په کابل کې د اندونیزیا شارژدافیر نندا اولیست د اسلامي همکاریو سازمان له مشر محمد سعید العیاش سره د افغانستان پر روان وضعیت او د سولې، ټیکاو او بشري مرستو د ملاتړ لپاره د همکارۍ پر پیاوړتیا خبرې کړې دي.
دواړه خواوو تېره ورځ په کابل کې د اسلامي همکاریو سازمان په دفتر کې سره لیدلي او د افغانستان په پرمختګ کې یې پر متقابلې او معنادارې ونډې ټینګار کړی دی.
د پاکستان دهنېشن ورځپاڼې په یوه خپره کړې مقاله کې ویلي، چې له پاکستان سره د طالبانو «منافقت» څرګند دی، او په وینا یې چې دوی د پاکستان د بې ثباته کولو لپاره له هند سره لاس یو کړی.
په مقاله کې راغلي، طالبان هغه بنسټپالي او قبیلوي دودونه پالي، چې ښځې له خپلو حقونو څخه لکه زدهکړې او ازادۍ محروموي، سره له دې چې د دغې ډلې کړنې له اسلامي لارښوونو برعکس دي.
دغه ورځپاڼه طالباني فکر او په سیمه کې د بنسټپالنې اصلي لامل او ترویج کوونکی د پاکستان د پخواني پوځي حکومت مشر جنرال ضیاالحق په ګوته کوي او لیکي: «جنرال ضیا په ۱۹۷۹ کال په افغانستان کې د نور محمد تره کي د مشروع حکومت پر وړاندې د سي ای اې په تمویل نیابتي جګړه کې پاکستان ښکیل کړ، چې تر دې مهاله یې دغه هېواد دروند قیمت پرې کوي.»
مقاله وړاندې وایي، جنرال ضیا او د هغه رژیم د دغې جګړې له بهرنیو مرستو څخه ډیره ګټه پورته کړه، خو په بدل کې یې ترهګري، افراطیت، مخدره توکي، د ټوپک کلتور او ګډوډۍ عامه پاکستانیانو ته په میراث پرېښيي دي.
مقاله زیاتوي، د جنرال ضیا میراث د پاکستان لپاره اتلولي نه، بلکې یوه تراژیدي ده، هغه د «یو قطبي نړیوال نظم په جوړولو کې د بهرنیو ګټو لپاره کار وکړ، د لېبیا او عراق له تجزیې څخه نیولې، ان په فلسطین کې تر نسل وژنې پورې یې مسلمانو هېوادونو ته تلپاتې زیانونه اړولي دي.»
د مقالې په ټکو، جنرال ضیا «باید له هر ډول عزت څخه محروم شي، ځکه ډیر کم خلک به په یاد لري، چې هغه په ۱۹۷۰ کال په اردن کې پروت و، او د ۲۰ زره بې ګناه فلسطینیانو په ډله ییزه وژنه کې ښکیل و.»
دهنېشن په خپله مقاله کې لیکلي، «ځینې خلک لا هم جنرال ضیا اتل بولي، خو د ستایلو پر ځای هغه باید له پوځي محکمې سره مخ شوی وای، پر هغه د باور له امله د پاکستان پخواني لومړي وزیر ذوالفقار علي بوټو خپل ژوند له لاسه ورکړ. مونږ باید د خپل تاریخ دا تیاره فصل په دقت وګورو او حساب ورسره وکړو.»
د طالبانو د لوړو زدهکړو وزیر ندامحمد ندیم وایي، چې د افغانستان ښوونیز نصاب ډیرې ستونزې لري او له تېرو څلوېښتو کلونو راهیسې په همدې بڼه تدریسیږي: «هر اشغالګر چې راغلی زموږ په نصاب کې یې لاسوهنه کړې او یو څه یې په کې اضافه کړي دي.»
نوموړي په هرات پوهنتون کې له استادانو او یوشمېر زدهکړیالانو سره په یوې غونډه کې د وینا پرمهال ویلي، چې د نصاب لپاره یې یوه کمیټه هم جوړه کړې ده.
هغه ادعا کړې، په یوه کتاب کې راغلي، چې «ځمکه او اسمان د یوې چاودنې په پایله کې رامنځته شوي، دا نو څه معنا چې د چاودنې په پایله کې رامنځته شوي؟ موږ مسلمانان یو او باور لرو، چې ځمکه او اسمان خدای پیدا کړي دي.»
نوموړي د وینا پرمهال زدهکړیالانو ته ویلي، نړۍ په دې لټه کې ده، چې د افغانستان د خلکو او اوسني حاکم نظام ترمنځ «نفاق او بې باوري» راولي.
هغه وایي، دا ستاسو مسوولیت دی، چې د دغه دښمنانو خبرې واورئ او ورته غاښ ماتوونکی ځواب ورکړئ.
خو هاخوا د افغانستان د روڼ اندو او لوستي قشر له لوري پر طالبانو نیوکې کیږي، چې دوی په نصاب کې د ستونزو په پلمه غواړي، چې په افغانستان کې د زدهکړو بهیر کمزروی او ټوله فضا دیني مدرسو ته برابره کړي.
په داسې حال کې چې طالبانو د بودیجي نشتوالي سره مخ دي او د دولتي ادارو د څو میاشتو تنخواوې یې نه دي ورکړي، د دغې ډلې د شهیدانو او معلولینو وزارت وايي چې په نږدې ورځو کې به یتیمانو، معلولینو او کونډو ته د روان مالي کال د لومړۍ ربعې (وري، غويي او غبرګولي) نغدي مساعدتونه ووېشل شي.
یاد وزارت د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۵مه) په یوه بیان کې زیاته کړې، چې دا نغدي مساعدت به د ټول هېواد په کچه مستحقو کسانو ته په نوبتي ډول ورکړل شي.
دا لا څرګنده نه ده، چې طالبان به سږکال د بودیجي د نشتوالي په صورت کې د جمهوري نظام کونډو، یتمیانو او معلولینو ته هم دا پیسې ورکړي او که نه، خو ویل کېږي د جمهوري نظام ثبت سرتېرو د معلولیت معاشونه د طالبانو له لوري کم شوي او برعکس د طالبانو د معلولو جنګیالیو او د یتمیانو معاشونه لوړ شوي دي.
د طالبانو د شهیدانو او معلولینو وزارت د معلومات له مخې، دغې ډلې سره «۶۳۹سوه زره کسان» معلولین، کونډې او یتمیان ثبت دي.
د تېر ۲۰۲۴ کال په وروستیو کې د طالبانو د شهیدانو او معلولینو چارو وزارت ویلي و، چې په دغه کال کې یې څه د پاسه ۱۰ مېلیارده افغانۍ پر معلولینو، یتیمانو او کونډو ښځو وېشلې دي.
د روان کال په وري میاشت کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ځینو رسنیو هغه راپورونه رد کړي وو، چې دې ډلې تېرکال یوازې د خپلو لیکو د بریدګرو یتیمانو، کونډو او معلولینو کورنیو ته ۱۲ مېلیارده افغانۍ ورکړې دي.
په دې وروستیو کې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې یو شمېر دولتي کارکوونکو د طالبانو لهخوا پر خپل وخت د معاشونو نه ورکولو له امله شکایتونه کړي دي.
دغو کارکوونکو ویلي، چې له څو میاشتو راهیسې یې معاشونه نه دي ترلاسه کړي.
د یادونې ده، چې د امریکا د مرستو له ځنډېدو وروسته د طالبانو لهخوا د دولتي ادارو د کارکوونکو د معاشونو د ورکړې بهیر له ځنډ او خنډ سره شوی دی.
د اسراییل د ۱۲خبري شبکې د راپور پر بنسټ، د دغه هېواد د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو او د امریکا متحدهایالاتونو ولسمشر ډونالډ ټرمپ ترمنځ وروستۍ ټلیفوني اړیکه له لفظي تاوتریخوالي ډکه وه.
دا ټلیفوني خبرېاترې چې د تېرې پنجشنبې په ورځ شوي، دواړو خواوو له ایران سره د چلند په تړاو جدي نظرونه شریک کړي دي.
د راپور له مخې، ټرمپ په دې ټلیفوني اړیکه کې ټینګار کړی چې هغه د ایران د موضوع لپاره د ډېپلوماتیک حللارې په لټه کې دی. د نوموړي په اند، یوې ښې هوکړې ته د رسېدو وړتیا لري.
اسرايیلي رسنۍ زیاته کړې، دا دریځ د نتنیاهو له نظر سره چې تل د ایران پر وړاندې د هر ډول نرمښت چلند مخالف دی، ښکاره توپیر لري.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې هم د ایران پر سر د نتنیاهو او ټرمپ ترمنځ د خفګان راپورونه خپاره شوي و، چې وروسته بیا دواړو لوریو رد کړی و.
د طالبانو د امر بالمعروف وزیر د پتلون او نکټایۍ له اغوستلو سره مخالفت ښودلی او دا ډول جامې یې «ناجایزې» بللې دي. دغه راز د طالبانو د یاد وزارت چارواکو د کابل د سلمانیو د اتحادیې له مسوولینو سره په ناسته کې بیا ټینګار کړی، چې په غربي ډول د ویښتانو له جوړولو ډډه وکړي.
دوی ویلي، چې د سر د یوې برخې خرییل او د بلې برخې پرېښودل، له شریعت سره اړخ نه لګوي.
یاد وزارت د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۵مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د دغه وزارت مرستیال نورمحمد حقاني او یو شمېر نورو مسوولینو د کابل د سلمانیو له اتحادیې سره کتلي دي.
په دغه ناسته کې ښاغلي حقاني څرګنده کړې، چې "امر بالمعروف او نهی عن المنکر" یوازې د طالبانو مسوولیت نه دی، بلکې خلک هم باید د طالبانو د مذهبي لارښوونو پر بنسټ د یو بل په شخصي چارو کې مداخله وکړي.
د دغه وزارت د دعوت او ارشاد عمومی رییس شریفالله حقاني هم د لوېدیځ په ډول د ویښتانو د جوړولو پر مخنیوي ټینګار کړی او له سلمانیانو یې غوښتي، چې له دې وزارت سره همکاري وکړي.
بل لور ته، د طالبانو د امر بالمعروف وزیر ویلي، خلک مکلف دي چې د طالبانو د شرعي لارښوونو اطاعت وکړي.
د امر بالمعروف وزارت هڅه کوي، چې د خپلو مقرراتو تطبیق ته دوام ورکړي، خو د بشري حقونو بنسټونه خبرداری ورکوي، چې د دغو قوانینو تطبیق کولای شي د بشري حقونو پراخې سرغړونې، د انساني کرامت سپکاوی او د ښځو لا ډېر منزوي کېدل را وپاروي.