طالبان وایي، تېره میاشت د ریل پټلۍ له لارې له ۳۰۰ زره ټُنو ډير انتقالات شوي

د خراسان رضوي د پوله ساتو ځواکونو مشر وویل، د ایران د سرحدي سیاستونو له مخې هر ډول ناقانونه ورتګ سرغړونه بلل کېږي او سرغړونکي کسان بېرته خپل هېواد ته استول کېږي.

تر دې مخکې د ایران د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی و، چې یوازې د ۱۴۰۳ لمریز کال په اوږدو کې یې لږ تر لږه «دوه مېلیونه او ۲۰۰ زره افغان کډوال» له ایرانه اېستل شوي دي.

ایراني چارواکو دا هم ویلي، چې پلان لري د ۱۴۰۴ کال په لړ کې هم همدومره شمېر افغانان له خپلې خاورې وباسي.

په وروستیو میاشتو کې له ایران او پاکستانه د افغان کډوالو د نیول او اېستلو بهیر خورا چټک شوی دی.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ هم تر دې وړاندې ویلي و، چې د روانې اپرېل میاشتې د لومړۍ نېټې راهیسې نږدې ۱۲۰ زره افغان کډوال له پاکستانه اېستل شوي دي.

دغه ټول اقدامات داسې مهال دوام لري، چې افغانستان له سخت اقتصادي کړکېچ، پراخې لوږې، زیاتېدونکې بېکارۍ او د ژوند د لومړنیو اسانتیاوو له سخت کمښت سره مخ دی.

دې وضعیت د بېرته ستنېدونکو ژوند له سختو ستونزو، ننګوونو او ناورینونو سره مخ کړی دی.

طالبانو په افغانستان کې بیا ځلې واک ته له رسېدو ورسته په ټول هېواد کې د نجونو پر مخ له شپږم ټولګي پورته د ښوونځي دروازې وتړلې او له یوې مودې تېرېدو وروسته یې د خپلو سختو تګلارو له امله د نجونو په لوړو او طبي زده‌کړو هم بندیز ولګاوه.

د طالبانو دغې چارې نه یوازې دا چې د ټولنې د پرمختګ مخه نیولې؛ بلکې له زده‌کړو محرمو نجونو په رواني روغتیا یې هم بده اغېزه کړې ده.

عمر خان د ښایسته بي‌بي پلار د خپلې لور د رواني حالت په اړه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:« ښایستو چې کله له دولسم ټولګي فارغه شوه، هیله یې لرله چې ډاکټره شي؛ خو د طالبانو په راتګ سره د هغې ټولې هیلې مړاوې شوې او اوس یې رواني وضعیت خورا بد دی.»

عمر خان زیاتوي، چې لور یې هر سهار د خپلو کوچنیو ورونو په ليدلو سره چې ښوونځي ته ځي؛ په ژړا پیل کوي.

هغه وایي، چې څو ځلې یې په مدرسه کې شامله کړې؛ خو ښایسته بي‌بي غواړي چې یوه ډاکټره شي او فکر کوي چې مدرسه یې تر ډاکټرۍ نشي رسولی.

د ښایسته بي‌بي او د هغې په څېر د زرګونه نجونو د حضور پرته نن د طالبانو تر کنټرول لاندې د ازموينې ملي ادارې مشر عبدالباقي حقاني په يوه خبري ناسته کې وويل، چې د سږني کال کانکور ازموينه په پنځو پړاوونو کې تنظيم شوې چې د غبرګولې میاشتې له ۷مې نېټې پیلېږي او د زمري تر لسمې به دوام وکړي.

عبدالباقي حقاني ټینګار کړی، چې د سږني کال ازموینې پوښتنې د طالبانو تر مدیریت لاندې د پوهنې وزارت د شته نصاب پر بنسټ چمتو شوې دي؛ خو په دې ازموینه کې یې د نجونو د ګډون په اړه څه نه دي ویلي.

لیلو افغان چې د زده‌کړو فعاله ده افغانستان انټرنشنل پښتو ته یې د نجونو د زده‌کړو د ارزښت په اړه ویلي:« زده‌کړې یو له مهمو ټولنیزو، اقتصادي او انساني حقونو څخه دي. دا نه یوازې په انفرادي توګه د نجونو د پرمختګ لامل کېږي؛ بلکې د ټولنې په پرمختګ کې هم مهم رول لوبوي.»

لیلو افغان زیاتوي، د طالبانو له‌خوا د نجونو پر زده‌کړو بندیز نه یوازې د هغوی د انفرادي پرمختګ مخه نیسي؛ بلکې د ټولنې په پرمختګ کې هم جدي خنډ دی.

هغې پر نړۍوالې ټولنې غږ کړی، چې باید د دغې ستونزې د حل لپاره جدي ګامونه پورته کړي او د افغان نجونو د زده‌کړو حق تضمین کړي.

طالبان په داسې حال کې د کانکور ازموینې لپاره د چمتوالي خبر ورکوي، چې د څلورم پرله پسې کال لپاره په دې ازموینو کې یې د نجونو پر ګډون بندیز لګولی دی.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، هغه نجونې چې د طالبانو له دغې کړنلارې سره مخامخ شوې، له زیاتېدونکي ژور خپګان، ځان وژنې، له وخته مخکې مړینې او له وخته مخکې ودونو سره مخامخ شوې دي.

د (غويي ۷مه) د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې نوموړي دغه خبرې د کارموندنې د خصوصي شرکتونو له مشر نورالله فدوي سره په کتنه کې کړې دي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت مرستیال په وینا، بهر ته د مسلکي افغان کارګرو په لېږد سره غواړي، په هېواد کې د ځوانانو د بې روزګارۍ کچه راکمه کړي.

نوموړي تر دې وړاندې هم ویلي و، چې له راتلونکو درېیو تر پنځو کلونو به په افغانستان کې له ۱۴ لکه زیات کسان په کار وګماري.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په دغه ناسته کې په کاري چاپېریال کې د ننګوونو، په بهر کې د مېشتو کاریګرو د ستونزو حل او د ځوانانو د ناقانونه کډوالۍ د مخنېوی په تړاو هم خبرې شوي دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت هم تر دې مخکې څو، څو ځله خبر ورکړی، چې امیرخان متقي د سفرونو پر مهال د ځینو هېوادونو له چارواکو سره د مسلکي افغان کارګرو د منلو په تړاو هم خبرې کړې دي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت په تېرې مرغومې میاشتې کې هم ویلي و، چې د ملا هبت‌الله په ځانګړې لارښوونه بهرنیو هېوادونو ته د افغان کارګرو د لېږد بهیر پر ګړندي کېدو طالب وزیرانو خبرې کړې دي.

طالبانو په وار، وار دغه ډول څرګندونې کړې؛ خو نه یې په کور دننه د بې روزګارۍ د روان ناورین مخه ونیوله او نه یې هم تر اوسه په عملي توګه مسلکي کارګر بهر ته ولېږل.

نیوکې دا دي، چې د طالبانو په واکمنېدو سره د هېواد دننه سلګونه زره کسانو دندې له لاسه ورکړې دي او د لوږې ګواښ هم خورا لوړ شوی دی.

د طالبانو په واکمنۍ کې سلګونه زره کسان اړ شوي، چې د ژوند خوندیتوب او روزګار لپاره د پاکستان او ایران تر څنګ په سختو ناقانونه لارو اروپايي هېوادونو ته سفرونه وکړي.

متحده عربي امارات، سعودي عربستان، پاکستان او ایران هغه هېوادونه دي چې په ډېر شمېر افغان کارګر په کې په کارونو بوخت دي او له ګڼو ستونزو سره مخ کېږي.

افغان کارګر په دغو هېوادونو کې د مېشتیدنې قانوني اسنادو، د کاروباري پراختیا اسانتیاوو او پر وخت د کاري ویزو نه نوي کېدو له ستونزو سره مخ کېږي.

په یادو دوو هېوادونو کې د افغان کارګرو سره خورا بد چلند هم کېږی او ډېری وخت د کارونو تر ترسره کېدو وروسته ورته حق الزحمې هم نه ورکول کېږي.

له دې سربېره افغان کارګر په متحده عربي اماراتو، سعودي او نورو خلیجي هېوادونو کې هم د قانوني اسنادو تر څنګ د کار له سختو قوانینو څخه زورېږي.

دغه سازمان پر اېکس پاڼه په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې په ۲۰۲۵ کال کې د ملګرو ملتونو د بشرپاله هوایي خدمتونو د الوتنو د دوام لپاره ۱۰.۵ مېلیونه ډالرو ته بېړنۍ اړتیا ده.

د خوړو نړۍوال پروګرام زیاته کړې، چې دغه الوتنې یې د هېواد لرو پرتو او سختو سیمو ته د بېړنیو مرستو د رسولو یوازینۍ لار وه.

له بل پلوه د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر د یوه راپور له مخې، او‌س‌مهال له ۲۳ مېلیونو ډېر افغانان بشري مرستو ته اړتیا لري.

د سره صليب نړۍوالې کمېټې تر دې مخکې خبرداری ورکړی و، چې هره اوونۍ د شاوخوا پنځو زرو کډوالو په راستنېدو سره په افغانستان کې مېليونونه خلک له بې وزلۍ، بې کورۍ او له سختو بشري شرايطو سره مخ کېږي.

د افغانستان، پاکستان او تاجکستان ترمنځ د سیمه ییز هوايي دهلېز پر جوړولو سربېره؛ د ملګرو ملتونو د بشري مرستو اداره UNHAS په ټول افغانستان کې د خوړو نړۍوال پروګرام په ګډون د ملګرو ملتونو د کارکوونکو لپاره د کورنیو الوتنو خدمات هم وړاندې کوي.

د دغې الوتنو یو له اصلي موخو څخه د ناورین لومړۍ کرښو او سختو سیمو ته د بشري مرستو کارکوونکو لېږدول دي.

د یاد وزارت د دیني اسنادو د وېش استازي احمدالله رښتین د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون ته ویلي، چې د دغو سندونو د وېش لپاره یې له سلګونه ملایانو څخه ازموینه اخیستې وه او شپږ سوه کسان یې بریالي اعلان شوي دي.

د هغه په خبره:« د وړې دورې لپاره عالیه دوره بلل کېږي د لېسانس او لویې دورې ته چې عالمیه بلل کېږي د ماسټرۍ اسناد ورکوو. اسناد مو له ځان سره راوړي دي.»

د فراه د لوړو زده‌کړو موسسې اداري غړی عبدالظاهر صدیقي وایي، چې د طالبانو د لوړپوړو غړو په ځانګړې لورېینه دغو ملایانو ته د لوړو زده‌کړو اسناد ورکول کېږي.

د نوموړي په وینا:« دوی کولای شي، چې په دغو اسنادو تر ډوکټورا پورې زده‌کړې وکړي‌ او دندې هم پرې اخیستلای شي.»

د عبدالرحیم حقاني په نوم د فراه یو ځایي ملا هم د طالبانو په لورېینه د ماسټرۍ له سند څخه برخمن شوی دی.

هغه د خپلې خوښۍ په څرګندولو سره وایي، چې اوس به د دغو سندونو سره دوی ته په دولتي ادارو کې دندې ورکړل شي.

طالبانو تر دې مخکې هم د کابل په ګډون بېلابېلو ولایتونو کې خپلو همفکره ملایانو ته د لېسانس او ماسټرۍ سندونه وېشلي دي.

نیوکې دا دي‌، چې طالبانو د دغو سندونو په وېش سره د لوړو زده‌کړو اکاډمیک او چاپېریال زیانمن کړی دی.

د پوهنتون ځیني استادان په دې باور دي، چې د یادې ډلې له لوري ملایانو ته د لوړو زده‌کړو د سندونو دغه ډول وېش اکاډمیکې زده‌کړې اغېزمنولای شي.

له دې سربېره طالبانو د هېواد په ډېری پوهنتونونو کې مسلکي استادان په بېلابېلو پلمو له دندو ګوښه کړي او د خپلې ډلې سختدریځه ملایانو ته یې د استادۍ لارې پرانېستي دي.

طالبانو په پوهنتونونو کې خپل فکري کسان ګومارلي، چې غواړي په دې سره پوهنتوني چاپېریالونه تر خپل اغېز لاندې راولي.

د پوهنتون ی پخواني استادان وېره لري، چې طالبانو پوهنتونونه د افراطي مذهبي مدرسو په بڼه اړولي او په راتلونکې کې ترې د تاوتریخوالي پراخېدو اندېښنې شته.