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ تېره اونۍ د دغه هېواد پر ټولو وارداتي توکو ۱۰ سلنه تعرفه ولګوله، چې په دې کې د افغانستان صادرات هم شامل دي.

د طالبانو تر واک لاندې د احصایې او معلوماتو ادارې په خپل کلني رپوټ کې ویلي چې افغانستان په ۱۴۰۲ کال کې ټولټال د پنځه اعشاریه اووه میلیونه ډالرو په ارزښت توکي امریکا ته صادر کړي دي.

په داسې حال کې چې له امریکا څخه افغانستان ته واردات ۲۳،۴ میلیونه ډالر ښودل شوي، د دواړو هېوادونو ترمنځ تجارتي بیلانس په دې کال کې۱۷،۷ میلیونه ډالره منفي ثبت شوی دی.

افغانستان امریکا ته په تېرو کلونو کې ډېری غالۍ، ټغر، خټین لوښي، وچه هوږه، زعفران، وچ انځر، ددېګ مصالې، کروت، شات، ګلاب ګل، تنباکو، کاني ډبرې، ویالنی، جارو، طبي بوټي، خواږه، د کالیو مینځلو صابون، نکریزي، بادام، الو بخارا، توت، مندتې او مڼې صادرې کړې دي.

د امریکا د حکومت د تعرفو جدول له مخې، د دغه هېواد صادراتی توکي افغانستان ته ۴۹ سلنه ګمرکي تعرفه لري.

له امریکا سره د افغانستان ټولیزه سوداګري په ۲۰۲۴ کال کې شاوخوا ۳۴ میلیونه ډالره اټکل شوې ده.

د امریکا د ځانګړي سوداګریز استازي د دفتر د معلوماتو له مخې، افغانستان ته په ۲۰۲۴ کال کې د امریکا صادرات ۱۱،۴ میلیونه ډالرو ته ورسېدل چې د ۲۰۲۳ کال په پرتله ۷۶،۹ سلنه کموالی (۳۸،۲ میلیونه ډالر) ښيي.

له امریکا څخه افغانستان ته واردات په ۲۰۲۴ کال کې ټولټال ۲۲،۶ میلیونه ډالر وو چې د ۲۰۲۳ کال په پرتله ۱۳،۲ سلنه زیاتوالی (۲،۶ میلیونه ډالر) ښيي.

د دغه سازمان د راپور له مخې؛ ملخان اوس د « زېږېدو» په پړاو کې دي او ښایي، چې په کندوز، بغلان، تخار، سمنګان او بلخ ولایتونو کې کروندو ته زیان ورسوي.

د کرنې او حیواني درملو متخصص ډاکټر لاجبر مومند افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل:« موږ په عامه اصطلاح کې دغو ملخانو ته د قحطۍ ملخان وایو. اوږدې پښې او پیاوړی بدن لري، چې تر ډېره ژېړ او یا شین رنګي وي. د دوی د نفوس کچه ډېره ژر لوړېږي، چې د بېلابېلو بوټو، د غنمو او نورو کښتونو له پاڼو خپل خواړه برابروي.»

ډاکټر لاجبر زیاتوي:« کله چې د دغه ملخانو شمېر زیات شي؛ نو د دوی په ټولنیز سلوک کې هم بدلون راځي، چې بیا په ډله‌ییزه توګه حرکت کوي او کروندې له منځه وړي.»

هغه وویل:« دغه ملخان د کرنې لپاره د یوه جدي ګواښ په توګه ګڼل کېږي؛ ځکه چې دوی د کښتونو پراخې سیمې په څو ورځو کې له منځه وړي، د دوی د یرغل موخه په ځانګړې توګه غنم، جوار او نور اړین کرنیز محصولات وي.»

ډاکټر لاجبر د قحطۍ ملخانو د ډېرېدو د مخنیوي په اړه وایي، چې د حشرو ضد درمل، د مرغانو ډېرښت او د کښتونو په مدریت کې بدلون کولای شي د مراکشي ملخانو د یرغل مخه ونیسي.

په همدې حال کې د خوړو او کرنې نړۍوالې ادارې ویلي، چې د بېړنيو تدابيرو په پلي کولو سره هڅه کوي د دغه افت د خپرېدو مخه ونيسي؛ ترڅو د څړځايونو او د کليوالو د خوراکي توکو امنيت خوندي کړي.

دغه سازمان له ښاریانو او کروندګرو هم غوښتي، چې په سیمه‌ییزه کچه د مخنیوي تدابیر ونیسي او د مشکوکو پېښو د لیدلو په صورت کې دې اړونده مسوولو ادارو ته خبر ورکړي.

باختر اژانس د ننګرهار ولایت د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ رییس په حواله لیکلي، چې په دغه ولایت کې تېر کال پر ۲۳۵ جریبه ځمکه ځمکني توتان کرل شوي وو.

محمد ولي محسن وايي چې تېر کال ځمکنيو توتانو ۳۱۷.۵ مټریک ټنه حاصل ور کړی و.

د ننګرهار یو شمېر کروندګر وایي، چې ځمکني توتان د کوکنارو یو ښه بدیل دی او ځمکني توتان ښه بازار لري او ورځ تر بلې ورته اړتیا زیاتیږي. کروندګر زیاتوي چې له دې لارې ددوی عواید لوړ شوي دي.
د ننګرهار د طالبانو د کرنې ریاست چارواکي وايي، هڅه کوي بدیلو معیشیتي بوټو لکه ځمکني توت، زعفران او د سبزیجاتو کرکېلې ته وده ورکړي.

ځمکني توتان پر ننګرهار سربېره په بلخ، کندهار او یو شمېر نورو ولایتونو کې هم کرل شوي او د هر کال په تېریدو سره ددې مېوې کرکیله مخ په زیاتېدو ده.

طالبانو او د ترکمنستان سفیر په سیمه کې د ټاپي پروژې د کارونو پر چټکتیا ټینګار کړی دی.

په همدې تړاو خبرپاڼه کې راغلي، چې د دولس کیلومټره نل لیکې غځېدو سربېره نږدې ۲۰ کیلومټره نوره سیمه هم د نل لیکې د غځېدو لپاره هواره شوې ده.

ټاپی د ګازو د لېږد په برخه کې د افغانستان لپاره د لویو زېربنایي پروژو څخه ګڼل کېږي، چې موخه یې د سیمې د انرژۍ د اړتیاوو پوره کول دي.

دغه نل لیکه له ترکمنستان څخه افغانستان، پاکستان او بیا هند ته غځول کېږي.

دغه پروژه د دغو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو او سوداګریزو اړیکو لپاره مهمه بلل کېږي.

ټاپي د‌ پخواني جمهوري نظام پر مهال پیل شوې وه؛ خو اوس پرې طالبان وخت ناوخت تبلیغاتي شخوند هم وهي.

دغه پروژه کې پخوا د طالبانو د وسله‌والو فعالیتونو له کبله خنډونه او ځنډ هم رامنځته شوی و.