له افغانستانه د امریکا تر وتو وروسته سیمه‌ییز قدرتونه، بدلونونه، د‌ پاکستان رول او اندېښنې

په دغه مکتوب کې ویل شوي، چې پوهنتونونه به وخت پر وخت تر څار او تفتیش لاندې وي او هر استاد یا محصل چې «پر شریعت برابر نه وي» له پوهنتون څخه به واېستل شي.

همداراز په دې مکتوب کې ویل شوي، چې استادان او محصلین باید افغاني جامې واغوندي او اجازه نه لري چې کرتۍ او پتلون واغوندي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو دغه اقداماتو پوهنتون ته د استادانو او محصلینو د تګ انګیزه سخته زیانمنه کړې ده.

تر دې مخکې هم طالبانو له استادانو او محصلینو غوښتي و، چې پوهنتون ته دې له بګړۍ، خولۍ، محلي جامو او یوې قبضه ږیرې سره ورشي.

طالب چارواکو اعلان کړی، چې دا اقدامات د امربالمعروف وزارت د قانون د پلي کولو سره سم ترسره کېږي.

دا قانون له پراخو کورنیو او نړۍوالو نیوکو سره مخ شوی دی، ځکه چې ښځې یې په عملي ډول په کورونو کې بندیانې کړي او تر دې قانون لاندې د ټولنیزو ډلو نیول او ځورول هم ترسره کېږي.

دغه قانون پر رسنیو سخت محدودیتونه لګولي او ټولنیز او کلتوري ازادۍ یې ترې اخیستې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې طالبانو په دولتي ادارو کې هم د ږیرې پرېښودل، خولۍ او د افغاني جامو اغوستل لازمي کړي وو.

کارپوهان په دې باور دي، چې طالبان په تدریجي ډول د ۱۹۹۰ لسیزې خپلې سخت دريځه تګلارې بیا راژوندۍ کوي.

یادې ډلې په هغه وخت کې هم پګړې او افغاني لباس په پوهنتونونو او حتی ښوونځیو کې جبري کړي وو.

د طالبانو له لارښوونو سره سم ماشومان او تنکي ځوانان هم اړ دي، چې لنګوټې وتړي.

طالبانو ویلي، چې تېر کال یې د ټول هېواد په کچه د شاوخوا ۲۰۰ رغنیزو او ترمیماتي پروژو چارې پیل کړي، چې پکې د سړکونو، پلونو، استنادي دېوالونو، کانالونو او نورو عامه بنسټونو جوړول شامل دي.

د یاد وزارت د معلوماتو له مخې، له دغو پروژو څخه ډېر شمېر یې بشپړ شوي او ګټې اخیستنې ته هم سپارل شوي دي، په داسې حال کې چې د یو شمېر نورو کارونه یې لا هم روان دي.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت مسوولینو د شنبې په ورځ (د زمري ۴مه) د دغه وزارت د کلني لاسته راوړنو د راپور ورکولو پر مهال ویلي، چې د پروژو د کار پر مهال يې شاوخوا ۴۰۰ زره کسانو ته په مستقیم او غېرمستقیم ډول د کار زمينه برابره کړې.

د دغه وزارت چارواکو تر اوسه دغو کسانو ته د کار د زمینې د برابرولو، تنخواوو، د کاري مودې او نورو اړوندو برخو په اړه هېڅ ډول جزیات نه دي شریک کړي.

یو شمېر خلک وایي، چې د طالبانو په دغه ډول رغنیزو پروژو کې لکه د سړکونو او چریو پاکولو د کار موده یوازې یوه اوونۍ یا تر لسو ورځو پورې وي، چې د هېڅ یوې کورنۍ اقتصادي ستونزې نه شي حل کولای.

طالبان په داسې حال کې یاد شمېر کسانو ته د کاري فرصتونو د برابرولو خبره کوي، چې اوس مهال په افغانستان کې وزګاري خپل اوج ته رسېدلې او زرګونه مسلکي او کارګر کسان د کار په لټه کې ورځې او شپې سبا کوي.

د خلکو په خبره، د کار د نشتوالي له امله په دغه هېواد کې جنايي پېښې هم زياتې شوي، چې لویه برخه يې وسله والې غلاوې دي.

طالبان که څه هم ادعا لري، چې په بېلابېلو برخو کې يې کاري فرصتونه پراخ کړي؛ خو د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو د اندېښنې په څرګندولو سره ویلي، چې په افغانستان کې ورځ تر بلې د بې روزګارۍ له امله لوږه مخ په ډېرېدو ده.

افغانستان انټرنشنل ـ پښتو په کندهار کې د یوې میاشتي امنيتي وضعیت تعقیب کړی او ترلاسه شوي معلومات ښيي، چې په تېره یوه میاشت کې یوازې په کندهار ښار او شاوخوا سیمو کې لږ تر لږه پنځه ځوانان د وسله والو غلو له خوا وژل شوي، شاوخوا ۱۴ نور کسان او ۷ دوکانونه لوټ شوي دي.

د ښار په زړه کې په سپینه ورځ موټرسایکلونه، قیمتي موبایلونه او نغدې پیسې د وسله والو له‌ خوا له خلکو اخیستل کېږي.

د کندهار ښار د هرات بازار یو دوکاندار صدیق‌الله د دغو پېښو په اړه په اندېښنې سره وایي: «د شپې خو لا څه کوې، غله خو د ورځې هم ګرځي. موږ خپل کاروبار ژر بندوو، مازدیګر ولاړ شو، ځکه پر غلو باور نشته؛ هر وخت ممکن راسره پېښ شي. یو ځل مې د خپلو سترګو مخې ته ولیدل چې غلو د خلکو پیسې او موبایلونه واخیستل او هېچا یې مخه ونشو نیولای.»

دا په داسې حال کې ده، چې څلور ورځې وړاندې د کندهار په درېيمه ناحيه کې یو ځوان د کور مخې ته د موټر سایکل سپرو وسله والو غلو له لورې ووژل شو او موټرسایکل یې ترې واخیستل شو.

په تېره یوه میاشت کې د کندهار په درېیمه، څلورمه، شپږمه، نهمه او یوولسمه ناحیه کې پنځه تنه د وسله‌والو غلو له‌خوا وژل شوي او د ښار په بېلابېلو برخو کې شاوخوا اووه دوکانونه لوټ شوي دي.

که څه هم په کندهار کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ هره ورځ د وسله والو غلو د نیولو خبره کوي، خو دغه ډله نه د نیول شویو غلو هویت په ډاګه کوي او نه یې هم له رسنیو سره بشپړ معلومات شریکوي.

د دغه ولایت ډېری اوسېدونکي پر طالبانو نیوکه کوي، چې وسله والې غلاوې ورځ تر بلې زياتېږي؛ خو دوی يې پروړاندی هېڅ اقدام نه کوي.

کندهار ښاریان وايي: «عام خلک حتی یو چاقو لا د ځان سره نه شي ګرځولی، خو غله د وسلو سره په ښار او کوڅو کې ګرځي.»

په ډېرو سيمو کې لا هم د وسله والو غلو او طالبانو ترمنځ توپير نه شي کېدلی؛ ځکه دواړه ډلې په شخصي جامو کې له خاصو کارټونو سره له وسلو سره ګرځي.

د طالبانو یو شمېر امنيتي کسان په شخصي جامو کې د وسلو سره له خلکو پوښتنې او تالاشۍ کوي، چې خلکو ته د طالبانو او غلو معلومول سخت دي.

که څه هم په کندهار کې د طالبانو امنيتي مسوولين د امنیت د ټينګښت ادعاوې کوي؛ خو ځايي خلک د ژوند د ناامنۍ له سخت حالت سره مخ دي.

دوی د طالبانو له مسوولینو غوښتنه کوي، چې د وسله والو غلو مخه ونيسي.

د برېتانیا حکومت د ۲۰۲۲ کال د معلوماتو له یوې لویې افشا وروسته شاوخوا ۶،۹۰۰ افغانان دغه هېواد ته لېږدولي، خو اوس څرګنده شوې چې په هغوی کې داسې کسان هم شامل دي چې له طالبانو سره تړاو لري. دا کسان د هغو لسګونو زرو افغانانو له ډلې څخه دي چې د برېتانیا له پوځ سره د همکارۍ له امله‌یې د بیا مېشتېدو غوښتنه کړې وه، خو د هغوی شخصي معلومات د یوه حکومتي چارواکي له‌خوا په تېروتنه کې خپاره شوي وو.

د ټېلګراف ورځپاڼې په راپور کې راغلي، هغه نوملړ چې د افغان ژباړونکو، همکارانو او د هغوی د کورنیو غړو معلومات پکې شامل وو، د طالبانو له خوا د تعقیب له جدي ګواښ سره مخامخ و.

خو دغه نوملړ ناوړه وکارول شو او ځینې طالبان یا له طالبانو سره تړلي کسان د جعلي کورنیو غړو په توګه ور دننه شول او برېتانیا ته ولېږدول شول.

یوه افغان چارواکي ټېلګراف ته ویلي: «زموږ په دفتر کې داسې کسان ول چې ښکاره اړیکې یې له طالبانو سره درلودې. هغوی لومړی برېتانیې ته یووړل شول، بیا یې د کورنۍ غړو په توګه طالب جنګیالي معرفي کړل او همدلته یې راوستل.»

د راپور له مخې، له برېتانیې سره ریښتیني همکاران پاته شول، خو فاسد چارواکي او طالبان‌یې انتقال کړل. بل افغان چارواکي ویلي: «دا ډېر ناامېدونکی حالت دی. پر ځای د دې چې ریښتیني همکاران انتقال شي، طالبان راوستل شول.»

د برېتانیا د دفاع وزارت دا تایید کړې، چې ځینو افغانانو له ځان سره تر شلو زیات خپلوان راوستي، خو دا نه ده څرګنده چې دا کسان څېړل شوي او که نه.

د راپور له مخې، یو طالب‌پلوه کس چې له ۲۰۲۱ کال وروسته برېتانیا ته تللی و، توانېدلی چې د طالبانو اړوند خپلوان هم برېتانیا ته ولېږدوي. بل کس چې د اېتلاف ځواکونو وسلې یې پلورلې وې او څلور کاله بندي و، اوس برېتانیا ته انتقال شوی دی. همداراز یو بل کس چې د ښځینه کارکوونکو د جنسي ځورونې په تور تورن دی، لا هم نه دی انتقال شوی، خو دوسیه یې لا روانه ده.

د دفاع وزارت ویلي، چې د دوی د ارزونې بهیر یوازې د اسنادو او بایوګرافیکي معلوماتو پر بنسټ دی، نه د شخصي سپارښتنو.

د یوه پخواني افغان چارواکي په وینا: «دا کسان برېتانوي ځواکونو سره جنګېدلي، برېتانویان‌یې وژلي او اوس لندن کې برېتانیا ورته خواړه ورکوي. د هغوی لاسونه د برېتانویانو په وینو سره دي.»

د دې اسنادو له افشا کېدو سره نږدې ۱۰۰ زره افغانانو ته ګواښ پېښ شوی، چې پکې د ۱۸،۷۰۰ کسانو شخصي معلومات افشا شوي دي. حکومت دا تېروتنه یوازې په ۲۰۲۳ کال کې کشف کړه. اوس زرګونه کسان د تاوان غوښتنې ثبتوي، چې ځینې یې د زرګونو پونډو جبران غواړي.

د دفاع وزارت ویلي، دوی به هر ډول حقوقي اقدام یا تاوان ته کلک ځواب ووايي او یوازې په ۲۰۲۱ کې د یوې کوچنۍ افشا له امله یې ۲۶۵ کسانو ته تر ۴۰۰۰ پونډه ورکړي دي.

اغلې سادات په مزارشريف کې د طالبانو پر ضد لاريونونو کې د ګډون او د ښځو او نجونو لپاره د ښوونځيو او پوهنتونونو د تړلو په اړه له رسنيو سره د خبرو له امله نيول شوې وه.

نوموړې څو میاشتې وړاندې افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي و، چې د طالبانو غړو په زندان کې پر دې د جنسي تېري هڅه کړې وه او د بدن ځينې برخې يې لمس کړي دي.

پخوانی لېنک: https://www.afintl.com/pa/202503164491

شخصي امنیت ته ګواښونه

نادیه سادات له افغانستان انټرنشنل سره په خپله وروستۍ مرکه کې وویل، چې د طالبانو د زندانونو له روانو ظلمونو د پردې پورته کولو وروسته، ورته د دغې ډلې له‌خوا د مرګ ګواښونه شوي دي.

نوموړې وویل: «د مرکې پر سبا شپه ګڼ شمېر ګواښوونکي پیغامونه راته راغلل. ویل یې چې ته نور افغانستان ته نه راګرځې؛ موږ به تا پیدا کړو او ارام به دې پرېنږدو.»

نادیه وایي، چې د دغو ګواښونو له امله نوموړې اړ شوه چې د لنډې مودې دننه لږ تر لږه پنځه ځله د اوسېدو ځای بدل کړي.

ټولنیز انزوا او اقتصادي زیان

نادیه سادات چې اوس له افغانستان د باندې ده او نه غواړي موقعیت یې ښکاره شي، وایي چې نه یوازې فزیکي امنیت یې له ګواښ سره مخ دی، بلکې ټولنیز چاپېریال یې هم له لاسه ورکړی.

سادات وایي: «ملګري، خپلوان او همکاران مې راباندې غوسه دي او وایي دا ظلمونه باید پټ پاتې شوي وای. هغوی مې بلاک کړي دي.»

نوموړې زیاتوي، چې د طالبانو له‌خوا یې شتمني، کاروبار او نورې پانګې مصادره شوي او ان اجازه نه لري، چې د خپلو املاکو د پلور اقدام وکړي.

د نړۍوالو بې‌ پامۍ ته اشاره

سادات چې دا مهال په یوه بهرني هېواد کې ده، وايي تر اوسه یې له هېڅ نړۍوال بنسټ یا سفارت څخه مرسته نه ده ترلاسه کړې.

نوموړې وایي: «هېڅ ارګان یا فرد راسره مرسته نه ده کړې، حتی سفارتونو زما ایمیلونو ته ځواب نه دی راکړی.»

نوموړې ټینګار کوي، چې بېرته افغانستان ته ستنېدل ورته د مرګ معنا لري.

د ښځو د حقونو دا فعاله هم د نورو افغان فعالانو په څېر بې برخلیکه پاتې ده.

نوموړې وویل: «که بېرته واستول شم، حتی که تر سرحد پورې ورسېږم، طالبان به راته لاسرسی پیدا کړي او له منځه به مې یوسي.»

رواني فشار او ژور درد

سادات وايي، له داسې فشار سره ژوند کوي چې عادي فعالیتونه یې هم اغېزمن کړي: «له کور څخه د وتو پر مهال خپل مخ پټوم، غونډو ته نشم تللی. د کورنۍ نوم نه اخلم، ځکه نه غواړم هغوی له خطر سره مخ شي. زه نور دا درد نشم زغملی.»

نادیه سادات له نړۍوالو بنسټونو په ځانګړي ډول د بشري حقونو مدافعینو او د مهاجرت ادارو څخه غوښتنه کوي، چې غږ یې واوري او په یوه خوندي هېواد کې د پناه اخېستنې زمینه ورته برابره کړي.

نادیه سادات یوه افغانه مدني فعاله ده او له هغو لسګونو ښځو څخه شمېرل کېږي چې د طالبانو له‌خوا نیول شوې او د زندانونو دننه له ناوړه چلند، شکنجې او جنسي تېري سره مخ شوې ده. سادات وايي، چې د مزارشریف په لاریونونو کې د ګډون له امله ونیول شوه او طالبانو نه یوازې وهلې ډبولې، بلکې بربنډه کړې، ترې ویډیوګانې او عکسونه یې اخیستي او د جنسي تېري هڅه پرې شوې ده.

نادیه سادات وایي، له هغې ورځې چې یې له افغانستان انټرنشنل سره مرکه وکړه، ژوند یې له ګواښونو مخ شوی دی.

افغانستان انټرنشنل تر دې وړاندې په یوه څېړنیز راپور کې ښودلې وه، چې لږ تر لږه ۱۰ ښځو تایید کړې، چې پرې د طالبانو په زندانونو کې جنسي ځورونې، بربنډ فلمونه او جنسي تېري شوي دي. په ځینو زندانونو کې د بندیانو ویډیوګانې د طالبانو د شخصي موبایلونو له لارې اخیستل شوي دي. ځینې زندانیانې ادعا کوي، چې په زندانونو کې پټې کامرې نصب دي او د مدیریت د ادارې له خوا هر څه کنټرولېږي.

ملګرو ملتونو هم ویلي، چې د طالبانو زندانونه د بشري حقونو له جدي سرغړونو ډک دي.

د بشر حقونو ځانګړي استازي ریچارډ بېنېټ دا موضوع تایید کړې او ویلي یې دي، چې پلټنې روانې دي.

د نادیې سادات کیسه یوازې د یوې ښځې فریاد نه دی، بلکې د زرګونو هغو افغان مېرمنو د درد غږ دی، چې د طالبانو د استبداد لاندې بندي شوي، بربنډې شوي او له انساني حیثیته بې برخې شوې دي.