بلال کریمي: شل کلنه مبارزه مو د هغو پر ضد وه، چې افغانستان یې «اشغال» کړی و

د یکشنبې په ورځ د (زمري ۲۶مه)‌ خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه تړونونه د ارغندي سب سټېشن او ننګرهار کې د شیخ مصري سب سټېشن پراختیا او د سرخان الوان دښتې د ۵۰۰کېلو ولټه برېښنا مزو د غځولو په برخه کې شوي دي.

د افغانستان برېښنا شرکت لپاره د طالبانو رییس ډاکټر عبدالباري عمر په همدې موخه جوړو شویو مراسمو کې وویل: «۵۰۰کېلو ولټه مزی به پر مزار شریف راتېرېږي، بیا پلخمري،‌ کابل او بیا ننګرهار ته غځېږي. په دې لاره کې د درېیو سب سټېشنونو د ظرفیت لوړوالی او جوړول هم شامل دي.» نوموړی زیاتوي، چې په دې پروژه کې به له ۸۰۰ څخه تر ۱۰۰۰مېګاواټه پورې برېښنا له ازبکستان هېواد څخه ترلاسه شي.

د هغه په وینا: «په پایله کې به یې صنعتي پارکونه ډېر پرمختګ وکړي او په ځانګړې توګه هغه پارکونه چې په ننګرهار او لغمان ولایتونو کې دي.» هم‌مهاله طالبانو خبر ورکړی، چې د عزیزي ګروپ له لوري د ۱۰زره مېګاواټه تولیدي برېښنا د ژمنې په لړ کې د دغه پروژې لومړنۍ چارې په هرات ولایت کې عملا مخ په پیلېدو دي.

افغانستان په کور دننه په پراخه کچه تولیدي برېښنا نه‌لري او ډېره تکیه یې د ازبکستان تر څنګ له ترکمنستان څخه پر وارداتي برېښنا ده. طالبانو د خپلې بیا ځل واکمنۍ له لومړۍ ورځو څخه همدا ژمنې کړې دي، چې د تولیدي برېښنا په برخه کې جدي اقدامات کوي؛ خو دا خبرې یې یوازې شعار پاتې شوې او هره ورځ د وارداتي برېښنا په برخه کې پر فعالیتونو او پراختیا هڅې کوي.

باورونه دا دي، چې له ازبکستان او ترکمنستان څخه افغانستان ته واردېدونکې برېښنا په لوړه بیه تمامېږي او که په کور دننه د تولیدي برېښنا په برخه کې اقدامات وشي؛ نو دا ستونزه به ورسره تر ډېرې کچې هواره شي او هېواد به هم پر ځان بسیا شي.

راپور زیاتوي، همداراز له ۱۶۴زره ډېر د واکسینو ډوزه هم تطبیق شوي، شاوخوا ۴۱۸۲ ماشومان د خوارځواکۍ له امله تر درملنې لاندې دي او له ۴۰۰زرو زیاتو وګړو په ښارونو کې د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی موندلی دی.

دغه کمېټه وړاندې لیکي، چې فعالیتونه یې یوازې تر روغتیایي چارو محدود نه دي؛ بلکې د معیوبینو د بیا توانمندۍ، د بندیانو د وضعیت ښه کولو، د کورنیو د اقتصادي ملاتړ او د بېلو شویو کورنیو د یوځای کولو برخې هم رانغاړي.

یاد سازمان وایي،‌ د دوی په ۷روغتیايي مرکزونو کې تر ۱۰۴زرو ډېرو ناروغانو مستقیمه درملنه شوې، نږدې ۱۵ زره مصنوعي غړي جوړ شوي او فزیتوتراپۍ اړوند شاوخوا ۷۳زره غونډې ترسره شوې دي. همداراز، په ۱۲ زندانونو کې له ۱۶زرو ډېرو بندیانو ته روغتیايي توکي وېشل شوي دي.

د راپور له مخې؛ نږدې ۸۵۰ کورنۍ په روزګان، پکتیکا، کونړ او کندوز ولایتونو کې د «کابل په بدل کې پیسې» له پروژو څخه ګټه اخیستې او بېرته یې د عاید سرچینې موندلې دي.

د سره صلیب چارواکو ټینګار کړی، که څه هم نړۍوالې مرستې کمې شوې دي او په افغانستان کې بشري کړکېچ روان دی؛ خو دوی بیا هم خپلو بشردوستانه فعالیتونو ته ژمن پاتې دي. د دوی په وینا؛ له قومي مشرانو، دیني عالمانو او سیمه‌ییزو چارواکو سره اړیکې نیول لا هم د دې ادارې د ستراتیژۍ مهمه برخه ده؛ څو مرسته تر ټولو زیانمنو خلکو ته ورسېږي.

هغه له ایرانۍ رسنۍ صدا او سیما سره په مرکه کې ویلي، تر دې وړاندې په ایران کې ۶.۵ مېلیونه افغان کډوال مېشت وو چې څه باندې دوه مېلیونو یې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لرل.

دغه ایراني چارواکي ویلي، هغه افغان کډوال چې قانوني اسناد نه‌لري؛ د ایران لپاره لویه ستونزه ده او باید خپل هېواد ته ستانه شي. ښاغلي جمشیدیان همدا راز ویلي، هغه افغان کډوال چې په خپله خوښه ستانه شوي؛ کولای شي له قانوني لارو بېرته ایران ته ورشي.

په ورته وخت کې د خراسان رضوي ولایت چارواکو بیا ایراني رسنیو ته ویلي، چې هره ورځ تر څلورو زرو افغان کډوال خپل هېواد ته ستنېږي. دغه چارواکو ویلي، چې د راتلونکې وږي میاشتې تر وروستیو به د کډوالو د ستنولو لړۍ روانه وي.

ایران په وروستیو کې په یې‌ساري ډول د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه کړې، چې په لړ کې یې یوازې د روان زېږدیز کال له پیله څه باندې ۸۰۰زره کسان بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

مولانا فضل الرحمان د هغو افغانانو لپاره چې د پاکستان په ګټه دي او هغو افغانانو لپاره چې په پنډغالو کې دي، د جلا-جلا پالیسو د جوړولو غوښتنه وکړه او په وینا یې اېستل کېدونکي کسان هم باید په عزت سره و اېستل شي نه په جبري توګه.

نوموړي په پاکستان کې افغانان په څلورو ګټکوریو ووېشل، یو هغه افغانان چې په تېرو ۴۰ کلونو کې یې په دغه هېواد کې پانګونې کړي، دویم هغه افغانان چې په پاکستان کې یې لوړې زده کړې کړي، درېیم هغه افغانان چې په دغه هېواد کې پر زده کړو بوخت او څلورم هغه افغانان چې په پنډغالو کې اوسېږي.

مولانا فضل الرحمان زیاته کړه، له دغه هېواده هغه افغانان چې دلته یې پانګونې او لوړې زده کړې یې کړي او یا هم پر زده کړو بوخت دي باید ونه اېستل شي، ځکه په وینا یې دوی د پاکستان په ګټه دي او یوازې هغه افغانان چې په پنډغالو کې اوسېږي هغوی باید له جبر پرته په عزت سره خپل هېواد ته ولېږدول شي.

هغه وویل، «څومره افغانانو چې په تېرو ۳۰ او یا هم ۴۰ کلونو کې په پاکستان کې پانګونې کړي که هغوی له بانکونو خپلې پیسې وباسي، نو بانکونه دیوالي کېږي. که هغوی په پاکستان کې پانګونې کوي او د هغوی پیسې دلته ګردش کوي او زموږ د پیسو ملاتړ کوي، نو هغوی باید جلا شي.»

دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې پاکستان له دغه هېواده د پي، او، ار کارټ لرونکو افغانانو ته چې شمېر یې له یو میلیون څخه زیات دی، د روانې اګست میاشتې تر پایه وخت ورکړی چې له دغه هېواده ووځي، ګنې بیا به دوی په خپله لاس په کار شي.

د طالبانو له څلور کلنې واکمنۍ سره هم‌مهاله افغانستان په نړۍ کې یو له هغو هېوادونو دی، چې د کډوالۍ له ژور او جدي ناورین سره مخ دی. که څه هم افغانان له پخوا راهیسې په ځینو هېوادونو کې کډوال وو؛ خو واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د کډوالېدو دغه کچه لا پراخه شوې ده.

د راپورونو پربنسټ؛ د طالبانو له بیا واکمنېدو سره څه باندې ۱۰ مېلیونه افغانان بې‌ځایه شوي او د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ بیا ویلي، له سوریې وروسته افغانستان دویم هېواد دی چې په لوی شمېر کې یې وګړو (شپږ نیم مېلیونه کسانو) د پناه غوښتنې کړې دي.

د کډوالۍ نړۍوال سازمان وایي، چې ډېری کسان د افغانستان دوو ګاونډیو هېوادونو پاکستان او ایران ته تللي دي.
د طالبانو حکومت د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت بیا ویلي، چې له ایران، پاکستان او ترکیې یوازې په تېرو درېیو میاشتو کې څه باندې دوه مېلیونه افغان کډوال افغانستان ستانه شوي او دغه لړۍ لاهم روانه ده.

د پاکستاني دولت د ضرب‌الاجل له پای ته رسېدو وروسته، له پاکستانه د افغان کډوالو د شتمنۍ او پانګې د برخلیک په تړاو جدي اندېښنې راپورته شوي او افغانستان ته د کډوالو له ستنېدو سره سم، د پاکستان په ګڼ شمېر ښارونو کې د افغانانو اړوند هټۍ او د کاروبار ځایونه په ټپه درېدلې دي.

پاکستان داسې مهال د پي، او، ار کارټ‌لرونکو کډوالو د اېستلو بهیر پیل کړی، چې د ملګرو ملتونو په ګډون د بښنې نړۍوال سازمان او د کډوالو او بشري حقونو ګڼو ملاتړو بنسټونو له پاکستانه غوښتي، څو له دې کار څخه لاس واخلي او په جبري توګه دې د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ ودروي؛ خو پاکستاني لوري دا هر څه تر اوسه له پامه غورځولي دي.

د دغه وزارت د خبرپاڼې له مخې، یاد هوايي کارګو شرکت مکلف دی چې په هېواد کې د نورو هوایي کارګو شرکتونو پرتله د صادراتي توکو د لېږد او اړوندو خدمتونو په برخو کې په ارزانه بیه اسانتیاوې برابرې کړي.

یاد شرکت به په لومړي پړاو کې د هوا له لارې چین، هند، ترکیې، روسیې او یو شمېر نورو هېوادونو ته د افغاني صادراتي توکو د انتقال بهیر پیل کړي.

خو سوداګر بیا وايي، د هوا له لارې نړۍوالو بازارونو ته د افغاني توکو لېږد ډېر لګښت لري او له طالبانو غواړي چې په دې برخه کې سبسایډي ومني.