امریکا ځینو افغان پناه غوښتونکو ته: تر یوې اوونۍ په خپله خوښه ووځئ،‌ که نه په زور مو باسو

مجاهد دا خبرې د روسیې له دولتي خبري اژانس ټاس سره په تازه مرکه کې کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو د فعالیتونو بندیز لغوه کول یو مهم پرمختګ دی.

نوموړي هیله وښوده، چې د طالبانو او روسیې ترمنځ به په نږدې راتلونکې کې اقتصادي او ډېپلوماټیکې اړیکې پراخې شي.

هغه زیاته کړه: «روسیه او افغانستان به خامخا ښې اړیکې ولري، موږ هیله ‌مند یو، چې په اقتصادي او سیاسي برخو کې ګډ کار وشي.»

د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د طالبانو یو پلاوی به روسیې ته سفر وکړي. مجاهد وویل چې تر اوسه پریکړه نه ده شوې، خو دا موضوع به ژر روښانه شي.

ولسمشر پوتین د سلواغې میاشتې په ترڅ کې یو فرمان لاسلیک کړی و، چې له مخې یې دا امکان برابر شو چې د یو شمېر سازمانونو فعالیتونه، چې مخکې ترهګر اعلان شوي وو، په موقته توګه وځنډول شي.

پوتین تېر کال ویلي و، چې طالبان اوس د ترهګرۍ پر ضد جګړه کې د روسیې متحد ګڼل کیږي.

د روسیې سترې محکمې د (وري ۲۸مه) د دغه هېواد د لویې څارنوالۍ د غوښتنې پر بنسټ، طالبان له ترهګرو ډلو د نوملړ څخه و ایستل.

د سترې محکمې قاضي اولګ نفدوف وویل چې دا پرېکړه سمدلاسه اجرایي ده.

له دې پرېکړې وروسته د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت وویل، چې د روسیې سفیر دیمتري ژیرنوف، له امیرخان متقي سره په لیدنه کې نوموړی رسمي توګه خبر کړ، چې طالبان نور د روسیې په ترهګرو ډلو کې نه دي شامل.

متقي د خوشالۍ په څرګندولو سره دا یو مهم ګام وباله او ویې ویل، چې دا اقدام به د دواړو خواوو ترمنځ اړیکو ته نوې بڼه ورکړي.

خو سره له دې، روسیې تر اوسه پورې طالبان د افغانستان د رسمي حکومت په توګه نه دي پېژندلي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې سره له دې چې دا ډله یې د ترهګرو له نوملړ ایستلي، خو لا هم د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له لوري پر طالبانو لګول شویو بندیزونو ته ژمنه ده.

دغه څرګندونې د پنجشنبې په ورځ د «وري ۲۸مه» د یاد وزارت له لوري په یوې خبرپاڼه کې شوې دي.

خبر پاڼه کې راغلي: «د روسیې د فدرالي سترې محکمې پرېکړه چې طالبان له ترهګرو سازمانونو له نوملړه باسي، دا مانا نه لري چې موږ به نور د ملګرو ملتونو بندیزونه عملي نه‌ کړو. موږ لا هم خپلو نړۍوالو مکلفیتونو ته ژمن یوو».

د ملګرو ملتونو امنیت شورا د ۱۴۰۳ کال د لیندۍ په ۲۳مه د طالبانو پر ضد د بندیزونو څارنې ماموریت ۱۴ میاشتو ته تمدید کړ. ورپسې د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد دا بندیزونه «ناکام، بې‌ نتیجې او ظالمانه» وبلل او له ملګرو ملتونو یې وغوښتل چې دا بندیزونه لېرې کړي تر څو د دوی لپاره د نړۍوالو اړیکو لاره هواره شي.

په همدې ورځ د روسیې سترې محکمې هم ومنله، چې طالبان دې نور د دغه هېواد له ترهګرو له نوملړه وباسي. قاضي اولګ نفدوف ویلي، چې دغه پرېکړه له هماغې شیبې نافذه ده.

روسیې دغه اقدام له کابل سره د پوره او رسمي همکارۍ لپاره یو ګام بللی دی.

د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت ویلي: «دا پرېکړه د روسیې او افغانستان د خلکو په ګټه ده. موږ غواړو چې له افغانستان سره په نشه‌ یي توکو او ترهګرۍ ضد مبارزه، سوداګرۍ، پانګونې او نورو برخو کې ګټورې اړیکې ولرو».

روسیې همداراز د داعش-خراسان څانګې پر ضد د طالبانو اقداماتو ته هرکلی ویلی دی.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، روسیه غواړي له کابل سره سوداګریزې اړیکې پراخې کړي او په افغانستان کې پانګونه ډېره کړي، ځکه دا هېواد په یوه مهم سیمه ‌ییز موقعیت کې پروت دی او کولای شي د انرژۍ او بنسټیزو پروژو په راتلونکې کې مهم رول ولوبوي.

د ناورین ګروپ د اسیایي برخې یوه لوړ پوړي شنونکي ابراهیم بهیس هم ویلي، چې د ترهګرو له نوملړه د طالبان په لرې کولو سره روسیه غواړي له افغانستان سره خپلې اړیکې پیاوړې کړي او د سوداګرۍ تر څنګ ورسره په سیاسي برخه کې هم خپلې اړیکې لا نورې پراخې کړي.

د سویلي اسیا په برخه کې مشهور امریکایي څېړونکی مایکل کوګلمن د روسیې دغه اقدامات ځکه بنسټیز نه بولي، چې ګوندې ډېری هېوادونو طالبان د ترهګرو په نوملړ کې نه دي راوستي.

په ورته وخت کې هغه دا پرېکړه د دوه اړخیزو اړیکو لپاره ګټوره بللې ده.

د یادونې ده، چې روسیې او ازبکستان د ۱۴۰۴ لمریز کال د وري په میاشت کې د افغان-ټرانس اورګاډي د پروژې د پلي کېدو اسناد لاسلیک کړي دي.

یادې رسنۍ د خپلو باوري سرچینو له قوله لیکلي، چې ډاکتر امین د ۲۰۲۴ کال د جولای په میاشت کې د پنجاب ایالت د سرای عالمګیر په سیمه کې د ترهګرۍ ضد ادارې له‌خوا نیول شوی و.

نوموړی تر نیول کېدو وروسته محکمې ته وړاندې شو، خو د کافي ثبوتونو د نشتوالي له امله محکمې د هغه د خوشې کېدو امر ورکړ.

راپور زیاتوي، چې شاوخوا یوه اوونۍ مخکې ډاکتر امین د تورخم له لارې افغانستان ته و ایستل شو او دا مهال د ننګرهار ولایت په یوه سیمه کې مېشت دی.

ډاکتر امین یو مسلکي طبي ډاکتر بلل کېږي، خو په تېرو کلونو کې د القاعده د مشر د شخصي ساتونکي په توګه پېژندل شوی و.

پاکستان تر دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په ګډون ځینې لوړ پوړي طالبان زنداني کړي‌ وو.

په دغه ډله کې د یادې ډلې یو بل مخکښ غړی (استاد یاسر) هم یادېږي، چې په پاکستان کې لادرکه شوی او تر ننه یې کورنۍ د ژوند او مرګ معلومات نه لري.

د عرب نیوز د راپور له مخې، میرعلي او اصل میر دوه هغه افغان وروڼه دي، چې په پاکستان کې زېږیدلي او له کلونو راهیسې یې دغلته ژوند کاوه، خو بیا یې هم د یاد هېواد تابعیت ترلاسه نه کړ. 

میرعلي چې په پنجاب ایالت کې د مري په سیاحتي ښار کې زېږېدلی، تورخم کې له ډیورنډ کرښې د اوښتلو پر مهال یې وویل: «ما نه غوښتل چې راشم، خو مجبور شوم. ورور مې قانع کړم چې افغانستان ته لاړ شو او اسناد برابر کړو، او د خپل وطن تابعیت خو واخلو،ځکه که دواړه تابعیتونه له لاسه ورکړو، نو ستونزو سره به مخ شو».

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې (UNHCR) او د کډوالۍ نړۍوالې ادارې (IOM) د ګډ راپور له مخې، یوازې د اپرېل په لومړیو ۱۲ ورځو کې له ۶۳ زرو ډېر افغانان چې قانوني اسناد یې نه درلودل، له پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.

ویل ګیږي، چې د دغو افغان کډوالو د ستنېدو اصلي دلیل د نیول کېدو وېره ده.

اصل میر چې ۴۰ کاله ژوند یې په پاکستان کې تېر کړی، د ایستل کیدو دغې پرېکړې په ژوره توګه خپه کړی دی.

هغه وویل: «راتلونکی ډېر تریخ ښکاري. د خپلو اولادونو د تعلیم په اړه اندېښنه لرم. هڅه کوو، چې په افغانستان کې یې تعلیم ته دوام ورکړو».

د پاکستان حکومت وايي، چې د افغان کډوالو د ایستلو لامل په هېواد کې د وسله والو بریدونه او هغه جرمونه دي، چې ګواکې افغانانو ترسره کړي دي. خو طالبانو او ایستل کیدونکو افغانانو بیا دا تورونه رد کړي او دا یې «جبري ایستل» بللي دي.

د کډوالو د جبري ایستلو په بهیر کې دغه دواړه وروڼه اوس بېرته افغانستان ته ستانه شوي،‌ او هیله لري چې طالبان به د دوی لپاره د نوې ژوندانه زمینه برابره کړي.

میرعلي چې ننگرهار ته رسېدلی وايي: «په کابل کې یې زموږ لپاره یو پروګرام جوړ کړی، وایي مرسته به راسره وشي. هېڅ نه لرو، یواځې له حکومته غواړو چې موږ ته ځمکه، کور او کار راکړي».

افغانستان چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته له سخت بشري ناورین، بې روزګارۍ او لوږې سره مخ دی، دا ویره شته چې د بېرته ستنیدونکو سره به دغه وضعیت لا کړکېچن شي.

ویل کېږي طالبان په کور دننه د افغان کډوالو د اړتیاوو پوره کولو او ستونزو د حل توان نه لري.

یوازې نړۍوالې مرستندویه ادارې دي، چې خپلو بشري مرستو ته یې دوام ورکړی او دغو سازمانونو هم اندیښنه ښودلې، چې په لویه کچه د ستنیدونکو څپو کې به دوی هم د ډېرې مرستې وړتیا ونه لري.

ملګري ملتونه هم تاییدوي، چې ځینې دغه وسلې د القاعده اړوندو ډلو لاس ته ورغلې دي.

د افغانستان د مخکني جمهوري حکومت یوه چارواکي بي ‌بي‌ سی ته ویلي، چې طالبانو له ۲۰۲۱ کال وروسته شاوخوا یو میلیون وسلې او پوځي تجهیزات ترلاسه کړي، چې ډېری یې د امریکا له لوري ورکړل شوي وو.

له هغه مهاله، چې طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې بیا پر افغانستان واکمن شول، ډېری افغان سرتېرو خپلې وسلې پرېښودې یا یې طالبانو ته تسلیم کړې.

همداراز یوه اندازه تجهیزات د امریکایي ځواکونو له وتلو سره سم افغانستان کې پرېښودل شول.

د دغو وسلو ډېره برخه امریکا جوړې کړي چې M4 او M16 ډوله ټوپکونه او نور پوځي وسایل په کې شامل دي.

د بي بي سي د سرچینو په وینا، طالبانو د ملګرو ملتونو د بندیزونو کمېټې یوې پټې غونډې ته په دوحه کې منلې چې شاوخوا نیمایي دغه وسلې اوس «نامعلومه» دي.

د کمېټې یوه غړي ویلي، چې د وسلو موقعیت نه دی معلوم او دا موضوع له نورو سرچینو هم تایید شوې ده.

د ۲۰۲۴ کال په فبرورۍ میاشت کې د ملګرو ملتونو راپور ښيي، چې پاکستاني طالبانو د ازبکستان اسلامي تحریک، د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ او د انصارالله یمني وسله ‌وال هم د طالبانو له لارې د پخواني حکومت له پاتې وسلو ګټه اخلي، یا یې هم له تورو بازارونو پيري.

خو د طالبانو حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت ویلي: «ټولې سپکې او درنې وسلې خوندي دي. د وسلو د قاچاق یا ورکېدو ادعاوې په کلکه ردوو».

سره له دې، د ملګرو ملتونو د ۲۰۲۳ کال په راپور کې راغلي، چې طالبانو خپلو ځايي قوماندانانو ته اجازه ورکړې، څو ۲۰ سلنه ضبط شوې وسلې له ځان سره وساتي او دا کار د وسلو د تور بازار پراخېدو لامل شوی دی.

یو پخواني خبریال په کندهار کې ویلي، چې د طالبانو تر راتګ وروسته تر یو کال پورې د وسلو ازاد بازار فعاله و، خو اوس دا راکړې ورکړې پټې شوې دي او یا د خواله رسنیو (وټساپ) له لارې ترسره کېږي.

د افغانستان د بیارغونې لپاره د ځانګړي سرمفتش ادارې (سیګار) ویلي، چې وسلې لږې دي خو په ۲۰۲۲ کال کې یې اعتراف کړی و، چې د کره معلوماتو ترلاسه کولو کې پاتې راغلي، ځکه چې وسلې بېلابېلو امریکایي ادارو برابرې کړې وې.

سیګار همدا راز پنټاګون یا د امریکا دفاع وزارت په دې تورن کړی، چې د وسلو د څار په برخه کې یې لس کاله بې ‌پروايي کړې ده.

د امریکا ولسمشر دونالد ټرمپ بیا په وار وار یاده کړې، چې غواړي دغه تجهیزات او وسلې بېرته ترلاسه کړي.

هغه ادعا کړې، چې د ۸۵ میلیارده ډالرو په ارزښت پوځي تجهیزات په افغانستان کې پاتې دي. ټرمپ زیاتوي: «که لازمه وي، د بېرته راوړلو لپاره به یې لګښت وکړو، خو دا تجهیزات به بېرته راوړو».

خو د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د افغانستان له دولتي ټلویزیونه سره په خبرو کې ویلي: «موږ ته دا وسلې له پخواني حکومت څخه راپاتې دي او د هېواد د دفاع لپاره به ترې استفاده کوو».

طالبانو څو ځله د امریکا پاتې شوې وسلې نندارې ته ایښي دي په ځانګړي ډول په بګرام پوځي اډې کې د ځینو مراسمو پر مهال، چې دغه ډلې د خپلې بریا د نښې په توګه ښکاره کولې.

بي بي سي زیاتوي، سره له دې چې د امریکا دفاع وزارت ادعا کوي، د وتلو پر مهال یې وسلې غیرفعاله کړې وې، خو طالبان توانېدلي چې له پاتې تجهیزاتو یو پیاوړی پوځ جوړ کړي او د ملي مقاومت جبهې او د داعش خراسان څانګې ته ماتې ورکړي.

راپور کې راغلي، لا هم سلګونه هاموي زغروال موټر، ماین ضد MRAP وسایط او بلک‌ هاک چورلکې په کندهار کې شته، خو طالبان د فني پرسونل د کمښت له امله نه شي کولای ترې پوره ګټه واخلي.

خو طالبانو له سپکو وسلو او ساده وسایطو، لکه هاموي څخه په ښه توګه ګټه اخیستې او پخپلو عملیاتو کې یې کارولي دي.

سره له دې چې ټرمپ لا هم ټینګار کوي، چې وسلې باید بېرته راوړل شي خو د سیګار پخوانی مشر جان ساپکو وايي، چې دا هڅې به تر وسلو زیات لګښت ولري او بې ‌ګټې به وي.

اوس هم دا اندېښنې شته، چې دغه وسلې د سیمې نورو سختدریځو ډلو لاس ته ور نه شي او د ناامنۍ لامل ونه ګرځي.

پاکستان هم د افغانستان یو له هغو ګاونډیو هېوادونو دی، چې په پاکستان کې له پاتې شویو امریکایي وسلو څخه سرټکوي او په وار وار یې شکایتونه کړي، چې د دوی په خاوره کې د شویو ترهګریزو بریدونو پر مهال بلوڅ بېلتون پالو او «ټي ټي پي» پاتې شوې امریکایي وسلې کارولې دي.