د افغانستان انټرنشنل خبریال د افغانستان د کال خبریال شو

طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون د محمدرضا بهرامي په حواله لیکلي چې په ایران کې یې د طالبانو له چارواکو سره د سوداګرۍ، اقتصاد او د ایران مېشتو افغان کډوالو د وضعیت په اړه خبرې کړې دي.

په دې لیدنه کې د کډوالو د حضور د قانوني کولو او بېرته ستنولو په اړه هم سلا مشورې شوې دي خو د دې پروسې د پیل لپاره طالبانو کوم جزییات نه دي خپاره کړي.

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت مرستیال صدر اعظم عثماني وايي د تېرو دریو کلونو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو پر چټک پرمختګ یې ټینګار کړی او ویلي یې دي، د دې بهیر دوام کولی شي همکاري نورو برخو ته هم وغځوي.

دغه طالب چارواکي وایي طالبان هڅه کوي د ایران په همکارۍ د کډوالو د باعزته ستنولو زمینه برابره کړي.

له دې سره ایراني چارواکي وايي، هره ورځ په اوسط ډول ۱۸۰۰ تنه «ناقانونه افغانان» د دوغارون له لارې خپل هېواد ته ستنېږي.

له دې لارې د ایران په ۱۱ ولايتونو کې ناقانونه پېژندل شوي افغانان اخراجیږي او پر اسلام کلا افغانستان ته اړول کېږي.

ایران په دې وروستیو کې په دغه هېواد کې پر میشتو افغان کډوالو کړۍ تنګه کړې او ګڼ شمېر هغه افغان کډوال هم افغانستان ته اخراج شوي، چې په معتبرو ویزو یې دغه هېواد ته سفرونه کړي دي.

د ایران د تايباد ولسوال حسين جمشيدي د دوشنبې په ورځ د دوغارون له لارې د افغانانو د ستنېدو بهير د ليدنې پر مهال ايرنا خبري اژانس ته وويل چې دغه شمېر افغان وګړي يا خپله ځانونه معرفي کوي، يا په ټول هېواد کې پېژندل شوي او يا د يو ګډ پلان په چوکاټ کې بېرته خپل وطن ته استول کېږي.

هغه څرګنده کړه چې « د بهرنيو اتباعو د غيرقانوني حضور پر وړاندې د مبارزې په لړ کې هغه ناقانونه افغانان چې په ۱۱ ولايتونو کې پېژندل شوي، د قانوني پړاوونو له بشپړولو وروسته د دوغارون له لارې افغانستان ته لېږدول کېږي».

جمشيدي زياته کړه: « د بهرنيو ناقانونه اتباعو پېژندنه او د هغوی ستنول د کورنيو چارو وزارت له مهمو لومړيتوبونو دي او د تېر يوه کال په موده کې د ناقانونه افغان اتباعو د ستنولو شمېر ډېر شوی دی».

د ایران د تايباد ولسوال وويل چې دوغارون پوله د افغانانو د ستنولو اصلي دروازه ده او د هغوی د اسانه وتلو لپاره ټولې اړينې اسانتیاوې برابرې شوې دي.

نوموړی وايي، چې دوغارون له افغانستان څخه ايران ته د قانوني کډوالۍ تر ټولو خوندي لار ده او هر کال د دغه بندر له لارې له يو ميليون زيات مسافر دواړو هېوادونو ته تګ راتګ کوي.

دغه ایرانی چارواکی وايي، چې د ايران او افغانستان د ګډو پولو دايمي امنيت، د شمال ختيز سرحدي ديوال بريالی پلان، د ختيزو سرحدونو د وسله والو ځواکونو ځواکمنتيا، د ایران دننه د ناقانونه اتباعو پر وړاندې قانوني اقدامات او د ټولو دولتي او ولايتي ادارو همکاري د دې لامل شوې چې د دوغارون له لارې ايران ته د «ناقانونه افغان اتباعو» تګ کم شي.

ایران په دې وروستیو کې په دغه هېواد کې پر میشتو افغان کډوالو کړۍ تنګه کړې او ګڼ شمېر هغه افغان کډوال هم افغانستان ته اخراج شوي، چې په معتبرو ویزو یې دغه هېواد ته سفرونه کړي دي.

خیر الله خیرخواه وايي دا کار د د دې ډلې د حکومت د اصولو او د خلکو د ګټو خلاف د خرابېدو لامل کېږي.

ښاغلي خیرخواه د غويي اتمې د مجاهدینو د بریا ورځې په مناسبت غونډه کې وویل که څوک په دې فکر کې وي، چې زیات نفوذ او قدرت ولري باید مخه یې ونیول شي.

خیرالله خیرخوا په خپلو خبرو کې وویل:« که زه په خپله منطقه کې کوشش وکړم، چې خپل ځان ته نفوذ پیدا کړم او ډېر خلک ولرم او ځان پسې ډېر خلک کړم نو بیا د قدرت سالارۍ مسایل رامنځته کېږي نظام مو هم شړیږي او ولس هم مو هم په تفرقو وېشل کېږي.»

هغه په دې باور دی چې د دې ډلې د نظام خرابولو سبب به هم همدا وي.

خیرالله خیرخواه د دې خبرو پر دوام وايي:« که زه یم او که بل وي باید ورته ولیکل شي، چې دا د حکومت او د خلکو د ګټو په خلاف دي.»

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر د وینا په یوه برخه کې له ټاکنو وروسته د اشرف غني او عبدالله عبدالله ترمنځ جنجال یادولو سره وویل: «د تفرقې نتجه مو ولیده، چې په کابل کې دوه کسانو د لوړې مراسم ترسره کړل. »

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې په تېرو نژدې څلورو کالونو کې ملاهبت الله په دې هڅه کې دی ترڅو په دولتي ادارو کې د مسلکي کسانو پرځای خپل نژدې ملایان په دندو وګماري.

همدارنگه د ګمارنو او د واک پر سر د طالبانو د مشر ملا هبت الله او د حقاني شبکې مشر او ددې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني ترمنځ د اختلافاونه رپوټونه موجود دي.

د باخبره سرچینو په خبره ملاهبت الله په دې لټه کې دی، چې د سراج الدین حقاني واک کم کړي چې په دې برخه کې تر ډېره بریالی هم دی او سراج الدین حقاني د ملاهبت الله له ورته کړنو ناراضه دی.

دا هم ویل کېږي چې د ملاهبت الله په پرتله سراج الدین حقاني په سیاسي اړیکو او د خلکو په منځ کې له زیات نفوذ څخه برخمن دی او ملاهبت الله له دې اړخه اندېښنه لري.

دغه وزارت ویلي چې د روان کال د غويي له۹مې تر ۱۱مې پورې، د اقلیمي بدلونونو او د هیواد د هوا پېژندنې ریاست او نړیوالو اړوندو ادارو د وړاندوینې له مخې د سختو ورښتونو او واورې ورېدو او د هغو په پایله کې د نیزونو راوتلو احتمال دی.

د کابل ترڅنګ په بدخشان، هلمند، تخار، بغلان، سمنګان، بامیان، بلخ، جوزجان، پنجشیر، نورستان، لغمان، لوګر، میدان وردک، پکتیا، خوست، دایکندي، ارزګان، فاریاب او غور ولایتونو کې د بارانونو او د سیندونو د سطحې لوړېدو په اړه خبرداری ورکړل شوی دی.

طالبانو د مختلفو ولایتونو اوسېدونکو ته ویلي چې د طبيعي افتونو د خطرونو او مرګ ژوبلې او مالي زیانونو د مخنیوي لپاره جدي تدابیر ونیسي او له سیندونو سره نږدې ونه اوسیږي

دا غوښتنه په داسې حال کې شوې چې افغانستان، د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د زیانمنو هیوادونو په توګه په تیرو دریو کلونو کې له زلزلو او مرګونو سېلابونو سره مخ شوی. دغو طبيعي پېښو خلکو ته پراخ ځاني او مالي زیانونه اړولي او ناروغۍ ورسره ډېرې شوې دي.

د کډوالو نړیوالې ادارې (IOM) د معلوماتو له مخې، له ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۲۴ پورې په افغانستان کې نږدې درې میلیونه کسان د اقلیمي بدلونونو له امله د خپلو کورونو پریښودلو ته اړ شوي دي.

یوازې په تېره یوه کال کې شاوخوا ۹ میلیونه افغانان مستقیم د اقلیمي بدلونونو له خطرونو سره مخ شوي دي.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي ټلوېزیون په تالار کې غونډې ته وینا کې عبدالباقي حقاني د پوښتنې په ډول ویل «ایا افغانانو دفاع کولی شو؟» نو باید عصري علومو ته توجو وشي او عصري وسایل برابر ول اړین دي.»

عبدالباقي حقاني وايي مونږ ته الله حکم کوي عصري وسایل به برابروئ.

هغه ټینکار سره وايي څنګه چې ایمان راوړل واجب دي همداسې د ایمان ساتل هم واجب دي او همدارنګه وسایل برابرول هم واجب دي.

عبدالباقي حقاني د خبرو په یوه برخه کې وویل:« چې عصري وسایل نه وي اسلامي حکومت د خپل ولس ساتنه نشی کولی او خپله دنده کې ناکام راځي نو دا مهمه ده، چې عصري علومو او عصري وسایلو ته توجو وکړو.»

دغه طالب چارواکی وايي چې مسلمان باید عصري وسایل ولري، چې دوښمن ورڅخه وډار شي. هغه زیاتوي چې کوم وسایل تاسره وي او هغه دوښمن سره هم وي بیا هم دوښمن نه ډاریږي.

حقاني همدراز وايي چې مسلمان باید په نوي ټېکنالوژۍ کې دومره ابتکار ولري، چې دوښمن ترې وډار شي او هغه ستا وسایل ورسره نه وي.

د هغه په وینا چې دوهمه خبره دا ده، چې باید په ځوان نسل ته توجو وکړو؛ ترڅو په اسلامي او افغاني نظریې باندې تربیه شي.

هغه ګواښ وکړ، که چیرې خپل ځوان نسل ته توجو ونه وکړو نو دا هم د امکان څخه لرې نه ده، چې د ځوان نسل په مرسته به د دریم اشغال سره مخ شو.

پر طالبانو نیوکه ده چې د عصری علوم پر ځای یې دیني علومو ته پام دی او د دې برخې کسانو د هڅولو لپاره وخت ناوخت سیالۍ هم جوړوي.

له دې سره طالبانو په واکمنېدو پسې په سلګونو مسلکي پوهنتوني استادان له دندو لرې کړي او هم یې د عصري علومو ځینې مضامین کم کړي او لا یې هم پکې دیني ور زیات کړي دي.

دوی په نږدې ټولو ولایتونو کې ځینې مسلکي ښوونځي او انستیتیوتونه پر مدرسو هم بدل کړي او د نجونو پر زدکړو یې بندیز لګولی دی.