د طالبانو یوه مخالفه ډله وايي په هرات کې یې یو طالب قوماندان وژلی

یاد ویبینار د اسلام‌اباد د ستراتېژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ (ISSI) له خوا د «د طالبانو د واک څلور کاله: کورني بهیرونه او نړیوالې اړیکې» تر نوم لاندې جوړ شوی و، چې د پاکستان، افغانستان، امریکا او اروپا کارپوهانو پکې ګډون درلود.

ادم وینسټاین په دغه ویبنار کې د خبرو پر مهال وویل چې امریکا له طالبانو سره له ۲۰۲۱ راهیسې نږدې لس میلیارده ډالر مرسته کړې، خو اوس افغانستان د ټرمپ د ادارې لپاره د ټيټې کچې لومړیتوب ګڼل کېږي.

نوموړي زیاته کړه چې طالبان باید د نړیوالې ټولنې د اندېښنو په ځواب کې اصلاحات ومني، که نه د انزوا خطر به دوام ولري.

ویبنار ته په افغانستان کې د پاکستان پخواني سفیر منصور خان وویل: «که څه هم طالبانو د واک ټینګښت او ثبات رامنځته کړی، خو پر افغانستان لګېدلي بندیزونه، د نړیوالې رسمیت پېژندنې نشتوالی او د ښځو د حقونو نه تامین د اندېښنې ځایونه دي».

ده ټینګار وکړ چې افغانستان باید د خلکو د غوښتنو پر بنسټ اساسي اصلاحات ومني، که نه د انزوا پر لور به ولاړ شي.

د اسلام‌اباد د ستراتېژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ یو تن مسوول خالد محمود په خپلو خبرو کې د روسیې له خوا طالبانو په رسمیت پېژندل سمبولیکه پېژندته وبلله.

نوموړي زیاته کړه چې لا هم نړیواله پراخه رسمیت پېژندنه د بشري حقونو، ټول‌شموله‌توب او ترهګرۍ اندېښنو له امله ځنډېدلې ده.

خالد محمود ټینګار وکړ چې افغانستان د یوې مهمې مرحلې په درشل کې دی. ده وویل له ستونزو سره سره، د طالبانو سیمه‌ییز او نړیوال تعامل د همکارۍ اړتیا څرګندوي، خو د بشري حقونو او ټول‌شموله سیاستونو منل د افغانستان د ثبات، پرمختګ او نړیوال ادغام لپاره بنسټیز اهمیت لري.

دغه ویبنار ته په پاکستان کې د طالبانو سفیر سردار احمد شکېب وویل:«اسلامي امارت په ټول افغانستان کې امنیت ټینګ کړی، د مخدره توکو کرکیله یې له منځه وړې، عدلي نظام یې پراخ کړی او هېواد یې د اقتصادي ځان‌بسیاینې پر لور روان کړی دی».

سردار احمد شکیب د روسیې له لوري رسمیت پېژندنه د افغانستان د نړیوالتوب یو مهم پړاو وباله.

په ویبنار کې د افغانستان، منځني ختیځ او افریقا څېړنیز مرکز مشرې امنه خان او د رومانیا د MEPEI مشر فلیویس کابا ماریه هم خبرې وکړې او خپل نظرونه یې وړاندې کړل.

طالبان په۲۰۲۱کې د دویم ځل لپاره واک ته ورسېدل او په کابل کې یې خپل حکومت اعلان کړ. دغې ډلې د قدرت له ترلاسه کولو وروسته د ښځو پر زده‌کړې، کار او سیاسي ګډون سخت محدودیتونه ولګول.

الله‌نظر شاوخوا ۳۰ کاله عمر درلود او د یوه ماشوم پلار و، عبدالرووف شاوخوا ۵۰ کلن او د شپږو ماشومانو پلار او عبدالرحمن هم۵۰ کلن او د ۷ ماشومانو پلار ښودل شوی دی.

رپوټ وايي چې شپږواړه بندیان د نشه يي توکو د قاچاق په تور نیول شوي وو او د ایران انقلابي مخکې له خوا د مرګ په سزا محکوم شوي وو.

دغه کسان د اعدام په موخه د زمري پر ۲۶مه په بندر عباس زندان کې ځای پر ځای شوي وو.

تر دې دمه د زندان چارواکو او قضایي ادارو د دې اعدامونو په اړه رسمي اعلان نه دی کړی.

د یاد اژانس د رپوټ له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې پر۵۲ سلنه اعدام شويو کسانو د نشه يي توکو اړوند جرمونو تور و.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د اطلاعاتو او عامه اړیکو رییس حافظ ضیاء احمد وايي، په دې غونډه کې به د درې واړو هېوادونو ترمنځ د سیاسي، اقتصادي او سیمه‌ییزو همکاریو په شمول پر یو لړ مهمو موضوعاتو هر اړخیز بحثونه تر سره شي.

خو، سرچینو د زمري پر ۲۳مه افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په دې ناسته کې د بیجنګ ناستې د پرېکړو پر تعقیب، د ډیورنډ کرښې پر مدیریت، عملیاتي همغږۍ او ترهګرۍ ضد همکاریو پکې بحثونه کیږي.

د سرچینو په وینا، دغه ناسته د سیپک د امنیت او پراختیا او درې اړخیزو اقتصادي او سیاسي همکاریو په تړاو جوړیږي او د درېواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیران پکې ګډون کوي.

سرچینې وايي، چین او پاکستان هڅه کوي افغانستان د سیپیک په پروژه کې شامل شي او په دې توګه دې پروژې ته متوجې یولړ امنیتي ګواښونه کم شي.

د بهرنیو چارو ورازت تمه ښودلې چې د غونډې ګډونوال به د ګډو ګټو، متقابل تفاهم او پراخو همکاریو پر بنسټ د راتلونکي په باب د اړیکو اړوند نظرونه تبادله کړي.

وزارت زیاتوي، چې د چین د بهرنیو چارو وزیر به له یو شمېر لوړپوړو طالب مشرانو سره د دوه اړخیزو لیدنو پر مهال د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو، اقتصادي همکارۍ او د متقابل باور پر بنسټ د اړیکو د لا ژورتیا په اړه هم هر اړخیزې خبرې اترې وکړي.

یاده دې وي، چې د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ یي د پنجشنبې په ورځ د کابل له درې اړخیزې ناستې وروسته په اسلام باد کې د پاکستان او چین د بهرنیو چارو وزیرانو د شپږم ستراتیژیک ډیالوګ د ګډې مشرۍ لپاره پاکستان ته ځي.

نوموړی د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار په بلنه دغه هېواد ته سفر کوي.

د امریکا پخواني استاري زلمي خلیلزاد نن سې شنبه د زمري ۲۸مه پر خپله اېکسپاڼه ولیکل، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له دې ناستې سره همنظره نه دی ، نو ځکه یې د ناستې د ګډونوالو نوملړ افشا کړ.

زلمي خلیلزاد لیکلي:«افغانان حق لري چې د طالبانو د حکومت مخالفت وکړي، خو د افغانستان او پاکستان د اړیکو تاریخ ته په پام، زه باور لرم چې پاکستان خپلې پخوانۍ غلطۍ تکراروي، د افغانانو یوه ډله د بلې پر وړاندې دروي، چې له بده مرغه، دا کار کول سخت نه دي.»

نوموړی همدراز زیاتوي، چې دا احتمال لري ددې غونډې په غبرګون کې د کابل له خوا متقابل عمل وشي او اړیکې نورې هم زیانمنې کړي؛ په داسې حال کې چې افغانستان او پاکستان ښو اړیکو ته اړتیا لري او دواړه هیوادونه باید هڅه وکړي چې د دې هدف پر لور پرمختګ وکړي او د تیرو غلطیو له تکرار ډډه وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان د جنوبي اسیا د ستراتیژیک ثبات انسټیټیوټ مشرې ماریا سلطان تېره ورځ وویل، چې د یو شمېر افغان سیاسي او ښځینه فعالانو د غونډې هدف د افغانستان پر وضعیت او سیمه ییزې سولې او ثبات بحث دی او دا به د اسلام اباد پروسې پیل هم وي. دغه ناسته د اګست پر ۲۵مه او ۲۶مه په اسلام اباد کې کیږي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته تېره شنبه وویل، چې د پاکستان په کوربه توب د طالبانو پر ضد د نوي نسل مشرانو، سیاسي فعالانو ، د ګوندونو استازو او په دغه هېواد کې د افغان میرمنو په ګډون ناسته ترسره کېږي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي ،چې د ولسي جرګې پخوانۍ غړې شینکۍ کړخیل، فوزیه کوفي، صایمه خوګیاڼۍ، مسعوده کروخي، نرګس نیهان، عبدالله قرلق، مصطفی مستور، نصیر احمد اندیشه، معصومه خاوري، حسین علي یاسا، خان اغا رضایي، زهرا حسیني، میرویس ناب، قهرمان حقاني کاکړ، سیما نوري، ادریس زمان، نور رحمان اخلاقي، احمدالله علیزی، بلقیس احمدي، ضیاالدین آرین زاد، مجیب الرحمن رحیمي، سیما معصومي، محمد کریم اتل، سلما نوید یوسفزۍ، بشیر احمد انصاري، زهرا جویا او یو شمېر نور کسان دې غونډې ته بلل شوي دي.

د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، څو تنو په دې غونډه کې له ګډون سره پرېکون کړی، خو نورو دا د خبرو اترو یو فرصت ګڼلی دی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت نن سې شنبه د زمري ۲۸مه په یوه اعلامیه کې وویل، چې دا لیدنه به د پاکستان او چین تر منځ د منظمې لوړې کچې ناسته وي او ستراتیژیکې همکارۍ به لا ژورې کړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت زیاتوي چې یاد سفر د اقتصادي او سوداګریزې همکارۍ د زیاتوالي یوه برخه هم ده، او د سیمه ییزې سولې، پرمختګ او ثبات لپاره د پاکستان او چین ګډې ژمنې بیا تاییدوي.

ټاکل شوې د چین د بهرنیو چارو وزیر ددغه هېواد له لوی درستیز عاصم منیر سره هم وګوري.

د پاکستان، چین او طالبانو د بهرنیو چارو وزیرانو درې اړخیزه غونډه سبا د چارشنبې په ورځ د زمري پر ۲۹مه په کابل کې ترسره شي.

سرچینو د زمري پر ۲۳مه افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په دې ناسته کې د بیجنګ ناستې د پرېکړو پر تعقیب، د ډیورنډ کرښې پر مدیریت، عملیاتي همغږۍ او ترهګرۍ ضد همکاریو پکې بحثونه کیږي.

د سرچینو په وینا، دغه ناسته د سیپک د امنیت او پراختیا او درې اړخیزو اقتصادي او سیاسي همکاریو په تړاو جوړیږي او د درېواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیران پکې ګډون کوي.

سرچینې وايي، چین او پاکستان هڅه کوي افغانستان د سیپیک په پروژه کې شامل شي او په دې توګه دې پروژې ته متوجې یولړ امنیتي ګواښونه کم شي.

په غونډه کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر مولوي امیرخان متقي، د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار او د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ یي برخه اخلي.

پاکستان او چین په افغانستان کې له میشتو ترهګرو ډلو اندېښمن دي، چې وخت ناوخته د چین ګټې او د پاکستان امنیتي ځواکونه په نښه کوي.

ددې ناستو یو هدف د خبرو اترو او سیاسي ډیالوګ له لارې د پاکستان او طالبانو د حکومت ترمنځ د امنیتي او سرحدي ناندریو اواری هم ګڼل کیږي، چې د ډیورنډ کرښې مدیریت، همغږي عملیات او د استخباراتي معلوماتو شریکول پکې شاملیږي.

د تېر کال په غبرګولي کې په بیجنګ ګې د چین، پاکستان او افغانستان د بهرنیو چارو وزیرانو پرېکړه وکړه، چې بله غونډه به په کابل کې کیږي.

د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي وویل، چې د دې غونډې مهمه پایله دا وه چې افغانستان او پاکستان د ډیپلوماتیکو اړیکو د لوړولو څرګنده اراده وښوده او دواړو هېوادونو په اصولو کې موافقه وکړه چې ژر تر ژره به خپل استازي سره واستوي.

وانګ یي وویل، چین د دغه پرمختګ هرکلی کوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د ښه والي لپاره به مرسته جاري وساتي.

وانګ يي همداراز اعلان وکړ چې د چین د «یو کمربند، یوه لار» ستراتیژۍ لاندې به د چین ـ پاکستان اقتصادي دهلیز چې ارزښت یې ۶۲ میلیارد ډالرو ته رسېږي، افغانستان ته هم وغځېږي.