زلمی خلیلزاد: هند د جیش محمد ډلې مشر عبدالرووف اظهر وژلی دی

پشتین د چارشنبې په ورځ پر ټولنیزو رسنیو لیکلي، چې دا بمباري د ټانک ولسوالۍ د وړوکي کلی په سیمه کې شوې.

پشتین وايي، « د شپې هند پر پنجاب د بې پیلوټه الوتکې بریدونه وکړل، خو پاکستان د پښتونخوا د ټانک ولسوالۍ په وړوکي کلي کې پر یوه جومات بم وغورځاوه».

د رپوټونو له مخې، د نیک زمان او محمد انور بیټني په نامه کسان په دې پېښه کې وژل شوي او د ممتاز علي شاه او حکمت الله په نامه نور ټپیان شوي دي.

منظور پشتین دا پېښه « د پښتنو پر ضد د دوامداره تاوتریخوالي او ریاستي ظلم یوه بله بیلګه» وبلله او د جمعې په سهار یې د ټانک ښاروالۍ په تالار کې د شورغږ او پرلت غوښتنه کړې ده.

نوموړي له ولسي خلکو غوښتي، چې په دغه پرلت او اعتراضي غونډه کې برخه واخلي.

پشتین وايي، چې دا ډول پیښې په پښتني سیمو کې عادي شوې، خو پر وړاندې یې نه حکومت اقدام کوي، نه رسنۍ پوښښ ورکوي او نه سیاسي مشران غبرګون ښيي.

نوموړي دا هم وویل چې پر پنجاب د هند د هوايي بریدونو پر وړاندې عاجلې پارلماني غونډې، رسنیز رپوټونه او سیاسي غندنې وشوې.

پشتین زیاته کړه، « د پنجاب پر پېښو هر څوک خواشیني دي، خو زموږ د شهیدانو، ټپیانو او کړیدلو کورنیو غږ څوک نه اوري. نه یوازې غلي دي، بلکې هغه خلک چې له پښتنو سره خواخوږي لري، دولت هغوی ته د حقارت په سترګه ګوري».

پاکستاني چارواکو تر اوسه دپي ټي ایم د ادعاوو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

پوځ ډېری وخت د قبايلي سیمو د عملیاتو په اړه تبصره نه کوي او دا د ملي امنیت موضوع بولي.

چارواکو ویلي، د تورخم په پوله یې د (TAD) ختمېدو اعلانونه په ښکاره ځایونو کې لګولي دي او افغان موټر چلوونکو ته یې په شفاهي توګه هم ویلي چې له دې وروسته به یوازې هغه کسان پاکستان ته پرېښودل کېږي چې پاسپورټ کې د اعتبار وړ ویزه ولري.

پاکستاني چارواکي دې ته د یو سند رژیم نوم ورکړی او د دوی په وینا دا د پاکستان هغې پالیسۍ ته اشاره کوي چې پر بنسټ یې افغان وګړي باید پاکستان ته د داخلېدو، وتلو او استوګنې لپاره د اعتبار وړ پاسپورټ او ویزه ولري.

افغانستان انټرنشنل په تورخم کې له چارواکو سره د موقتي داخلېدو سند (TAD) د تمدید په اړه خبرې کړې دي.

چارواکو ویلي، افغان موټر چلوونکو ته خبر ورکړل شوی چې د یاد سند د اعتبار موده به د روانې میاشتې تر پایه پای ته ورسېږي. خو دا لا روښانه نه ده چې دا اسناد به بېرته تمدید شي او که نه.

چارواکو دا هم ویلي چې دغه سند له دې مخکې تمدید شوی دی.

چارواکو زیاته کړې، د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د تنظیم لپاره، د دواړو هېوادونو موټر چلوونکو ته ځانګړې اسانتیا ورکړل شوې وه چې د سوداګریزو توکو د انتقال لپاره دواړو خواوو ته تګ راتګ وکړای شي.

خو ډېری موټر چلوونکي له پاسپورټ پرته وو، یا یې د مالي ستونزو له امله نه‌شوای کولای پر وخت اړین اسناد تر لاسه کړي.

د دې ستونزې د حل لپاره، د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ وزارتونو پر موقتي داخلېدو سند (TAD) هوکړه وکړه، چې د ۲۰۲۴ کال د می له لومړۍ نېټې څخه نافذ شو. دغه سند موټر چلوونکو او د هغوی همکارانو ته چې د سفر قانوني اسناد نه‌لري، موقتي قانوني اسانتیا برابره کړې وه.

یاد اقدام د دې لپاره و چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو وسایطو تګ راتګ تنظیم او قانوني شي او پر فعالیتونو ښه څارنه وشي.

نوموړي پر اېکس پاڼه د (غوایي ۱۸مه) وړاندې لیکلي،‌ خورا حیرانوونکې وه چې امریکا او ناټو د طالبانو د کویټې شورا په ګډون پر حقاني شبکې پر ضد د «سندور» په څېر عملیات ونه کړل. د هغه په باور ښايي، د دوحې پر تړون ډېر تمرکز د دغو ډول عملیاتو مخه نیولې وه.

هغه همدا راز د هند له لوري د پاکستان پر یو شمېر ښارونو توغندیز بریدونه یو بې ساری «زړور» ګام بللی دی او ویلي یې دي، چې هند خپله رسۍ نهه ځایه ټینګه تړلې وه. 

دا پخوانی افغان چارواکی وایي، د هند له لوري ترسره شوی برید د اوږدې رسۍ تګلاره ښکاري او اوس یې ایله «اصلي لاس» په نښه کړی دی.

د هغه په خبره، پاکستان دغه بریدونو «بزدلانه او ډارن» بریدونه بللي، خو اصلا دا کلیمه پټو بریدونو، ځانمرګو بریدونو، ترهګریزو فعالیتونو او نورو پټو شومو اجنډاوو ته کارول کېږي.

دا څرګندونې داسې مهال کیږي، چې د هند او پاکستان ترمنځ رامنځته شوی کړکېچ لا هم مخ په زیاتیدو ښکاري.

که څه هم د‌ پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف اوربند ته چمتووالی ښودلی، خو هند لا تر اوسه پورې دغو څرګندونو ته کوم ښکاره غبرګون نه دی ښودلی.

هندي جېټ الوتکو وړمه شپه د پاکستان پر یو شمېر ښارونو توغندیز بریدونه وکړل او په کې یې د لسګونه ترهګرو د وژل کیدو ادعا وکړه.

هاخوا د پاکستان حکومت بیا ویلي، چې هند ملکي وګړي او مسجدونه په نښه کړي دي. پاکستان تر دې مه په بریدونو کې د ۳۱کسانو وژل کیدل منلي، خو هندي رسنیو بیا تر پنځوسو د ډېرو کسانو وژل کیدو راپورونه خپاره کړي دي.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمدصادق خان د ترهګرۍ تر سیوري لاندي د پاکستان او افغانستان اړیکې تر سرلیک په نامه يوې غونډې ته د چهارشنبې په ورځ ویلي «له افغانستان سره د پاکستان اړېکې مهمې دي او باید له پامه ونه غورځول شي.»

نوموړي خبرداری ورکړی، چې د دغو اړیکو له پامه غورځولو سره پاکستان هر وخت بیه پرې کړې ده.

هغه د پاکستان حکومت څخه غوښتنه کړې، چې د افغانستان د اوسنۍ ادارې او ولس سره باید ژر تر ژر تعامل پيل کړي، چې مثبتې پايلې تر لاسه کړي.

پاکستان په کور دننه د خپلي ناامنۍ پړه زيات مهال پر طالبانو اچولې؛ خو طالبانو د پاکستاني مسولینو دغه ډول څرګندونې رد کړي دي.

ملالې د خپلې اېکس‌‌پاڼې له لارې ټینګار کړی، «کرکه او تاوتریخوالی زموږ ګډ دوښمنان دي، نه یو بل» او پر نړۍوالې ټولنې یې غږ کړی چې د خبرو‌اترو او ډېپلوماسۍ پیاوړتیا لپاره لاس په کار شي.

نوموړې د دواړو هېوادونو د قربانیانو له کورنیو سره د خواخوږۍ شریکولو ترڅنګ زیاته کړې، چې په دې سختو شېبو کې خپلو ټولو ملګرو، کورنۍ، ښوونکو، فعالانو او هغو نجونو ته چې په پاکستان کې یې ورسره ګډ کار کړی، سخته اندېښمنه ده.

د بشري حقونو فعالې او د نوبل سولې جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ وايي، چې سوله په سیمه کې د امنیت او ګډې سوکالۍ د ډاډمنتیا یوازینۍ ممکنه لاره ده.

نوموړې دا څرګندونې تر هغه وروسته وکړې، چې هند د پاکستان پر خاوره هوایي بریدونه ترسره کړل.

د هند حکومت ادعا کوي، چې دغه بریدونه د ترهګریزو ډلو پر ضد ترسره شوي، خو پاکستان دا بریدونه «بزدلانه حملې» بولي او وايي، چې په مناسب وخت او ځای کې به ورته مناسب ځواب ورکړي.