د طالبانو دفاع وزارت وایي، ګڼ شمېر پوځي وسایط او وسلې یې ترمیم کړې دي

د یاد سازمان د افغانستان څانګې دې مشر د پنجشنبې په ورځ د (چنګاښ ۵مه) خپاره کړي پېغام کې زیاته کړې، چې له ایران څخه په دغو راستنو شویو کډوالو کې داسې کسان هم شته چې لومړی ځل خپل هېواد ګوري.

عرفات جمال وویل: «دا هغه کسان دي، چې د جګړو له کبله یې افغانستان کې ژوند ستونزمن و او ایران کې یې ژوند پیل کړی و؛ خو هلته هم د خلکو د جنګونو له امله ارام پاتې نه شو».

هغه ټینګار کړی، چې په لنډ مهال کې له دغو ستنېدونکو کډوالو سره مرستې کېږي؛ خو په اوږدمهال کې هم باید کډوالۍ ته د نه اړ کېدو لپاره د دغو افغانانو لاسنېوی وشي.

تېره ورخ چهارشنبه د (چنګاښ ۴مه) په هرات کې د‌ طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس احمد الله متقي خبر ورکړی، چې په یوه ورځ کې تر لس زرو ډېر افغانان له ایران څخه په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.

هغه ویلي، له اسراییل سره د روان کړکېچ له کبله له ایران څخه د ستنېدونکو افغان کډوالو په شمېر کې درې برابره زیاتوالی راغلی دی.

هم‌مهاله د ایران په کرمانشاه کې حکومتي چارواکو خبرداری ورکړی، چې هېڅ افغان په دغه ولایت کې د تګ راتګ یا ګرځېدو اجازه نه لري.

ځايي ایراني چارواکو ګواښ کړی،‌ که هلته یې هر افغان ولید؛ نو افغانستان ته به یې ډیپورټ کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي تېره ورځ په کابل کې یوې غونډې ته ویلي چې استبداد، سیاسي ظلمونه، فقر او بې روزګارۍ د افغانانو د کډوالۍ اصلي لاملونه دي.

پاکستان او ایران هغه دوه هېوادونه دي، چې د افغان کډوالو شمېر په کې تر بل هره ځایه ډېر دی او دغه دواړه هېوادونه په هغه کتار کې هم د ټولو سر کې راځي چې افغان کډوال په کې له سختو ځورونو او شکنجو سره مخ دي.

راجنات سېنګ د چین په ښار چینګداو کې د SCO غونډې ته وویل: «هند تل د افغانستان د سولې او ټیکاو لپاره د ملاتړ ثابته تګلاره غوره کړې. زموږ په بېړنيو لومړیتوبونو کې بشري مرستې او د افغانستان د پرمختیا ملاتړ شامل دی. هند د افغانستان تر ټولو لوی سیمه‌ییز پرمختیایي شریک دی او د افغانانو لپاره د ظرفیت جوړونې پروګرامونه پر مخ وړي».

نوموړی داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې په دې وروستیو کې د طالبانو او هند ترمنځ اړیکې خوږې شوې او ان نوي ډیلي د یادې ډلې ځینې ډېپلوماتان هم منلي دي.

په اپرېل میاشت کې د هند د بهرنیو چارو وزیر جې شنکر او د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ترمنځ دوستانه ټلېفوني خبرې هم شوې دي.

د دغه اړیکې پر مهال نوي ډیلي له متقي مننه کړې وه، چې د دوی په هېواد کې یې د کشمیر په پهلګام کې ترهګریزه پېښه غندلې ده.

دا اړیکه له طالبانو سره د هند د یوه نوي تعامل پیل ګڼل شوی او تر دې دمخه هم طالبانو په بېلابېلو وختونو کې له هندي ډېپلوماټانو او چارواکو سره ناستې کړې دي.

اسلام اباد د طالبانو له دغه ډول اړیکو خوښ نه برېښي او هڅه کوي، چې په افغانستان کې د نوي ډیلي د نفوذ مخه ډب کړي.

په بیجینګ کې میاشت وړاندې د طالبانو، پاکستان او چین د بهرنیو چارو وزیرانو ترمنځ ګډه ناسته کې په دې هم خبرې شوې وې، چې څنګه افغانستان کې د هند د پراخېدونکي نفوذ مخه ونیول شي.

پاکستاني رسنیو څو څو ځله راپورونه ورکړل، چې پاکستاني چارواکو له نوي ډیلي سره د طالبانو د زیاتېدونکو اړیکو په تړاو خپلې اندېښنې له دغه ډلې سره شریکې کړې دي.

طالبان چې لا تر اوسه هېڅ هېواد هم په رسمیت نه دي پېژندلي د هند او پاکستان ترمنځ د اړیکو د تعادل په برخه کې له جدي ستونزو سره مخ دي.

د پاکستان مرکزي حکومت تر دې وړاندې په وار، وار د پي او ار کارت لرونکو لپاره د روانې جون میاشتې ۳۰مه په دغه هېواد کې د پاتې کېدو لپاره وروستۍ نېټه اعلان کړې وه؛ خو د دغې نېټې په رانږدې کېدو یو شمېر پي او ار کارت لرونکي افغانان د خپل ناروښانه برخلیک په اړه اندېښمن دي.

امنه چې د دوو بچو مور ده او د پښتونخوا په پېښور ښار کې اوسېږي وايي، د خپلې کورنۍ د راتلونکې په اړه ډېره اندېښمنه ده.

نوموړې د پاکستان پر حکومت غږ کوي، چې د افغانستان اوسني وضعیت ته په کتو دې له افغان کډوالو سره له نرمښته کار واخلي:« له شلو کالو زیاته موده کېږي، چې موږ دلته اوسېږو. ژوند مو برابر کړی او روزګار مو د خدای په فضل ښه چلېږي؛ خو که موږ په جبري توګه شړل کېږو دا به ډېره سخته وي او باید مرسته راسره وشي.»

یوازې امنه نه؛ بلکې د دغې پرېکړې له مخې ۱.۳ مېلیونه افغان کډوال چې د پي او ار کارتونه لري، له پاکستانه د اېستل کېدو له ګواښ سره مخ دي.

که څه هم (د جون ۳۰مې) ته لا څو ورځې پاتې دي؛ خو وار له مخه له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ چټکه شوې ده.

د خیبر پښتونخوا ایالت د کورنیو او قبایلي چارو ادارې ویلي، چې یوازې تېره اوونۍ زرګونه کورنۍ د تورخم، سپین بولدک او انګور اډې له لارو افغانستان ته ستنې شوې دي.

د افغان کډوالو لویه برخه کې د افغانستان په دوو ګاونډیو هېوادونو پاکستان او ایران کې مېشته ده، چې وخت ناوخت له دوی سره د ناسم چلند او زور زیاتي په اړه هم راپورونه ورکول کېږي.

په دې ورستیو کې بیا د افغانستان بل ګاونډي ایران هم له دغه هېواده د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ چټکه کړې ده.

د راپورونو له مخې؛ ایران یوازې د چهارشنبې په ورځ له خپلې خاورې تر ۳۰ زرو ډېر افغان کډوال د اسلام‌کلا له لارې اېستلي دي.

د هرات لپاره د طالبانو سیمه‌ییزو چارواکو هم د دغه خبرې پخلی کړی و.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت بیا اعلان کړی، چې پر افغانستان د دغې ډلې له بیا واکمنېدو راهیسې له ۵ مېلیونو ډېر کډوال بېرته هېواد ته راستانه شوي دي.

د دغه وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني ویلي چې ، دغه کډوال له ایران، پاکستان او ترکیې اېستل شوي او یا هم په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شوي دي.

که څه هم طالبان د ستنو شویو افغان کډوالو لپاره د اسانتیاوو برابرولو خبره کوي؛ خو ستانه شوي کډوال بیا له بې وزلۍ، بې‌کارۍ او د ژوند لومړنیو اسانتیاوو ته د نه لاسرسي ستونزه سره مخ دي.

وړاندې په دې اړه بېلابېلو نړۍواله مرستندویه بنسټونو او بشري سازمانونو اندېښنه ښودلې وه، چې افغانستان وار له مخه له جدي اقتصادي ننګونو سره مخامخ دی او که هم‌مهاله له ګاونډیو هېوادونو افغان کډوال په زور شړل کېږي؛ نو دغه هېواد به له جدي او لویو ستونزو سره مخامخ شي.

د طالبانو د کابینې دغه غړي زیاته کړې، چې افغانان په ټوله نړۍ کې د کډوالۍ یو له ډېرو اغېزمنو خلکو څخه دي او تر ټولو لوی لاملونه یې سیاسي کړکېچونه او اقتصادي ستونزې یادې کړې دي. د یادې ډلې دغه وزیر داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې د رسمي شمېرو له مخې مېلیونونه افغانان د دوی په روانه واکمني کې د هېواد پرېښودو ته اړ شوي دي.

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د طالبانو له لوري شکنجې، ځورونې، وژنې او د اقتصادي ستونزو تر څنګ بې روزګاري د کډوالۍ مهم لاملونه بللي دي.

پر افغانستان د واکمنو سختدریځو تګلارو له کبله خلک اړ شوي، چې ګاونډیو هېوادونو او یا هم لوېدیځ ته کډې وکړي.

همدا راز د زده‌کړو او کار په برخه کې پر افغان مېرمنو شته محدودیتونه هم د کډوالۍ له عواملو څخه ګڼل کېږي، چې کورنۍ یې د افغانستان پرېښودو ته اړ اېستې دي.

په افغانستان کې د طالبانو په واکمنېدو سره د پخواني جمهوري نظام امنیتي کارکوونکو او پوځیانو ته هم د مرګ خطرونه پېښ شوي دي.

د پخواني پوځ او امنیتي ادارو اکثریت غړي د طالبانو له وېرې له هېواده وتلي دي.

په دغه ناسته کې همدا راز ویل شوي،‌ هغه پانګه‌وال او سوداګر چې له نورو هېوادونو بېرته خپل هېواد ته ستنېږي؛ تر ۵ کالونو‌ پورې ترې طالبان مالیه نه اخلي او ورسره به د پانګونې په برخه کې همکاري هم کوي.

په افغانستان کې د کډوالۍ مخنېوي مسایل داسې مهال د طالبانو له لوري بحث کېږي، چې په ګاونډیو هېوادونو پاکستان او ایران کې د افغانانو ژوند ورځ تر بلې تریخېږي.

دواړو هېوادونو د خپلو سختو تګلارو له امله پر افغانانو د ژوند کړۍ تنګه کړې او هره ورځ زرګونه کسان په جبري ډول خپل هېواد ته ستنوي.

د چهارشنبې په ورځ د (چنګاښ ۴مه) نېټه د طالبانو د هرات ولایت مقام رسنیز دفتر په خبرپاڼه کې راغلي، چې په همدې تړاو د طالبانو ولایتي ادارو ترمنځ ګډه غونډه شوې.

په یاده ناسته کې د یادې ډلې والي ټینګار کړی، د تازه مېوو پروسه باید داسې تنظیم شي چې تازه مېوې پرته له هر ډول خنډ او ځنډه نړۍ‌والو بازارونو ته ورسېږي.

مولانا اسلام جار خپلو ادارو ته لارښوونه کړې، چې له سوداګرو سره همغږي زیاته کړي او ډاډ ورکړي چې صادرات په منظم او مؤثر ډول ترسره شي.

دا هڅې داسې مهال کېږي، چې د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې سوداګر شکایت کوي چې تازه مېوې له سختو ګمرکي بهیرونو سره مخ دي او له امله یې ډېر کله د دوی بار شوي مالونه خوسا کېږي.

د تورخم له لارې پاکستان ته د لېږل کېدونکو تازه مېوو په تړاو هم سوداګرو په وار، وار شکایتونه کړي او ویلي یې دي، چې د پېچلي ګمرکي بهیر له امله د طالبانو تر څنګ د پاکستاني چارواکو سخت مدیریتي چلند صادراتي توکي له خوسا کېدو سره مخ کوي.

همدا راز د تورخم لارې تړل کېدل هم څو، څو ځله د تازه مېوو سوداګرو ته درانه مالي زیانونه اړولي دي.