د سپیني ماڼۍ مطبوعاتي دفتر ویلي، داسې شواهد په لاس کې لري، چې له مخې یې د امریکا له مالیه ورکوونکو تمویلېدونکې مرستې په منظم ډول د طالبانو جیبونو ته تللې او دغه مرستې په منظم ډول افغانانو ته نه رسېدلې.
واشنګټن پوسټ په خپل یوه راپور کې ویلي، چې د امریکا د مرستو له قطع کېدو وروسته په افغانستان کې لوږه مخ پر زیاتېدو ده او روغتیايي سیستم له خورا بد وضعیت سره مخ دی.
یو شمېر ډاکټرانو ویلي، چې په روغتونو کې د درد ضد عادي درملو تر څنګ د سرطان درملو له کمښت سره مخ دي او ناروغان اړ دي چې خپل درمل له بازاره وپیري.
په راپور کې ویل شوي، چې د امریکا د مرستو له پرې کېدو وروسته د افغانستان په ګڼو ولایتونو کې ګرځند کلینیکونه بند شوي او خلکو د درملو پر ځای دودیزو دعاوو او استخارو ته مخه کړې ده.
د روغتیا نړیوال سازمان وړاندې ویلي و، چې د ټرمپ له خوا د بشري مرستو له بندېدو وروسته په افغانستان کې ۴۲۰ روغتیايي مرکزونو خپل خدمات درولي چې له امله یې له ۳ مېلیونه ډېر خلک له روغتیايي خدماتو بې برخې شوي دي.
پر همدغه مهال د ملګرو ملتونو د خوړو سازمان ویلي، چې د ټرمپ له پرېکړې وروسته اوس د ۱۰ میلیونه اړمنو خلکو له ډلې یو مېلون ته مرستې رسوي.
د دغه سازمان مشر جان ایلیف ویلي:«په ۲۰۲۵ کې په افغانستان کې تر ټولو لوړه اندازه شدیده خوارځواکي ثبت شوې. تصور وکړئ، ماشومان مو کلینیک ته وړئ، خو کلینیک تړلی وي.»
خو سپینه مانۍ وايي، ځکه یې پر افغانستان بشري مرستې بندې کړې، چې یادې مرستې د اړمنو خلکو پر ځای د طالبانو لاس ته لوېدې.
سپینې مانې ویلي:« موږ کافي شواهد لرو چې ښيي د امریکا د مالیه ورکوونکو مرسته شوې پیسې به په منظم ډول د طالبانو لاس ته لویدې او ولس ته نه رسېدې.»
د امریکا د مرستو له پرې کېدو سره اوس د افغانستان روغتيايي نظام له سقوط او خلک د لوږې له بحران سره مخ دي.
د کندهار ګڼ مېشتي ښار په هره څنډه کې ښځې لیدل کیږي، خو دا ښځې پوهنتون، ښوونځي او نورو تعلیمي ادارو ته د تګ لپاه نه، بلکې د خیرات راټولولو لپاره له کورونو راوتلې دي.
دغه ښځې وايي، چې د ژوند له سختو ستونزو سره مخ دي، کار نه لري، د زده کړو حق ترې اخېستل شوی او کورنۍ یې د فقر تر کرښو لاندې ژوند کوي.
د فاطمې په نوم یوه ځوانه نجلۍ چې د کندهار ښار په یو څنډه کې د خیرات ټولولو په تمه ناسته ده، وايي:«نه ښوونځي ته تلای شو، نه کار کولی شوم. د مجبورۍ له امله دلته ناسته یم، چې خیرات راټول کړم، لږ تر لږه د کور لپاره وچه ډوډۍ برابره کړم.»
دغه ښځې وايي، له دې امله چې طالبان ورته مزاحمت ونه کړي، اړې دي چې له ځان سره یو لاسګاډی هم ولري.
په داسې حال کې، چې په کندهار کې د طالبانو بشپړ حاکمیت او د امر بالمعروف او نهی عن المنکر قانون پلی دی، یو شمېر دغه خیرات ټولوونکې ښځې ادعا کوي، چې ډیر وخت د ځینو کسانو له لوري د جنسې ځورونې ښکار هم ګرځي.
دوی وایي، د خیرات په پلمه له کوره راوتل نه ازادي ده او نه هم د دوی خوښه ده، بلکې د یوې ګولې ډودۍ پیدا کولو له امله یې کله کله حیثیت هم قرباني کیږي.
یوې خیرات ټولوونکې ښځې چې نه غواړي نوم یې واخېستل شي ، افغانستان انټرنشنل ته وویل:«پلار مې ناروغ دی، زه ورور نه لرم، سهار له کوره راوځم او ښار کې ګرځم چې خلک مرسته راسره وکړي، خو ډیری وختونه ځینې ځوانان په بده سترګه راته ګوري او دوی زموږ له مجبوریت څخه بده استفاده کوي. ځینې کسان کور ته د تګ او یا هم موټر کې د تګ وړاندیزونه هم راته کوي.»
افغانستان انټرنشنل ته په رسېدلو انځورونو کې ښکارې چې ځیني ښځې د سړک پر سر زړې جامې پلوري او له دې لارې د خپلې کورنۍ لګښتونه پوره کوي، خو دغه پلورونکې ښځې وايي، د طالبانو له خوا ورته مزاحمت کیږي او د دوی د دې کاروبار مخه نیسي.
د زرغونې په نوم د کندهار ښار اوسېدونکې وايي:«د کندهار ښار په څلورمه ناحیه کې مې دوه دوه نیم متره ځای د سړک پر غاړه نیولی دی، له کورونو مستعملې جامې راټولوم او دلته یې خرڅوم. خو د حوزې طالبان مزاحمت کوي او وايي، ښځې باید دلته کاروبار ونه کړي. زه په کور کې نارینه نه لرم مجبوره یم، زه څه وکړم؟»
دغه خیرات ټولوونکې ښځې وايي، څه موده مخکې د طالبانو له خوا د دوی نوم لېکنه وشوه، چې د خیرات نه ټولولو په صورت کې له دوی سره نغدي مرستې کیږي، خو له دوو میاشتو وروسته ورسره بیا مرسته نه ده شوې.
د کندهار ښار یوه اوسېدونکي، چې نه غواړي نوم یې واخېستل شي، افغانستان انټرنشنل ته وویل:«دا ډېره د شرم وړ خبره ده، چې د طالبانو په سیاسي مرکز او د هبت الله تر ږیرې لاندې دې ښځې خیرات ټولوي. اصلا دا د شرم وړ ده.»
د کندهار ښار اوسیدونکي وايي، یادې خیرات ټولوونکې ښځې د هغو مېلیونونو کسانو بې غږه انځور دی چې د طالبانو په حکومت کې له بې عدالتی سره مخ دي.