د بښنې نړۍ وال سازمان: د اسراییل په زندانونو کې ۹۵۰۰ فلسطینیان دې ژر تر ژره خوشې شي

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو ځله پر ایران د بمبارۍ ګواښ کړی او ویلي یې دي چې که تهران له واشنګټن سره د خپل لانجمن اټومي پروګرام په اړه هوکړې ته ونه رسېږي، نو پر هغو درېیمو هېوادونو به هم تعرفې ولګوي چې د ایران نفت اخلي. متحده ایالاتو سیمې ته اضافي جنګي الوتکې لېږلې دي.

د ټرمپ حکومت او ایران تیره اونۍ په عمان کې خبرې درلودې، چې دواړو خواوو دا خبرې «مثبتې او رغوونکې» وبللې.

تر راتلونکو خبرو چې ټاکل شوې د روانې اونۍ په پای کې په روم کې ترسره شي، د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وویل: «د ایران د یورانیمو د بډاینې حق د خبرو وړ نه دی».

روسیه چې له پخوا د تهران متحده ده، له لویدیځ سره د ایران د اټومي خبرو اترو برخه ده، ځکه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ویټو حق لري او هغه اټومي تړون یې هم لاسلیک کړی و، چې ټرمپ په ۲۰۱۸ کال کې پرېښی و.

عراقچي ایراني دولتي تلویزیون ته وویل: «موږ تل د اټومي مسالې په اړه له خپلو دوستانو چین او روسیې سره نږدې سلا مشورې درلودې. اوس یو ښه فرصت دی چې له روسي چارواکو سره دا کار ترسره کړو».

هغه زیاته کړه چې پوتین ته داسې یو لیک رسوي چې د سیمه‌ییزو او دوه‌اړخیزو مسایلو یادونه پکې شوې ده. د پوتین د بهرني سیاست سلاکار یوري اوشاکوف وویل، پوتین به عراقچي وویني.

لوېدیز هېوادونه وايي، ایران یورانیم تر هغه حده غني کوي چې د ملکي اټومي انرژۍ لپاره د توجیه وړ نه دي، بلکې دا د اټومي بم جوړولو ته نږدې کچه ده. خو ایران تل ویلي چې اټومي وسلې نه غواړي او د ملکي اټومي پروګرام حق لري.

روسیې د اوکراین جګړې لپاره له ایران نه وسلې پیرودلې او سږ کال یې له تهران سره یو ۲۰ کلن ستراتیژیک شراکت هم لاسلیک کړی.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت وویل «موږ اراده لرو چې د سیمې د ثبات او نړیوال امنیت لپاره له ایران سره دوه اړخیزې ګټورې اړیکې پراخې کړو».

پوتین هڅه کړې چې له خامنه‌يي سره ښې اړیکې وساتي، ځکه هم روسیه او هم ایران د لویدیځ له‌خوا د دښمنانو په توګه انګېرل کېږي، خو مسکو نه غواړي چې په منځني ختیځ کې د اټومي وسلو سیالي پیل شي.

روسیې ویلي، پر ایران هر ډول پوځي برید به ناقانونه او د منلو وړ نه وي.

د سعودي دولتي خبري اژانس د رپوټ له مخې، د ایران د وسله والو ځواکونو مشر محمد باقري شهزاده خالد بن سلمان ته د تهران هوايي ډګر کې هرکلی ووایه.

د رویټرز د رپوټ له مخې، دغه لیدنه داسې مهال ترسره کېږي چې د ایران او لوېدیزو هېوادونو ترمنځ د اټومي تړون په تړاو خبرې له نوي پړاو سره مخ دي او سعودي عربستان هڅه کوي د سیمه‌ییز ثبات لپاره له تهران سره خبرې پیاوړې کړي.

په ورته وخت کې د ایران ایرنا خبري اژانس د دغه هېواد د وسله‌والو ځواکونو د مطبوعاتي دفتر په حواله رپوټ ورکړی، چې د سعودي عربستان دفاع وزیر شهزاده خالد بن سلمان به په خپل دغه سفر کې د ایران له لوړپوړو سیاسي او امنیتي مقاماتو سره هم لیدنې او خبرې وکړي.

د دفاعي اړیکو پراخول، د سیمه‌ییزې همکارۍ پیاوړتیا، د سولې او ثبات د ټینګښت لپاره هڅې او همداراز د ترهګرۍ ضد مبارزه، هغه موضوعات دي چې د ایران او سعودي عربستان د لوړپوړو دفاعي چارواکو ترمنځ به پرې بحث وشي.

رپوټ زیاتوي چې تېر کال هم د سعودي عربستان د وسله‌والو ځواکونو مشر د جنرال باقري په بلنه تهران ته سفر کړی و.

دا سیاره، چې نوم یې (K2-18 b) دی، له ځمکې ۸،۶چنده درنده ده او قطر یې ۲،۶ ځله لوی دی. دغه سیاره د یوه کوچني سره ستوري پر شاوخوا راڅرخي، چې د لمر په پرتله کمه رڼا ورکوي.

په دې سیاره کې ديمېتېل سلفايډ او ديمېتېل ډي‌سلفايډ ګازونه موندل شوي، چې په ځمکه کې یوازې د سمندري وښو او نورو میکروبي موجوداتو له خوا تولیدېږي. ساینسپوهان وايي، که څه هم دا د ژوند مستقیم ثبوت نه دی، خو دا یې تر ټولو قوي احتمال ګڼلی دی.

د رویټرز د رپوټ له مخې، دغه سیاره (K2-18 b) ممکن د «هایسین یا هایدروسمندر» یوه بیلګه وي چې تر هایدروجن‌لرونکي فضایي پوښ لاندې یې اوبه‌لرونکی سمندر او میکروبي ژوند شونی دی. تر دې مخکې د جېمز وېب ټيليسکوپ د دغې سیارې په فضا کې میتان او کاربن ډای‌اکسایډ هم موندلي وو.

د کمبرېج پوهنتون استروفزیک پوه نیکو مادوسودهان وویل: « موږ اوس یوې نوې مرحلې ته داخل شوي یو، چې له اوسنيو وسایلو سره د ژوند نښې پکې موندلای شو. دا د مشاهداتي ژوند‌فضا پوهنې نوی عصر دی».

مادوسودهان ټینګار وکړ، چې دا موندنه باید په احتیاط سره وڅیړل شي، « موږ باید د مشاهدې ثبوت دوه یا درې ځلې بیا تکرار کړو، څو یقیني شو چې دا تصادفي تېروتنه نه ده. همداراز، باید داسې نظريې هم وڅېړو چې دا ګازونه له حیاتي(abiotic) لارو هم جوړ شوي نه وي».

مادوسودهان وویل، د بهرنیو سیارو ساینس لپاره «سپېڅلی هدف» دا دی چې د لمر له نظامه بهر په داسې سیاره کې د ژوند نښې وموندل شي، چې د ځمکې په څېر وي. نوموړي زیاته کړه، چې « انسانان له زرګونو کلونو راهیسې دا پوښتنه لري چې ایا موږ په کایناتو کې یوازې یو؟ او اوس ښايي موږ له دې واقعیت سره یوازې څو کاله واټن ولرو چې د یوې "هایسین نړۍ" پر مخ د ممکنه بهرني ژوند نښې ومومو».

د دغې سیارې د فضايي جوړښت د معلومولو لپاره ساینسپوهان هغه وخت د ستوري رڼا تحلیلوي، چې سیاره د ستوري مخې ته تېرېږي. یو کوچنی مقدار رڼا د سیارې د فضا له لارې تېرېږي، چې له مخې یې د فضا کيمياوي مواد معلومېږي.

دا لا هم یوه ابتدایي نښه ده، خو د ساینسپوهانو لپاره دا یو مهم پړاو دی. دوی باور لري، چې کېدای شي د ژوند نښې په راتلونکو څو کلونو کې لا روښانه شي ، خو له دې سره سره دا تر اوسه یوازې د میکروبي ژوند احتمال دی، نه پرمختللی یا هوښیار ژوند.

سرچینې وایي، چې دا تازه بریدونه ډېر ویجاړونکي دي او له تېرو څو ساعتونو راهیسې د غزې په بېلابېلو سیمو دوام لري.

ملګرو ملتونو ویلي، چې د مارچ پر ۱۸مه، هغه مهال چې اسراییل اوربند مات کړ تر اوسه پورې نږدې ۵۰۰ زره کسان په غزه کې یا نوې بې ‌ځایه شوي او یا دویم ځل له خپلو کورونو تښتېدلي دي.

د اسراییل د دفاع وزیر اسراییل کاتز ویلي، چې د دوی تګلاره روښانه ده او د غزې د محاصرې تر څنګ د بشري مرستو مخنېوي څخه پر حماس د فشار د یوې وسیلې په توګه کار اخلي. 

د غزې د روغتیا وزارت ویلي، چې د جګړې له پیله تر اوسه پورې لږ تر لږه ۵۱،۰۲۵ فلسطینیان وژل شوي او ۱۱۶،۴۳۲ نور ټپیان شوي دي.

د غزې د حکومت د مطبوعاتي دفتر شمېره لا لوړه ښيي او وایي، چې له ۶۱،۷۰۰ ډېر کسان وژل شوي او زرګونه نور لا هم تر کنډوالو لاندې بند پاتې یا هم ورک دي.

له بلې خوا د حماس په مشرۍ د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر ۷مې برید کې لږ تر لږه ۱،۱۳۹ کسان په اسراییلو کې وژل شوي او له ۲۰۰ ډېر نور یرغمل شوي وو.

له دې سره هم مهاله د فلسطین اسلامي جهاد غورځنګ (PIJ) د فلسطیني بندیانو د ورځې په مناسبت یوه خبرپاڼه خپره کړې ده.

دوی ویلي، چې نړۍ په دوه‌ګونې معیارونو عمل کوي. ویل شوي هغه کسان چې د په غزه کې د برمته شويو اسرایلیانو د خوشې کیدو خبره کوي، برعکس بیا د زرګونه فلسطیني زندانیانو په درد غلي دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي چې د لسګونو کلونو راهیسې د زرګونو فلسطیني بندیانو کړاو ته د نړۍ والې ټولنې چوپتیا د شرم وړ ده.

د بندیانو د حقونو ملاتړو ډلو په وینا، نږدې ۱۰ زره فلسطینیان دا مهال د اسراییل په زندانونو کې بنديان دي، چې ۳،۴۹۸ تنه یې پرته له محکمې یا رسمي تورونو د «اداري بند» تر نوم لاندې ساتل کېږي.

سرچینې زیاتوي چې شاوخوا ۴۰۰ ماشومان او نږدې ۳۰ ښځې هم د زندانیانو په منځ کې دي. له اکتوبر ۷مې راهیسې، نږدې ۲ زره فلسطینیان د اسراییلي ځواکونو له لوري نیول شوي دي.

دغه راز ویل شوي چې ۶۳ زندانیان د شکنجې او طبي غفلت له امله په زندانونو کې مړه شوي دي.

د امریکا د استخباراتي ټولنې د ۲۰۲۵ کال د ګواښ ارزونې په راپور کې د پاکستاني طالبانو تحریک د «راتلونکې احتمالي ګواښ» په توګه یاد شوی، چې دلیل یې له القاعده شبکې سره د دغې ډلې پراخېدونکي اړیکې او له سوېلي اسیا څخه بهر د عملیاتو د جغرافیې غځیدل ګڼل شوي‌ دي.

په مقاله کې راغلي، چې د «ټي ټي پي» غړو په کونړ ولایت کې له القاعده ډلې سره ګډ روزنیز پروګرامونه ترسره کړي دي.

همدا راز ویل شوي، چې طالبانو په کابل له بیا ځل واک ته رسېدو وروسته پاکستاني طالبانو ته خوندي پناه ځایونه ورکړي، د خوندي تګ راتګ لارې یې ورته برابرې کړې، او ان وسلې یې ورته ورکړې، چې د دغې ډلې د بیا فعالیدو لامل شوې دي.

مقاله کې وړاندې ویل شوي، چې ملګرو ملتونو هم تایید کړې چې پر ډیورنډ کرښه د «ټي ټي پي» د روزنې اوه روزنیز کمپونه شته چې په کې امریکایي وسلې هم کارول کېږي.

په ۲۰۲۴ کال کې «ټي ټي پي» ډله په پاکستان کې د ۴۸ بریدونو مسووله ګڼل شوې، چې په کې یو ځانمرګی برید هم شامل و.

دغه برید په اسلام ‌اباد کې شوی و، چې شپږ کسان په کې وژل شوي وو.

د انټرنشنل پاليسي ډاېجیسټ په وینا، دا کړکېچ د طالبانو او پاکستان ترمنځ د سرحدي تاوتریخوالي، هوایي بریدونو او توغندیزو نښتو لامل شوې.

د ۲۰۲۵ کال د مارچ په میاشت کې، د دواړو لوریو ترمنځ نښتو لږ تر لږه ۱۲ امنیتي کسان ووژل.

مقالې همدا راز په واشنګټن کې د‌ پاکستان د سفیر له خولې لیکلي: «موږ د خپلې وینې بیه ورکړې، خو نړۍ سترګې پرې پټې کړې دي». 

مقاله کاږي، له ۲۰۰۱ راهیسې پاکستان کې له ۸۰ زرو څخه زیات کسان وژل شوي او ۱۵۰ میلیارده ډالره اقتصادي زیان یې لیدلی.

مقاله کې دېته هم اشاره شوې، چې د اروپا استخباراتي ادارې هم د «ټي ټي پي» فعالیتونه له نږدې څاري. د جرمني استخباراتي ادارې (BND) خبرداری ورکړی، چې دغه ډله هڅه کوي له اروپايي هېوادونو په تېره بیا د پاکستان د کډوالو له ټولنو څخه ځانته غړي جذب کړي.

مقالې په ډاګه کړې، چې یو شمېر سوېډني وګړي هم د دغې ډلې تر چتر لاندې د روزنې لپاره افغانستان ته تللي.

د مقالې د معلوماتو له مخې، د امریکا د خزانې وزارت په دوبۍ کې د درېیو داسې حواله‌ کوونکو یا صرافانو پر ضد د بندیزونو ارزونه کوي چې د «ټي تي پي» د مالي ملاتړ شک پرې کېږي. همداراز په واشنګټن کې یوه قانوني مسوده تر بحث لاندې ده چې د‌ پاکستاني طالبانو ډله د بهرنیو ترهرګو په نوملړ کې ثبت شي. له دې سره به د دغې ډلې مالي او د سفرونو اړوند ازادۍ محدودې شي.

له ډان ورځپانې سره د پاکستان د‌ پوځ مشر عاصم منیر مرکې ته اشاره شوې ده. هغه ویلي و: «موږ مخکې هم د دوی شبکې ړنګې کړې وې، خو بیا سره راټول شوي دي».

مقاله په پای کې کاږي نړۍ باید د «ټي ټي پي» د پراخیدونکي ګواښ په تړاو چوپه خوله پاتې نه شي،‌ ځکه چې په خبره یې دغه ډله اوس په دې هڅه کې ده، چې د نړۍ په کچه خپل فعالیتونه پراخ کړي.