ما له کوچنیوالي له کتابونو سره مینه درلوده. هېڅکله مې فکر نه و کړی، چې یوه ورځ به دې ته اړ شم څو خپل کتابونه اور ته واچوم او پرې ډوډۍ پخه کړم. دا د الازهر پوهنتون د طبي محصلې هیند سلامه ابو حلو کیسه ده، چې له الجزیرې سره یې شریکه کړې ده.
زه او وړونه مې کله چې ماشومان وو، د خپل جېب پیسو باندې به مو نوي کتابونه پېرل.
دا زموږ مور وه، چې له امله یې موږ له کتابونو سره ژوره مینه پیدا کړې وه، ځکه د کتابونو لوستل زموږ لپاره یوازې یو شوق نه و، بلکې د ژوند طریقه وه.
زما په یاد دي، چې مور او پلار مې زموږ لپاره په کور کې کتابتون جوړ کړی و، یعنې یوه لوړه المارۍ یې د ناستې خونې په یوې برخه کې ځای پر ځای کړې وه.
هغه وخت زه پنځه کلنه وم، خو د دې کتابتون تقدس مې هماغه وخت درک کړ.
زموږ پلار هوډ درلود، چې دا المارۍ له بېلابېلو کتابونو لکه فلسفې، دین، سیاست، ژبو، ساینس، ادبیاتو او نورو برخو کتابونو څخه ډکه کړي او دغه راز یې غوښتل چې یو داسې کتابتون ولرو څو له عامه کتابتون سره سیالي وکړي.
هغوی به موږ اکثره د سمیـر منصور کتابتون څنګ ته کتاب پلورنځي ته بیولو، هلته به موږ ته اجازه راکول کېده چې تر اوو کتابونو پورې واخلو.
ښوونځي کې هم موږ دې ته هڅېدو چې له کتاب سره مینه او لېوالتیا پیدا کړو.
زموږ د کور کتابتون زموږ ملګری او ارام ځای شو، زموږ پناه شو، هم په جنګ او هم په سوله کې. هغه شپه چې یوازې د بمونو له روښنايۍ سره تېرېدله، موږ به د اور شاوخوا ناست وو، د غسان کنفاني کتابونه به مو تحلیل کړ او د محمود دروېش اشعار به مو له یادو ویل.
کله چې د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې نسلوژنه پیل شوه، د غزې بندیز دومره سخت شو چې نه زغمل کېده.
اوبه، سون توکي، دارو او خواړه بند شول.
کله چې ګاز خلاص شول، خلکو د هر څه سوځول پیل کړل، د ویجاړو شویو کورونو لرګي، د ونو څانګې، کثافات … او بیا کتابونه.
زموږ د خپلوانو په منځ کې دا کار لومړی زما د ورور په کور کې وشو.
زما وراره له دردونو سره خپل نوي کتابونه وسوځول، هغه کتابونه چې رنګ یې لا هم وچ نه و، یوازې د دې لپاره چې خپلې کورنۍ ته خواړه چمتو کړي.
هغه کتابونه چې ذهنونه یې تغذیه کول، اوس د ژوند د دوام لپاره اور ته ورکړل شول.
زه له دې امله سخته خپه وم، خو زما ۱۱کلن وراره احمد راته وویل: «یا به له لوږې مرو، یا به له زدهکړې بې برخې کېږو. زه ژوند غوره کوم. تعلیم وروسته بیا پیلوو.»
د هغه ځواب زما زړه ولړزاوه.
زمونږ ګاز چې هم خلاص شو نو ما ټينګار وکړ چې لرګي واخلو، که څه هم قیمتونه یې څو برابره لوړ و، خو پلار مې راته وویل: «جګړه چې ختمه شي، زه به درته ټول هغه کتابونه بیا واخلم چې ته یې غواړې. خو دا اوس را واخله.»
ما ونه منله.
دا کتابونه زموږ د ژوندي ژوند شاهدان وو، زموږ د خوشحالۍ او غم ملګري، زموږ د بریاوو او ناکامیو حافظې. څنګه مې سوځولای شول؟
ما یو شمېر کتابونه بیا بیا ولوستل، د هغوی سرلیکونه، پوښونه او حتی د صفحو شمېر مې حفظ کړل.
له ویرې چې زموږ کتابتون به بل قرباني وي، ما دا کتابونه په زړونو کې خښ کړل.
د جنورۍ په میاشت کې چې موقتي اوربند وشو، د پخلي ګاز غزې ته داخل شو، ما سا واخېسته او فکر مې وکړ چې زه او کتابونه مې له دې نسلوژنې وژغورل شوو.
خو د مارچ په سر کې نسلوژنه بېرته پیل شوه او ټولې بشري مرستې بندې شوې: نه خواړه و، نه دوا او نه سون توکي ول.
په درېیو اونیو کې مو ګاز خلاص شو، نه بله لاره وه او نه بل بدیل.
زه اړ شوم چې تسلیم شم، د خپل کتابتون مخې ته ودرېدم، د «نړۍوالو بشري حقونو قانون» جلدونه مې راواېستل، دا باید لومړی وسوځول شي. موږ ته ښوونځي کې دا قوانین را زده کړل شول، باور راکړل شو چې د فلسطینیانو حقوق پکې خوندي دي او یوه ورځ به موږ پرې ازاد شو.
خو دغو قوانینو هېڅکله زموږ ساتنه ونه کړه، موږ نسلوژنې ته پرېښودل شوو او غزه داسې یوې دنیا ته وغورځول شوه، چې هلته نه قانون شته، نه اخلاق، نه د انسان د ژوند ارزښت.
ما د قانون پاڼې ټوټې ټوټې کړې، لکه څرنګه چې زموږ خلک د بمونو له امله ټوټې ټوټې شول.
ما دا پاڼې اور ته ورکړې، یو بې وسه قرباني، د هغو خلکو په یاد چې ژوندي وسوځېدل لکه شعبان اللوح، چې کله العاصي روغتون وویشتل شو، خبریال احمد منصور چې کله د رسنیو خیمه وسوځېده او زرګونه نور چې نومونه به یې هېڅکله ونه پېژنو.
ورپسې مو د ورور د فارمکولوژۍ (دواپوهنې) کتابونه وسوځول.
موږ خپله کنسروي خواړه د هغه د کلونو زحمتونو له خاورې-خاورې شوو کتابونو سره پخول، خو دا هم کافي نه وو.
کلابندي لا هم سختېده، ورور مې ټینګار وکړ چې خپل د خوښې کتابونه وسوځوي، مخکې له دې چې زما ته ورشي.
خو بالاخره نوبت زما کتابونو ته ورسېد.
ما د محمود دروېش د شعرونو ټولګې وسوځولې، د جبران خلیل جبران ناولونه، د سمیع القاسم مقاومت غږ، د عبدالرحمان منیف ناولونه او د "هرې پاتر" کتابونه چې زما د ځوانۍ یادونه وو.
ورپسې زما طبي کتابونه وسوځېدل.
زه د اور مخې ته ولاړه وم، کتابونه مې لمبو خړپړ-خړپړ خوړل، زړه مې ورسره سوځېده.
موږ هڅه وکړه، چې دا قرباني یو څه ارزښتناکه کړو د بیچامیل ساس سره پاستا مو پخه کړه.
ما فکر کاوه دا به تر ټولو لویه قرباني وي، خو پلار مې نور هم مخکې ولاړ او د کتابتون المارۍ یې له منځه واخیسته، د لرګي په توګه یې وسوځوله، ما ۱۵ کتابونه وژغورل.
دا د فلسطین د قضیې په اړه د تاریخ کتابونه دي، زموږ د نیکونو کیسې پکې دي او د نیا هغه کتابونه، چې د همدې نسلوژنې پر مهال بې رحمه ووژل شوه.
نسلوژنې موږ داسې کارونو ته اړ کړو، چې ان زموږ په وېرونکو خوبونو کې مو نه و لیدلي.
موږ اړ شوو، چې خپلې خاطرې ټوټې ټوټې کړو او هغه څه مات کړو چې هېڅکله مو نه غوښتل.
خو که ژوندي پاتې شوو، نو بېرته به هر څه رغوو او بېرته به یو نوی کتابتون جوړوو.
د پراخو ګمرکي تعرفو لګول، د بهرنیو مرستو کمول او له متحدینو سره د متفاوتو دریځونو غوره کول، هغه نړۍوال نظم چې د دویمې نړۍوالې جګړې وروسته رامنځته شوی و، له ننګونو سره مخ کړی دی.
په دویم پړاو کې یو بنسټیز چلند
رویټرز خبري اژانس د ولسمشر په توګه د ټرمپ د دویمې دورې د چلند په اړه راپور ورکړی او لیکلي یې دي، چې واک ته له ستنېدو راهیسې د هغه چلند د پخوانۍ دورې په پرتله بدل شوی دی.
یو زوړ امریکايي محافظهکار الیوت ابرامز چې د رونالډ ریګن او جورج ډبلیو بوش په حکومتونو کې یې کار کړی او د ټرمپ په لومړي دور کې د ایران او وینزویلا لپاره ځانګړی استازی و، رویټرز ته ویلي: «ټرمپ اوس د اته کاله مخکې په پرتله ډېر راډیکال شوی او دې خبرې زه حيران کړی یم»
د ټرمپ د دویمې دورې په جریان کې د «لومړۍ امریکا» پالیسۍ د امریکا ځینې ملګري خپه کړي دي.
دا اقدامات او رامنځته شوې ناڅرګندتیا داسې اندېښنې راپورته کړې، چې ځینې هېوادونه اوس داسې پرېکړې کوي چې که په ۲۰۲۸ کال کې یو منځلاری ولسمشر هم واک ته ورسېږي، بېرته ګرځېدل به یې اسانه نه وي.
ډنیس راس، چې د پخوانیو ډېموکرات او جمهوريپال حکومتونو لپاره یې د منځني ختیځ د سولې په خبرو کې برخه لرله رویټرز ته ویلي: «موږ اوس د نړۍوال نظم یوه ستره ګډوډي وینو، هیڅوک ډاډه نه دي چې څه روان دي او څه به پېښ شي.»
د ټرمپ د سیاستونو نړۍوالې پایلې
ځینې شنونکي باور لري چې که څه هم د ټرمپ د اقداماتو ځینې اغېزې دوامداره دي، خو که اوسنی چلند یې تغير شي، ممکن حالات بېرته سم شي.
د امریکا ولسمشر مخکې له دې هم د تعرفو د پلي کولو په څیر مسالو په اړه له خپلو لومړنیو دریځونو څخه په شا شوی دی.
خو بیا هم ډېری کارپوهان د ټرمپ له لوري د اساسي بدلون تمه نه لري او وایي ډېری هېوادونه به د واشنګټن سره په خپلو اړیکو کې دایمي بدلونونه راولي ترڅو د هغه د ځینو پریکړو څخه ځان وساتي.
د ټرمپ بېرته واک ته راتګ اغېزې لا د اوس لپاره په نړۍوال ډګر کې ښکاره شوې دي.
د امریکا یو شمېر اروپایي متحدین د واشنګټن د نویو دریځونو په غبرګون کې د خپلو دفاعي صنعتونو پیاوړتیا په لومړیتوب کې راوستې، څو پر امریکایي وسلو تکیه راکمه کړي.
په سویلي کوریا کې د خپلواکې اتومي وړتیا د ترلاسه کولو خبرې زور اخیستی او هم مهاله د امریکا متحدینو له چین سره د اقتصادي اړیکو د نږدې کېدو احتمال هم زیات شوی دی.
د دغو نیوکو په ځواب کې سپینه ماڼۍ ټینګار کوي، چې د دولت اقدامات نه یوازې د امریکا شهرت ته زیان نه دی رسولی، بلکې د تېر حکومت له خوا رامنځته شوو زیانونو د ترمیم لپاره دي.
د رویټرز د راپور له مخې، د ټرمپ د ادارې چارواکي باور لري، چې دا اقدامات د هغو پایلو د اصلاح لپاره اړین دي چې دوی یې په نړۍوال سټيج کې د جو بایډن «بېارادې مشري» بولي.
د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت شورا ویاند برایان هیوز په یوه اعلاميه کې ویلي، ولسمشر ټرمپ په چټکۍ سره د روانو ننګونو د حل لپاره هڅې کوي.
هغه د اوکراین او روسیې د خبرو اترو میز ته د راوستلو هڅه، د فینتانیل قاچاق سره مبارزه، له چین سره په قاطع ډول چلند، د ایران په وړاندې د اعظمي فشار پالیسي بیا رغونه او د سویلي سرحدونو خوندي کولو په څیر اقداماتو یادونه کړې ده.
د بهرني سیاست بدلون
د رویټرز د راپور له مخې، د دې خبري اژانس او د ایپسوس موسسې یوه ګډه نظر پوښتنه ښيي، چې له نیمايي ډېرو امریکايي وګړو، د شاوخوا ۲۰ سلنه جمهوري پالانو په ګډون باور لري، چې ټرمپ له روسیې سره «تر حد زیات» نږدې شوی دی.
ټرمپ د روسیې او اوکراین د جګړې په اړه د امریکا دریځ اساسي بدل کړی او حتا د فېبرورۍ په میاشت کې یې د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زېلنسکي سره په سپینه ماڼۍ کې سخت بحث کړی دی.
ولسمشر ټرمپ داسې مهال له مسکو سره اړیکې تودې کړې، چې دا کار د نړۍوالې ټولنې اندېښنې راپارولي دي.
شنونکي وېره لري، چې ټرمپ به د ولادیمیر پوتین سره د اړیکو ښه کولو ته لومړیتوب ورکړي او کییف (اوکراین) دې ته اړ کړي، چې د خپلې خاورې برخې له لاسه ورکړي.
رویټرز لیکي چې د ټرمپ ادارې چلند د اروپا او ناټو سره، چې له اوږدې مودې راهیسې د اتلانتیک امنیت اصلي ستنه وه، اندیښنې راپورته کړې دي.
ولسمشر ټرمپ دا سازمانونه تورنوي چې له امریکا ناوړه ګټه اخلي.
د معاصرو ولسمشرانو برعکس ټرمپ د پراختیا غوښتونکو ویناوو څخه ډډه نه کوي.
هغه ویلي دي، ګرینلینډ به «ترلاسه» کړي، کاناډا یې د خپل خپلواک شتون لپاره د کافي دلیل نشتوالي په توګه رد کړې، د پاناما کانال د نیولو ګواښ یې کړی او حتی وړاندیز يې کړی، چې جنګ ځپلې غزه په یوه تفریح ځای بدله کړي.
نړۍوال غبرګونونه او د اړیکو بیا تعریف
د رویټرز په وینا، نړۍ د ټرمپ د دورې امریکا سره خپلې اړیکې تنظیموي.
د واشنګټن د سوداګریزو فشارونو په ځواب کې، اروپايي ټولنې د غچ اخیستونکو تعرفو یوه بسته چمتو کړې چې که خبرې اترې ناکامې شي نو پلي به شي.
جرمني او فرانسه هم خپل دفاعي لګښتونه زیاتوي، یو داسې اقدام چې کولای شي د دوی کورني پوځي صنعتونه پیاوړي کړي او پر امریکايي وسلو تکیه راکمه کړي.
دغه خبري اژانس لیکي، کانادا چې له خپل جنوبي ګاونډي (یعنې امریکا) سره تاریخي اړیکې یې سړې شوي، اوس هڅه کوي له اروپا سره خپلې اقتصادي او امنیتي اړیکې پراخې کړي.
سویلي کوریا او جاپان سره له دې، چې د ټرمپ له سیاستونو اندېښمن دي؛ خو بیا هم هڅه کوي له واشنګټن سره خپلې اړیکې وساتي.