ملاله یوسفزۍ: افغان ښځو د طالبانو پر وړاندې څلور کاله زړور مقاومت کړی دی

یوسفزي ټینګار کړی چې وخت رارسېدلی تر څو نړیواله ټولنه د "جنډر اپارتاید" اصطلاح په رسمیت وپېژني او دا کړنه د بشریت پر ضد جنایت وګڼي.

دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې ښځې او نجونې له زده کړو، کار او بنسټیزو حقونو بې‌برخې شوي دي، نړیوال سازمانونه پر طالبانو غږ کوي چې د بشري حقونو نړیوالو ژمنو ته غاړه کېږدي.

نوموړي د طالبانو د واکمنۍ د څلورم کال په مناسبت ویلي: " افغانانو ته مو پیغام دی چې د خپل حریت او خپلو مجاهدینو احترام وکړي".

ملا فاضل پر طالب وسله والو غږ کوي چې په خپل منځ کې اتفاق ولري او بل چا ته بیا د راتګ زمینه برابره نه کړي.

هغه وویل: " بیا به داسې څوک پېدا نه شي چې د افغانستان د اشغال اراده ولري، د امریکا په مقابل کې ځوانانو قربانۍ ورکړي او هغوی په زور وتلي په خپله خوښه نه دي وتلي".

پاکستان څو اوونۍ وړاندې د ثبت شویو افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل کړې ده، چې د ملګرو ملتونو په وینا ښايي له یو میلیون څخه ډېر افغانان اړ کړي، چې له پاکستان څخه ووځي.

په دې ډله کې له دوه زرو ډېر هغه کسان هم شامل دي، چې جرمني د زیانمنو کسان په توګه منلي وو او د دغه هېواد له خوا په تمویلیدونکو استوګنځایونو کې اوسیدل.

خو د جرمني د نوي حکومت له راتګ او کډوالۍ د پروګرامونو له بیا کتنې سره جرمني ته د یادو کسانو د انتقال لړۍ درېدلې ده.

د «پرو اسیل» او «د سیمه ییزو کارکوونکو د ملاتړ شبکې» د جمعې په ورځ د بایرن په څارنوالۍ کې یو شکایت ثبت کړی او ادعا یې کړې، چې د جرمني د بهرنیو او کورنیو چارو وزیرانو پاکستان ته د هغو افغانانو د شړلو اجازه ورکړې، چې په جرمني کې د بیا مېشتیدنې پروګرام کې منل شوې وو. دوی وايي، یادو وزیرانو د منل شویو افغانانو په را اېستلو کې بې پروايي کړې ده.

یادو بنسټونو ویلي، چې په ورستیو اونیو کې د دې کډوالو له ډلې له ۴۰۰ څخه ډېر کسان د پاکستان پولیسو نیولي او ۳۴ تنه نور یې افغانستان ته اېستل شوي دي.

دوی خبرداری ورکړی، چې ښايي یاد کسان افغانستان ته په ستنېدو سره د زنداني کېدو، شکنجې او یا هم د اعدام له ګواښ سره مخ شي.

د دغو کډوالو وکیلې ویکټوریا لیز ویلي، ځیني موکلان یې له خپلو کورنیو جلا شوي چې په دوی کې افغانستان ته د یوې ځوانې او یوازې نجلې استول شامل دي.

تر اوسه د جرمني د کورنیو او بهرنیو چارو وزارتونو د یاد شکایت په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی، خو د جرمني د بهرنیو چارو وزیر د جمعې په ورځ ویلي، چې هېواد یې د پاکستان له حکومت سره په مستقیم ډول اړیکه کې دی، څو د دې کسانو د خوندیتوب لپاره بیړنۍ مرسته برابره کړي.

همدارنګه د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې د بیا مېشتنېدنې پروګرام په اړه به خپله وروستۍ پرېکړه ډېر ژر اعلان کړي.

دا دعوه، د جولای په اتمه د یوه حقوقي نظر پر بنسټ جوړه شوې چې خبرداری ورکوي، که د جرمني چارواکي له پاکستان څخه د افغان کډوالو د اېستلو مخه ونه نیسي، ښايي جزايي مسوولیت ولري.

دا دعوه د لسګونو نورو هغو شکایتونو سره یوځای شوې، چې د جرمني د ویزې په لټه افغانانو له خوا وړاندې هم ثبت شوي.

محکمې د دغو قضیو په ځینو مواردو کې د کډوالو په ګټه پرېکړه کړې ده، خو د جرمني د کورنیو چارو وزارت یې پر وړاندې اعتراض کړی دی.

میاخېل ټینګار وکړ چې جمهوري نظام د چا شخصي ملکیت نه و، بلکې د ولس شتمني او ملکیت و.

هغه وویل: «د نظام جوړونه یوه قیمتي او اوږدمهاله پروسه ده او د نیمګړتیاو له امله ټول نظام نه ړنګیږي. هر څوک چې د خرابو نظامونو ړنګیدو ته خوشحالېږي، د خپل وطن او خلکو سره مینه نه لري.»

هغه د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د افغانستان د بشري پانګې د وتلو او د هېواد د شاته تګ یادونه هم کړې او زیاته یې کړه: «که څه هم په خصوصي مجالسو کې طالبان اقرار کوي چې د جمهوریت په وخت کې ډېر څه شوي دي او دوی یې هیڅ تصور نه شو کولی، خو علني بیا وایي چې د جمهوریت نه دوی ته ډېرې ستونزې پاتې دي. په خپل میراث فکر نه کوي چې د دوی نه جمهوریت ته غیر د زړو شطرنجیو نور څه نه وو پاتې.»

هغه ټینګار وکړ چې د جمهوریت سقوط په تېرو څلورو کلونو کې افغانستان لسګونه کاله شاته پاتې شوی او د هېواد د بیا پرمختګ په کم وخت کې شونی نه دی؛ خو په عین وخت کې یې د افغانانو د راتلونکې لپاره د همکارۍ، انحصار نه ختمولو او د یو بل د نفې کولو پر ځای د شریک کار کولو یادونه هم وکړه.

شاه محمود میاخېل د جمهوري دولت سقوط د افغانستان د تاریخ یوه توره ورځ بللې ده.

د کاناډا د بهرنیو چارو وزیرې انیتا انند، د نړیوالې پراختیا لپاره د دولت وزیر رندېپ سرا او د کډوالو وزیرې لینا میټلیج په یوې ګډه اعلامیه کې ویلي:«کاناډا په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې روان وضعیت، د بشري حقونو سرغړونې او د بنسټیزو ازادو له منځه وړل په کلکه غندي.»

په دغه اعلامیه کې ویل شوي، چې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو د څلورو کلونو په تېرېدو سره لا هم افغانستان د ژور کړکېچ ښکار دی، میلیونونه افغان نجونې له زده کړو محرومې دي او د ښځو لپاره د کار، د بیان ازادي او له وېرې پرته د باعزته ژوند فرصتونه له منځه تللي دي.

په اعلامیه کې راغلي:«د مدني ټولنو فعالیت له منځه وړل شوی، هر ډول ولسواک بیان یا ټولشموله سیاسي ګډون له منځه وړل شوی دی. طالبان د ولسواک حکومت جوړولو لپاره هېڅ نیت نه لري. ترهګرې ډلې یو ځل بیا په ازاده فضا کې فعالیت کوي چې د سیمي او نړۍ امنیت ته جدي ګواښ پېښوي.»

د کاناډايي وزیرانو په ګډه اعلامیه کې ویل شوي، چې د طالبانو سره د اړیکو عادي کول هله شونی دی، چې دغه ډله د بشري حقونو، ټولشموله حکومتولۍ او د بنسټیزو ازادیو د خوندیتوب اراده ولري.

سره له دې چې طالبانو په وار وار افغانستان کې د ترهګرو ډلو شتون رد کړی، خو ګڼ هېوادونه وايي، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان اوس د ترهګرو ډلو لپاره مهم او امن پټنځای دی.