برېتانیا د افغانانو د معلوماتو د افشا کېدو له امله ۱.۶ میلیونه پونډه تاوان ورکوي

کندهار ښاریانو له تېرو څو ورځو څخه په پرله پسې ډول افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې کندهار ښار د پاکو اوبو د نشتون له یوه جدي او د اندېښنې وړ بحران سره مخ دی.
د معلوماتو له مخې، کندهار ښار کې شاوخوا ۵۰ تجارتي برمې هره ورځ تر ۵ زره متره مکعبه زیاتې اوبه له ځمکې راوباسي او بیا دغه اوبه پر خلکو پلورل کېږي.
دغه راز ویل کېږي، چې د کندهار په ډېرو ناحیو کې چې د برمو یا د شبکې اوبه نه لري، ماشومان اړ دي چې له نورو کوڅو او برمو څخه په بوشکو کې اوبه خپلو کورونو ته یوسي.
۱۰ کلنه ماشومه شکریه وایي: «هره ورځ درې ځله اوبه راوړو، کله ناکله لرې ځایونو ته په اوبو پسي ځو، کله دومره ستړي کېږو چې پښې مو درد کوي.»
خلک وایي، چې دا کار نه یوازې د ماشومانو فزیکي او ذهني فشار زیاتوي، بلکې د دوی روغتیا ته هم خطر پېښوي.
د کندهار ښار اوسېدونکي وایي، چې په دې برخه کې د دولت له لوري هېڅ عملي ګام نه دی شوی.
د ښار یو اوسېدونکی حاجي محمد اسماعیل وایي: «موږ اوس د ټانکر له لارې اوبه اخلو، یو ټانکر اوبه په زر افغانیو رانیسو دا قیمت د غریبو لپاره نه ‌شي برابرېدای.»

د معلوماتو له مخې، په کندهار ښار کې له مېشتو زرګونو کورنیو څخه اوسمهال یوازې ۲۰ زره کورنیو ته اوبه په منظمه توګه رسېږي، پاتې نور لږه برخه خپلې برمې لري او نور ټول یا د ټانکر له لارې اوبه ترلاسه کوي او یا هم په بوشکو کې اوبه له نورو سیمو وړي.
د کندهار د پاکو اوبو د دوامدار ناورین پروړاندې کارپوهان او عام خلک اندېښنه لري، چې که د ستونزې د حل په موخه ژر اقدامات ونه شي، نو ښایي کندهار په راتلونکو څو کلونو کې د ژوند له اساسي حق، یعنې پاکو اوبو بې ‌برخې شي.
همداراز د ښار په بېلابېلو ناحیو کې له ۲۰ زرو تر ۳۰ زرو پورې کورنۍ برمې لري، چې خلک د ورځني ژوند لپاره له همدې څاه ګانو ګټه اخلي.
د اوبو سطحه یوازې په یو کال کې ۴۰ متره ښکته شوې ده، چې دا یوه بېسارې او خطرناکه نښه ده.
کارپوهان خبرداری ورکوي، چې که دا حالت همداسې دوام وکړي، نه یوازې څښاک اوبه به کمې شي، بلکې د ښار ټول چاپېریال، کرنه، اقتصاد او د خلکو روغتیا ته به ستر زیان واوړي.
کارپوهان وايي، دا وضعیت د اقلیم بدلون، نفوس زیاتوالي او اوبو ناسمې کارونې پایله ده.
نړۍوالې ارزونې ښيي، چې افغانستان د اقلیمي بدلون له امله د وچکالۍ له خورا زیاتو اغېزو سره مخ هېوادونو په منځ کې دی او کندهار د دې تر ټولو لوړه بیه پرې کوي.
د شته معلوماتو له مخې، که وضعت همداسې دوام وکړي نو دا ښار به تر ۲۰۳۰ کال پورې د هېواد تر ټولو وچ ښار شي.
دا په داسې حال کې ده، چې د مرکز کابل او د کندهار په ګډون د هېواد د لسګونو ولایتونو اوسېدونکي پاکو اوبو ته د نه لاسرسي له امله شکایت کوي.
الجزیرې همدا نن راپور ورکړ، چې ښايي شپږ مېلیونه نفوس لرونکی کابل ښار په راتلونکو پنځو کلونو کې په بشپړ ډول بې اوبو شي.
د راپور له‌مخې، که د اوبو پریمانه کارونه دوام ومومي او جدي اقدام ونه شي، د کابل د ځمکې لاندې د اوبو سرچینې به تر ۲۰۳۰ پورې په بشپړه توګه وچې شي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندامحمد ندیم د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۴مه) د کندهار پوهنتون له بېلابېلو پوهنځيو څخه د محصلینو یوې فراغت غونډې ته ویلي: «که تر فراغت وروسته ژر ځوانانو ته دندې پيدا نه شي، باید حوصله ولري او د افغانستان څخه د تګ فکر ونه کړي.»

نوموړي ویلي، چې په افغانستان کې ستونزې پر ختمېدو دي او د پرمختګ خوا ته روان دي.

هغه زياته کړې: «د جوړېدو په برخه کې په زده کړو سمبال قوي بشري قوې ته اړتیا ده او اوس دغه اړتيا هم په پوره کېدو ده.»

د طالبانو دغه لوړپوړی چارواکی په داسې حال ځوانانو ته د پرمختګ او هیلو ډاډ ورکوي، چې دغه ډله په پرله پسې توګه پر ټولنې، ښځو، نجونو، ځوانانو او بېلابېلو برخو بندیزونه لګولي دي.

په تېرو نږدې څلورو کلونو کې د لوړو زده کړو څخه په زيات شمېر ځوانان فارغ شوي، چې لويه برخه یې بې دندو، مایوسه شوي او د دوی په خبره په يو ډول روحي ستونزو اخته شوي دي.

طالبانو واک ته له رسېدو را وروسته د مدرسو له ملایانو او طالبانو څخه د لسانس، ماسټرۍ او دوکتورا ازموينې واخیستې او اسنادونه یې ورکړل.

دغې ډلې په دولتي ادارو کې هم لومړیتوب د مدرسو ملایانو او خپلو جنګياليو ته ورکړی.

عبداللطیف منصور زیاته کړه: «دمګړۍ په هېواد کې شرعي نظام، امنیت، اقتصادې پراختیا، قومي یووالی او د یو بل منلو فضا را منځته شوې، له همدې کبله خلک هم مسوولیت لري، چې له دغه نظام څخه په اخلاص، اطاعت او وفاداري سره ملاتړ وکړي.»

نوموړي همداراز په غزني کې د سلطان بند د ساتنې او څارنې چارو د پیل په مراسمو کې د اوبو د مدیریت او د کرنې د پراختیا په برخو کې د سلطان بند حیاتي ارزښت ته په اشارې سره وویل، پر دغې پروژې ۱۰۹ میلیونه افغانۍ لګښت راځي او چارې یې هم نن"شنبه" پیل شوې.

په دغې پروژه کې د دوه نیمو مترو په اندازې سره د بند لوړوالی، د بند تر ګواښ لاندې سیمو د بیارغونې او ټینګښت، د پاورهاوس جوړونه، د اوبو وتلو پایپونو بیارغونه، د دروازو بیارغونه، د پرچاوو بیارغونه، د چک او کنټرول په موخه پر بند د سانسورونو نصبول، د بند پر محور باندې د لمریزو ګروپونو نصبول او د ساتونکو د ودانۍ جوړونه شامله ده او د یوه کال په موده کې به بشپړه شي.

د دغې پروژې په پلي کېدو سره به د بند لوړوالی له ۳۵ متره څخه ۳۷ اعشاریه ۵ متره او د ذخیرې وړتیا به یې له ۹ میلیون متره مکعب اوبو ۱۳ میلیون متره مکعب اوبو ته لوړه شي، چې په ټوله کې به په سیمه کې کابو ۱۰ زره هکتاره کرنیزه ځمکه هم خړوبه شي.

د اذربایجان د رېل پټلۍ ادارې یا "اې، ډي، وای" مشر روفشان رُستموف په باکو بندر کې د طالبان د رييس الوزراء له اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر سره په کتنه د سویلي اسیا – قفقاز – اروپا تر منځ د بار وړلو د پراخولو په تړاو خبرې کړې دي.

د یاد راپور له مخې، ملا عبدالغني برادر په دې کتنه کې د باکو بندر له لارې د افغانستان د صادراتو د پراخېدو لپاره د همکاریو غوښتنه وکړه او د اذربایجان لوري هم په دې برخه کې د اسانتیاو د برابرولو ټټر وواهه.

منځنی دهلېز چې د ټرانس- کسپین نړۍواله ټرانزیتي لاره هم بلل کېږي، چین د مرکزي اسیا، کسپین سمندر، اذربایجان، جورجیا او ترکیې له لارې له اروپا سره نښلوي او همداراز د سوېلي او شمالي دودیزو لارو بدیله ځمکنۍ لاره ګڼل کېږي.

له دې سره سم، د طالبانو د ریاست الوزراء اقتصادي معاونیت هم ویلي، په یاده کتنه کې د اذربایجان چارواکو ژمنه کړې چې د باکو نړۍوال سمندري بندر له لارې چې د لاجوردو دهلیز په مسیر کې موقعیت لري، ترکیې او اروپا ته د افغانستان د صنعتي تولیداتو، کرنیزو محصولاتو او کاني توکو صادراتو ته اسانتیاوې برابرې کړي.

د طالبان د اقتصادي معاونیت د خبرپاڼې له مخې، د باکو نړۍوال سمندري بندر مسوولینو همداراز ژمنه کړې، چې د وسپنې پټلۍ په واسطه د ایران له لارې د افغانستان سوداګریز توکي روسیې ته انتقال کړي.

د ویلو ده، چې د باکو نړۍوال سمندري بندر له لارې د افغانستان د صادراتو لپاره د اسانتیاوو د رامنځته کولو او د ټرانسپورټي لارو او نورو امکاناتو د ارزونې لپاره د دواړو هېوادونو له لوري ګډې تخنیکي کمېټې هم غوره شوې دي.

اردوغان د جمعې په ورځ د اذربایجان په خان کندي ښار کې د اقتصادي سازمان ۱۷مې سرمشریزې ته د وینا پرمهال د اسراییل له خوا د تهاجمي سیاستونو پلي کولو ته هم غبرګون ښودلی او وايي، چې دا ډول سیاستونه د سیمي سوله او ثبات ګواښي.

اردوغان ویلي:« موږ نه د فلسطین له موضوع پر شا کېدای شو او نه هم د نتنېاهو د حکومت په وړاندې چوپ پاتې کېدای شو چې زموږ سیمه د وینو په سمندر بدلوي.»

د اقتصادي همکاریو سازمان ۱۷مه غونډه تېره ورځ د ترکیې، اذربایجان، ایران ازبکستان، قرغزستان، تاجکستان او پاکستان د مشرانو په شتون کې د اذربایجان په خان کندي ښار کې ترسره شوه.

دغه غونډې ته د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر هم وربلل شوی و‌.