ټلګراف: طالبان بریتانیا ته په جاسوسۍ تورن درې افغانان ایران ته سپاري

حامد عبیدي د ناروې له حکومته وغوښتل، چې د افغانستان د رسنیو د ملاتړ لپاره عملي اقدامات وکړي.

عبیدي ویلي، چې باید د نړیوالې همکارۍ له لارې د افغان ژورنالیستانو د خوندیتوب او د رسنیو د پیاوړتیا زمینه برابره شي.

نوموړی د هغو افغان ژورنالستانو د ستونزو په اړه هم وغږید چې په درېیمو هېوادونو، په ځانګړي ډول ایران، پاکستان، ترکیه او هند کې پاتې دي او له ستونزو سره مخ دي.

حامد عبیدي افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل، چې په پاکستان کې شاوخوا ۲۰۰ د خبریالانو کورنۍ دي، په ایران کې له ۳۰ تر ۵۰ خبریالان، شاوخوا ۵۰ خبریالان په ترکیه او شاوخوا ۳۰ خبریالان په هند کې دي.

هغه ټینګار کړی چې نړیوالې ادارې باید د ویزې، تعلیمي پروګرامونو، کاري فرصتونو او د رواني روغتیا په برخه کې له افغان ژورنالیستانو سره مرسته وکړي.

هغه دا هم وغوښتل چې یادې مرستې دې تر هغه دوام وکړي چې افغان ژورنالیستان خپلو مطلوبه هېوادونو ته ورسیږي.

واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته خبریالان او رسنۍ له ګڼو بندیزونو او محدودیتونو سره مخ دي او اوس هم یو شمېر خبریالان د طالبانو په زندانونو کې دي.

د افغانستان له رسنیو د ملاتړ سازمان مشر وایي، د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي ۵۳۹ پېښې ثبت شوې دي. دغه پېښې د ۲۰۲۱کال د اګسټ له میاشتې څخه نیولې بیا د ۲۰۲۵ کال د جولای تر میاشتې پورې ثبت شوې دي. په دغو خبریالانو کې ۵۲ ښځینه خبریالانې شاملې دي.

یاد سازمان ویلي چې له دې شمېر څخه دوه خبریالان وژل شوي دي.

د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي معاونیت له خوا خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې ملا عبدالغني برادر د پنجشنبې په ورځ د کټوازي ګروپ خصوصي شرکت مسولینو سره له پنجشیر څخه کابل ښار ته د اوبو د انتقال پروژې په اړه خبرې کړې دي.

ملا برادر د کابل ښار د اوبو د کمښت په اړه اندېښنه ښودلې او وايي، د اساسي حل لپاره یې هڅې کوي.

طالبانو ویلي، چې د کټوازي ګروپ له پنجشیر څخه کابل ښار ته د اوبو د انتقال پروژه کې پانګونې ته لیوالتیا ښودلې او ډېر ژر به د یادې پروژې د سروې او ډیزاین چارې پیل کړي.

پر همدغه مهال ملا برادر د اوبو او انرژۍ وزارت او کټوازي ګروپ څخه تر راتلونکو دوو اونیو د پروژې د سروې د پایلو غوښتنه کړې ده.

طالبان په داسې حال کې له پنجشیر څخه کابل ته د اوبو د انتقال په اړه اقدام کوي، چې د مرسي کورپس موسسې ویلي و، ښايي کابل تر راتلونکو پنځو کلونو د اوبو له بشپړ کمښت سره مخ شي.

د کټوازي ګروپ مشر له دې وړاندې د طالبانو د عدلیې وزیر تر څار لاندې و او د هغه ګڼ شمېر همکاران یې د ځمکو د جعل او نورو دوسیو په تور نیولي وو.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماو نینګ د پنجشنبې په ورځ، د زمري پر ۳۰مه په یوه خبري ناسته کې د دې پوښتنې په ځواب کې چې تېره میاشت روسیې طالبان په رسمیت وپیژندل ایا چین هم غواړي طالبان په رسمیت وپیژني، وویل: « چین د ټولو افغانانو د دوستۍ پر بنسټ بهرني سیاست ژمن دی. موږ چمتو یو چې له افغانستان سره د دوه اړخیزو اړیکو د پیاوړتیا لپاره کار وکړو».

تېره ورځ د چین د بهرینو چارو وزیر وانګ یي کابل ته د طالبانو، چین او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو درې اړخیز ډیالوګ کې د ګډون لپاره راغلی و.

ماو نینګ خبریالانو ته د دې سفر د جزییاتو په اړه هم معلومات ورکړل.

هغې وویل چې د چین د بهرنیو چارو وزیر د طالبانو له رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند، د کورنیو چارو له وزیر سراج الدین حقاني، د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره خبرې وکړې او د افغانستان ـ چین ـ پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو په شپږم درې اړخیز ډیالوګ کې یې ګډون وکړ.

نوموړې زیاته کړه، « وانګ یي په دې سفر کې ویلي چې د افغانستان په ګډون ټول هېوادونه د پرمختګ او هوساینې حق لري. چین د افغانانو انتخاب ته درناوی لري او د افغانستان د حکومت ملاټړ کوي چې پر ښه حکومتولۍ، امنیت، پرمختګ او له ګاونډیانو سره پر دوستانه اړیکو تمرکز وکړي».

د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ یي کابل کې د افغانستان ـ چین ـ پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو په شپږم درې اړخیز ډیالوګ کې له ګډون وروسته اسلام‌اباد ته لاړ، چې د پاکستان او چین د «سټراټېژیکو خبرو شپږم پړاو» ناسته کې ګډون وکړي.

د کابل په درې اړخیزه ناسته کې غړي هېوادونه په دې ونه توانېدل، چې یوه ګډه اعلامیه خپره کړي.

د جرمني د پلازمېنې برلین اداري محکمې په یوه لیک کې خبرداری ورکړی، چې که د بهرنیو چارو وزارت د اسلام اباد میشتو هغو افغان پناه غوښتونکو د ویزو بهیر بشپړ نه کړي، چې د جرمني د منلو پروګرام کې تاییدلیکونه ورکړل شوي، د جریمې پرېکړه به یې وشي.

د ویلت د رپوټ له مخې، دغې محکمې په وروستیو کې شل ورته بېړنۍ پرېکړې کړې دي، چې له مخې یې باید هغو افغانانو ته ویزې ورکړل شي، چې د جرمني د منلو فدرالي پروګرام پر بنسټ د انتقال ژمنه ورسره شوې ده.

محکمې استدلال کړی، چې فدرالي جمهوریت د «قانوني، وروستیو او نه‌لغوه کېدونکو ژمنو له مخې پابند» دی.

د دعوې یو اړخ یوه حقوقپوهه ده، چې د کورنۍ له ۱۳ غړو سره په پاکستان کې د ویزې په تمه ده.

د برلین اداري محکمې د بهرنيو چارو وزارت څخه غوښتي، چې ووايي، «د ویزې د ورکولو لپاره کوم ګامونه اخیستل شوي یا اخیستل کېږي» او که نه، نو د جریمې ګواښ شته.

د محکمې یوې ویاندې موضوع تایید کړې او ویې ویل: «موږ د وزارت د ځواب په تمه یو، وروسته به محکمه پرېکړه وکړي».

په پاکستان کې اوس هم له ۲۰۰۰ زیات افغانان شته چې غواړي د جرمني د منلو پروګرامونو او نورو ابتکارونو له لارې برلین ته ولاړ شي.

د پاکستان پولیسو په دې وروستیو کې پر افغان کډوالو کړۍ راتنګه کړې او ۴۰۰ هغه افغانان یې ونیول، چې ویزې یې پای ته رسېدلې وې او د جرمني د نړیوالې پراختیا په کرایه شویو مېلمستونونو کې اوسېدل.

پاکستان څو ځله جرمني ته ویلي و چې باید د منلو پروګرامونه پای ته ورسوي، که نه نو هغه افغانان به وشړي چې د جرمني د حکومت د ځنډني کار له امله یې د پاکستان ویزې ختمې شوې دي.

د برلین په غوښتنه دا مهلت د جون میاشتې تر پایه وغځول شو، خو بیا هم د جرمني له لوري څه ونه شول.

د جرمني د بهرنيو چارو فدرالي وزارت د معلوماتو له مخې، پاکستان تر اوسه ۲۱۱ افغانان بېرته افغانستان ته شړلي دي.

تر دې وړاندې په پاکستان کې له ۴۵۰ ډېر هغه افغانان ونیول شول چې د جرمني د منلو ژمنه ورسره وه. له هغوی څخه ۲۴۵ کسان د جرمني د حکومت په منځګړیتوب د شړلو له کمپونو خوشې شول.

ددغه بنسټ په وینا، دغه مرستې به د هغو افغان‌ بنسټونو او نوښتونو ملاتړ وکړي چې د طالبانو تر واک لاندې سختو شرایطو کې د نجونو لپاره بدیلې زده‌کړې برابروي، ترڅنګ یې د ښځو پر وړاندې د سیسټماټیکو محدودیتونو پر وړاندې غږ پورته کوي او د نړیوالو قوانینو له لارې د عدالت غوښتنه کوي.

ملالې فنډ ویلي، د دغو مرستو موخه دا ده چې د افغان نجونو او ښځو غږ نور هم پیاوړی شي، د دوی مشرتابه ته ملاتړ ورکړل شي او له نړۍوالې ټولنې سره د همغږۍ یو پراخ بنسټ جوړ شي.

د افغانستان لپاره ددغه فنډ د نوښت مشره سحر حلیمزۍ وایي: "موږ له هغو افغانو نجونو او ښځو سره ولاړې یو چې د خپل شتون د حذفېدو پر وړاندې درېږي، دا د خلاصون یوه مبارزه ده، او موږ به له دوی سره د مبارزې په هر پړاو کې ولاړ یو."

ددغه بنسټ د معلوماتو له مخې، د فنډ له لوري تمویلېدونکي نوي او پراخ شوي پروګرامونه شاوخوا ۱۰زره نجونو ته په افغانستان کې بدیله زده‌کړه برابروي.

دا زده‌کړه انلاین او حضوري ده، چې پکې نه یوازې درسي مواد، بلکې رواني مشورې، مسلکي روزنې، ډیجیټل مهارتونه او نړیوال اعتبار وړ اسناد هم شامل دي.

ملاله فنډ وایي، دا یواځې د مرستو یو پړاو دی او په راتلونکو پنځو کلونو کې به دا بنسټ د نړۍ په کچه ۵۰میلیونه ډالر د نجونو زده‌کړې ته ځانګړي کړي او افغانستان یې د خپلې ستراتېژۍ مهمه برخه ګرځولې ده.