پر ایران د اسراییلي بریدونو وروسته شاوخوا ۱۸۰۰ الوتنې اغېزمنې او ۶۵۰ الوتنې لغوه شوې دي

نتنیاهو ادعا کوي چې د لبنان د حزب‌الله ډلې د مشر حسن نصرالله تر وژل کېدو وروسته ایران په بېړني ډول د اټومي وسلو د جوړولو پر لور حرکت پیل کړ.

هغه ویلي چې د برید نېټه یې د روان کال د اپرېل وروستۍ ورځ ټاکلې وه، خو د یو لړ "مختلفو دلایلو" له امله برید ځنډنی شو.

نتانیاهو زیاتوي: "موږ نور نه شو کولی د ایران د اټومي او توغندويي پروګرامونو پر وړاندې صبر وکړو. دا دواړه د اسراییل لپاره حیاتي تهدیدونه دي."

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې سیمه‌ییز او نړیوال قدرتونه د ایران د اټومي پروګرام له احتمالي پرمختګ او نظامي کارونې څخه ژورې اندېښنې لري.

پر همدغه مهال د امریکا “ویسټ ټکساس انټر میډیېټ” خامو تېلو بیه ۵،۵۷ ډالره (۸،۲ سلنه) لوړه شوې او د یو بیرل قیمت یې ۷۳،۶۱ ډالرو ته پورته شوی دی.

پر اوکراین د روسیې له برېد وروسته دا لومړۍ ځل دی چې په منځ‍ني ختیځ کې د تاوتریخوالې له امله د تېلو په بیې کې لوړوالی راځي.

که څه هم د اسراییل په بریدونو کې د ایران اټومي تاسیسات زیانمن شوي، خو د ایران د نفتو د تصفیې او وېش ملي شرکت ویلي، چې د تېلو د تصفیې او زیرمو تاسیسات نه دي زیانمن شوي.

د اولې هوالبی په نوم شنونکي رویټرز ته ویلي:«تر اوسه د تېلو بهیر نه دی ګډوډ شوی خو اصلي اندېښنه داده چې ایا دغه تازه پېښې به د هرمز تنګي د تېلو پر اکمالاتو اغېز وکړي او کنه.»

شنونکي پر ایران د اسراییل د برید له امله د تېلو د بیې لوړېدو له امله اندېښمن دي او وايي، ښايي ناندرۍ پراخې شي او د تېلو بیې به له مقاومت سره مخ شي.

د اسراییل له برېدونو وروسته د ونډو نړیوال بازارونه هم راولېدلي او خلک د سرو زرو او سویسي فرانک پېرلو ته مخه کړې ده.

د رویټرز د راپور له مخې، د اسراییل د ډېپلوماټیکو ادارو په خبرپاڼو کې ویل شوي، چې د اسراییلي وګړو غوښتنه شوې چې په عامه ځایونو کې بیداره واوسي او د یهود یا اسراییل سمبولونه ښکاره نه کړي.

د رویټرز په راپور کې راغلي، چې هېڅ قونسلګرۍ خدمتونه به نه وړاندې کېږي او له اتباعو غوښتل شوي، که له هر ډول دښمنانه چلند سره مخ شول، له ځایي امنیتي ادارو سره دې اړیکه ونیسي.

د سفارت‌خونو د تړل کېدو لپاره مشخص وخت نه دی اعلان شوی.

په رسمي خبرپاڼه کې ویل شوي: «د وروستیو تحولاتو له امله، د اسراییلو استازولۍ به په ټوله نړۍ کې وتړل شي او قونسلګرۍ خدمتونه به وړاندې نه شي.

د دغه رسنۍ په راپور کې ویل شوي، چې د جرمني د کډوالۍ په پالیسیو کې بدلون واک ته د فریدریښ له رسېدو وروسته راغلی.

نوموړي جرمني ته د پناه غوښتونکو ورتګ په پراخه کچه محدود کړی دی.

واک ته د مېرڅ له رسېدو وروسته د جرمني حکومت دغه هېواد ته د افغانانو د انتقال پروګرام ودراوه او الوتنې یې وځنډولې، چې له امله د ښځو د حقونو فعالانو او ټرانس جنډر په ګډون ګڼ افغانان په پاکستان کې بند پاتې دي.

پولیټیکو د شاکره بارش په نوم یوې افغان کډوالې سره چې د فریدریښ مېرڅ له لومړي وزیر کېدو څو ورځې وړاندې جرمني ته رسیدلي خبرې کړې.

شاکره د هغو ۲۵۰۰ افغان کډوالو په ډله کې وه، چې له ۲۰۲۱ کال وروسته په اسلام اباد کې جرمني ته د تګ لپاره منظر دي.

شاکره بارش وايي:«داخلک د جرمني له حکومت نه غوښتنه کوي چې دا پروګرام ونه دروي. دوی بله لاره نه لري. بېرته افغانستان ته هم نه شي تلی.»

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته له امریکا، کاناډا او جرمنی هغه درې هېوادونه و، چې ګڼ افغانان یې په خپلو هېوادونو کې مېشت کړل، خو په یو شمېر لویدیځو هېوادونو کې د کډوالۍ ضد پالیسیو دغه پروګرامونه تقریبا پای ته رسولي دي.

د کډوالۍ پالیسۍ انسټېټیوټ څېرونکې سوزان فراتسکې وايي:« دا د افغانانو لپاره یو دوه ګونې ضربه ده، هم د نړیوالو بیا مېشتولو پروګرامونو لپاره او هم د پاکستان له خوا.»

جرمنی یوازینی هېواد نه دی چې د افغانانو ورتګ لپاره دروازې بندوي، واک ته د ډونالډ ټرمپ رسېدو وروسته نوموړي یوه اجرایي فرمان لاسلیک کړ او زرګونه افغانان امریکا ته د تګ په تمه په پاکستان کې بند پاتې شول.

د جرمني لومړي وزیر مېرڅ هم ژمنه کړې ده، چې د پناه غوښتونکو شمېر به په شدت سره راکم کړي.

پر همدغه مهال د جرمني د ښي لوري افراطي ګوند اې‌ایف‌ډي مهمو غړو هم د افغانانو او نورو کډوالو د ډله‌ییز شړلو غوښتنه کړې ده.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې دا مهال د بیا مېشتېدنې پروسه «تر راتلونکې پرېکړې ځنډېدلې ده.

په راپور کې ویل شوي، چې د جرمني ځیني چارواکې د امنیتي اندېښنو له امله شکمن دې او داسې انګیري، چې ښايي جرمني ته تلونکي افغانان په سمه توګه نه وي ارزول شوي.

زلمي خلیلزاد د ایران پر ضد د اسراییلو له بریدونو سره هم‌مهاله ویلي، چې دا هېواد دا مهال شاوخوا ۴۰۸ کیلوګرامه ۶۰ سلنه غني شوي یورانیم لري، او کولی شي په څو ورځو یا اونیو کې تر ۹۰ سلنې پورې شاوخوا ۲۴۰ کیلوګرامه یورانیم ژر تر ژره غني کړي.

خلیلزاد زیاتوي، چې له دغه اندازې غني شویو یورانیمو څخه به ایران شاوخوا ۱۲ اټومي بمونو د جوړولو لپاره کافي مواد ولري.

نوموړي ویلي، چې د اسراییل د بریدونو او د ملګرو ملتونو د اټومي انرژۍ نړیوال سازمان غندلو ترڅنګ لا هم ایران د اټومي وسلو جوړلو څخه نه پر شا کیږي.

خلیزاد ویلي، چې ایران د ۲۰ سلنې غني شویو یوارنیمو زیرمې هم لري او د وسلو جوړلو تر کچې پورې یې د لوړېدو امکان شته. د نوموړي په خبره ښايي ایران له دې لارې هم نورې اټومي وسلې تولید کړي.

نوموړی وايي:«د ایران د یورانیمو زیرمې چې د ۲۰ او ۶۰ سلنې غني کولو وړتیا لري او د دې موادو د چټک غني کولو وړتیا یې تر ۹۰ سلنې پورې ده، د اییران د اوسني اټومي ظرففیت تر ټولو مهم عناصر ګڼل کیږي.»

خلیزاد ویلي، چې ایران د درې لسیزو راهیسې د اټومي وسلو ترلاسه کولو هڅه کوي او دا هڅي ایران ته په خورا لوړ سیاسي او اقتصادي بیه تمامي شوي دي.