امرالله صالح: امریکایان د دوحې تړون په لومه کې لوېدلي دي

د جرمني د بهرنيو چارو وزارت وياند جوزوف هنترزېر ويلي: «برلين له اسلام‌اباد څخه غواړي، چې دغه افغانانو ته بېرته پاکستان ته د تګ اجازه ورکړي.» په ورته وخت کې يوې مرستندويه ډلې د دغه کډوالو او نورو افغانانو د برخليک په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغو شړل شویو افغان کډوالو ته مخکې په جرمني کې د استوګنې اجازه ورکول شوې وه؛ خو اوس دوی د کډوالو په اړه د جرمني لومړي وزیر فریدریښ مېرڅ د سختو پالیسیو او د پاکستان له‌خوا د شړلو له نوې څپې سره مخ دي.

هنترزېر خبريالانو ته وويل:« د پاکستان پوليسو په وروستيو کې شاوخوا ۴۵۰هغه افغانان نيولي، چې په پام کې وه جرمني ته انتقال شي؛ ځکه هغوی په افغانستان کې د طالبانو له لوري له ګواښ سره مخ دي.»

د معلوماتو له مخې؛ د دغه نیول شویو افغان کډوالو له ډلې ۲۱۱ یې افغانستان ته شړل شوي دي.

هنترزېر زياته کړه، ۲۴۵ افغانان له هغو کمپونو خوشې شوي چې د هغوی د شړلو تر مهالوېش مخکې په‌کې ساتل شوي وو. نوموړي وويل:« زموږ خبرې له پاکستان سره روانې دي، چې پاکستان ته د دغه شړل شویو افغان کډوالو بېرته راتګ اسانه شي.»

تېره اونۍ د جرمني د حقوق‌پوهانو دوو ډلو د جرمني وزيرانو ته دعوه وړاندې کړه او هغوی یې په دې تورن کړل، چې د دغه افغانانو ستونزو ته یې پام نه‌دی کړی.

له بل پلوه پاکستان له مئ میاشتې راهیسې د افغان کډوالو لپاره په پاکستان کې د وېزو د تمدید لړۍ ځنډولې ده، چې له دې امله ډېر افغان کډوال افغانستان ته د شړلو له ګواښ سره مخ دي.

په دغه راپور کې راغلي، د چین، پاکستان او افغانستان د بهرنیو چارو وزیران به په روانه اونۍ کې په کابل کې سره وويني چې د بحث اصلي موضوعات به د ترهګرۍ ضد مبارزه او د سېپيک پروژه وي.

د راپور له مخې؛ چین، افغانستان او پاکستان به چهار شنبه (د زمري په ۲۹مه) نېټه په کابل کې غیررسمي درې اړخیزه غونډه وکړي. د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار، د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي او طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي به په دغه ناسته کې د CPEC پروژې او امنيتي همکارۍ په اړه خبرې وکړي.

راپور زیاتوي، CPEC پروژې ته د افغانستان راګډول د کارموندنې، پانګونې او سیمه‌ییز اتصال لامل کېدای شي.

ډيپلوماټ وېب‌پاڼې لیکي؛ بیجنګ له پاکستان او افغانستانه غوښتي، چې خپلمنځي اړيکې ورغوي. پاکستان په دې وروستیو کې د چین په غوښتنه له طالبانو سره خپلې اړیکې ښې کړې دي.

په ورته وخت کې په سیمه کې د داعش خراسان څانګې او پاکستاني طالبانو په څېر د جنګي ډلو حضور اوس هم د پاکستان او چین لپاره د اندېښنې وړ مسله ده.

دغه ډول په نړۍوال ډګر کې طالبان هم له سياسي انزوا یا ګوښه توب څخه رااېستلای شي؛ خو د دغه درېیو هېوادونو د پرېکړو په پایله کې د پروژو عملي کول به بیا هم ستونزمن کار وي.

نوموړي له افغانستان بانکه وغوښتل، چې پانګوالو او متشبثینو ته اسانتیاوې برابرې کړي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو کې ویلي، چې د افغانستان بانک سرپرست نور احمد اغا په دې کتنه کې څرګنده کړه: «د افغانستان بانک په هېواد کې د بېکارۍ او بېوزلۍ د کمولو لپاره ژمن دی، پر بانکونو د خلکو په امانتونو لګېدلي محدودیتونه کم شوي، او د کوچنیو او منځنیو کاروبارونو د ودې لپاره د اسلامي شریعت په چوکاټ کې د لنډمهالو او منځمهالو پورونو ورکړې ته هم زمینه برابره شوې ده.»

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، یو زیات شمېر دولتي کارکوونکي له دندو ګوښه، د پاتې کسانو معاشونه کسر او د نړۍوالو بنسټونو د چارو په محدودېدو سره ګڼ هېوادوال بېکاره شول او ورسره دمګړی له جدي اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

یو شمېر هېوادوال په کور دننه د کاري زمینو د نشتوالي له امله په قاچاقي او مرګونو لارو نورو هېوادونو ته د کار په موخه ځي او ځينې وخت د ګټې وټې پر ځای یې جنازې کورونو ته لېږدول کېږي.

دغه هېوادوالو تل له طالبانو غوښتي، چې په کور دننه خلکو ته د کار زمینې برابرې کړي، څو له ناوړه پېښو مخنیوی وشي.

د دغه سازمان د راپور له مخې، دا شمېرې ښيي چې په اوسط ډول هره میاشت ۱۰۰تنه اعدام شوي او د دغو اعدام شویو افغانانو د هویت او تورونو په اړه لا تر اوسه جزییات نه دي خپاره شوي.

په ورته مهال، د «حال‌وش» بشري حقونو خبري اژانس راپور ورکړی چې لږ تر لږه اووه افغانان د یکشنبې په ورځ (د زمري ۲۶مه) د اعدام د حکم د عملي کېدو لپاره د بندرعباس مرکزي زندان قرنطین ته لېږدول شوي دي.

د راپور له مخې، د دوی کورنۍ نه د اعدام له دقیق وخت خبر شوي او نه هم د وروستۍ لیدنې اجازه ورکړل شوې ده.

په نوملړ کې د دوو محکومینو نومونه خپاره شوي، چې عبدالرووف نورزی د نیمروز اوسېدونکی او عبدالرحمان اسحاق‌زی د فراه اوسېدونکی دی. د پاتې پنځو کسانو په اړه جزییات نه دي ورکړل شوي.

تر اوسه د ایران قضایي چارواکو د دغو قضیو په اړه هېڅ څرګندونې نه دي کړي او دا هم روښانه نه ده چې دغه کسان په کومو تورونو په اعدام محکوم شوي دي.

په راپور کې راغلي، ډېری افغانان په ایران کې د درنو تورونو لکه د مخدره موادو د قاچاق له امله نیول کېږي او د عادلانه محاکمو پرته او بې له دفاعي وکیل څخه محکومېږي.

د بشري حقونو د ایران سازمان په تېر کال (۱۴۰۳لمریز کال) کې اعلان کړی و،چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په ایران کې د افغانانو د اعدام کچه لوړه شوې ده.

د هغوی د معلوماتو له مخې، یوازې په ۲۰۲۴کال کې لږ تر لږه ۸۰ افغانان په ایران کې اعدام شوي، چې دا شمېر د ۲۰۲۳کال په پرتله درې برابره ډېر دی.

الهام په دې ویډیو کې پر خپل عمل پښیماني څرګندوي او داسې ښکاري، چې ورته ویل شوې وي چې داسې ووایي: «هر څوک چې دا کار وکړي، د طالبانو له لوري به ونیول شي.»

دا په داسې حال کې ده، چې د یوې ښځې په ګډون درې سیلانیان په کندوز ښار کې پر بایسکل روان وو، خو دغه کس یوه ښځینه سیلانۍ ځورولې او د هغې مېړه څو ځله له دې کاره منع کړی، خو نوموړی بیا هم نه دی منع شوی.

دا په داسې حال کې ده، چې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته، دغه هېواد ته د بهرنیو سېلانیانو ورتګ پراخ شوی دی. د دغې ډلې چارواکو مخکې ویلي و، چې د هغوی راتګ ته ښه راغلاست وايي او هڅه کوي چې له ګرځندوی صنعت نه د هېواد اقتصادي ودې لپاره کار واخلي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د ګرځندوی، مالي او اداري چارو مرستیال قدرت‌الله جمال تېره میاشت له اسوشېټېډ پرېس خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي و: «افغانان مېلمه‌پاله خلک دي او غواړي چې د بهرنيو سېلانیانو کوربه‌توب وکړي. ګرځندوی د هېواد لپاره ډېرې ګټې لري او موږ غواړو چې کار ترې واخلو.»

نوموړي ادعا کړې وه، چې تېر کال نږدې نهه زره بهرنیو سیلانیانو افغانستان ته سفر کړی او یوازې د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې نږدې درې زره بهرني سیلانیان دغه هېواد ته دننه شوي دي.

افغانستان په تېرو وختونو کې د طالبانو او نورو وسله‌والو ډلو د جګړو له امله د سیلانیانو لپاره خوندي ځای نه و، خو د دغې ډلې تر واکمنېدو وروسته طالب چارواکي وايي چې امنیت ښه شوی او شرایط د بهرنیو مېلمنو د هرکلي لپاره ډېر مناسب دي.