د هند او روسیې د بهرنیو چارو وزیرانو د افغانستان په اړه خبرې کړې دي

د طالبانو د قطر سفارت د ایکس پر پاڼه لیکلي، چې دا لیدنه د دواړو هېوادونو د اړیکو د پراخېدو او باور جوړونې په هدف ترسره شوې.

د سفارت د معلوماتو له مخې، په دې کتنه کې دواړو لوریو له پاکستان او ایران نه د ستنېدونکو افغانانو پر وضعیت، د هغوی پر اړتياوو او وړاندې کېدونکو خدماتو خبرې کړې دي.

سفارت وايي، د بشري مرستو ترڅنګ، د افغانستان امنیتي وضعیت، د سیاحت امکاناتو، اقلیمي بدلون او د هغه د اغېزو په اړه هم بحث شوی دی.

د یاد سفارت په وینا، دواړو اړخونو ژمنه کړې چې دا ډول ناستې به دوام ومومي، څو د دوه اړخیزو اړیکو د لا ښه‌والي او متقابل باور د رامنځته کېدو لامل شي.

د یاد وزارت په وینا، د تازه مېوو او سبزیجاتو د صادراتو په موسم کې به هره ورځ ۱۴ساعته یوازې د دې محصولاتو د لېږد او صادراتو لپاره ځانګړي وي. سربېره پر دې، د نورو صادراتي توکو لپاره هم ۱۰جلا ساعته ځانګړي شوي دي.

دغه وزارت وایي دا پرېکړه د صادراتو د بهیر د اسانتیا، د کرنیزو محصولاتو د ضایعاتو د مخنیوي او د سوداګرو لپاره د لا ډېرو اسانتیاوو په موخه ترسره شوې ده.

د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت د ترانسپورټ له ادارې او د تورخم د بندر له کمیسار څخه غوښتي چې د دې طرحې په عملي کولو کې هر اړخیزه همکاري وکړي.

دغه وزارت یو ځل بیا ټینګار کړی چې د افغان صادروونکو د ګټو د خوندي کولو او د هېواد د سوداګرۍ د ودې لپاره ژمن دی.

ورځپاڼه وايي، چې دا انتقال د طالبانو او د ايران د سپاه پاسداران ترمنځ د هغې پټې هوکړې برخه دی، چې هدف یې په افغانستان کې له بریټانیايي ځواکونو سره د همکارو افغان سرتېرو نیول دي.

ویل کېږي یاد درې کسان د هغه نوملړ برخه دي، چې په دې وروستیو کې د بریټانیا له دفاع وزارت نه افشا شوی.

د ورځپاڼې د معلوماتو له مخې، د دغو کسانو د سپارلو پرېکړه کابل ته تېره اونۍ د سپاه پاسداران د جګپوړو چارواکو د سفر په ترڅ کې شوې ده. د ورځپاڼې په باور، ددغه سفر هدف د استخباراتي معلوماتو د شریکولو یو رسمي تړون دی، چې دواړو حکومتونو ته د افشا شوي نوملړ د اړوندو کسانو د تعقیب اجازه ور کوي.

جګپوړو طالب سرچینو ویلي، چې شکمن جاسوسان په کابل کې نیول شوي او تهران ته د هغوی د انتقال لپاره د کورنیو چارو وزارت د اجازې په تمه دي.

ټلګراف وايي، ایران غواړي دا شکمن جاسوسان له لویدیزو هېوادونو سره د اتومي پروګرام خبرو کې د فشار وسیله وګرځوي، په داسې حال کې چې طالبان غواړي د دې همکاریو په بدل کې په رسمیت وپېژندل شي.

په رپوټ کې دغه راز ویل شوي، چې په تېرو څو اونیو کې طالبانو لږ تر لږه ۱۳ کسان، چې نومونه یې په افشا شوي نوملړ کې شامل وو، په کندهار کې په یوه کور کې ساتلي دي. طالبانو د هغوی نومونه د ایران سپاه پاسداران ته ورکړي او هغوی درې کسان چې په باور یې د بریتانیا جاسوسان وو، غوښتي دي.

په کندهار کې یوه لوړپوړي طالب چارواکي ویلي، «د کور دننه د کسانو نومونه د سپاه پاسداران د افسرانو له لیدنې وروسته تهران ته ولېږل شول، هغوی بیا ځواب ورکړ چې درې کسان یې جاسوسان ګڼي او غواړي یې». هغه زیاته کړه: «د شنبې ورځ دغه درې کسان په تړلو سترګو له کوره راو ایستل شول او دالوتکې له لارې کابل ته انتقال شول».

په کابل کې یو بل لوړپوړي طالب چارواکي ټلګراف ته ویلي، چې ځینې ډلې له ایران سره د همکارۍ مخالفې وې ځکه تهران له افغان کډوالو سره ناوړه چلند کړی و، خو د ایران د ډیپلوماتیکې رسمیت پېژندنې د ترلاسه کولو امکان په پای کې د پرېکړې توازن بدل کړ.

د سپاه پاسداران او طالبانو ترمنځ دغې موافقې د کابل د طالبانو او د کندهار ترمنځ اختلافونه ژور کړي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني استدلال کوي چې طالبان باید د بریتانیا پر وړاندې دغه «ارزښتمنې شتمنۍ» له لاسه ور نه کړي.

د طالبانو یوه چارواکي ټلګراف ته ویلي، چې د کورنیو چارو وزیر د درې شکمنو جاسوسانو په سپارلو خوښ نه دی: «زه حتا فکر نه کوم چې حقاني پخپله هم خوشحاله وي ځکه هغه له لوی ملا سره په شخړه کې دی».

هغه زیاته کړه: «کله چې له کندهاره امر راځي، حقاني له هو پرته بل انتخاب نه لري».

د رویټرز د راپور له مخې، الکسي لیخاچوف، چې د روسیې د «روس‌اټوم» ادارې مشر دی، ویلي:«اوسنی جیوپولیټیک وضعیت زموږ د هېواد د وجود پر وړاندې د ستر ګواښ زمانه ده، اټومي ډال، چې توره هم ده، زموږ د حاکمیت تضمین دی.»

نوموړې زیاته کړې:«موږ اوس درک کوو چې دا اټومي ډال باید په راتلونکو کلونو کې نور هم وده ومومي.»

د روسیې او امریکا ترمنځ د اټومي وسلو د نویو سیستمونو د پرمختګ سیالي چټکه شوې، په داسې حال کې چې چین هم په بې‌ساري ډول خپلې اټومي وړتیاوې پراخوي او د بریتانیا او فرانسې تر کچې ډېرې شوې دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ سږکال د «ګولډن ډوم» په نوم د یوه نوي توغندیز دفاعي سیستم طرحه وړاندې کړه، چې د اسراییل د «ایرن ډوم» له دفاعي سیستم څخه یې په الهام اخیستې. د دې پروژې لګښت نږدې ۱۷۵ میلیارد ډالر اټکل شوی.

دغه دفاعي سیستم به وکړای شي چې بالستیک، هایپرسونیک او کروز توغندي شنډ کړي او د روسیې او چین د احتمالي ګواښونو پر وړاندې د امریکا دفاعي چتر پیاوړی کړي.

خو پوځي کارپوهان وايي، دا ډول سیستمونه نه شي کولی د ټولو توغندیو مخه ونیسي، په ځانګړي ډول د هغو توغندیو چې روسیه یا امریکا یې په پراخه کچه توغولی شي.

حامد عبیدي د ناروې له حکومته وغوښتل، چې د افغانستان د رسنیو د ملاتړ لپاره عملي اقدامات وکړي.

عبیدي ویلي، چې باید د نړیوالې همکارۍ له لارې د افغان ژورنالیستانو د خوندیتوب او د رسنیو د پیاوړتیا زمینه برابره شي.

نوموړی د هغو افغان ژورنالستانو د ستونزو په اړه هم وغږید چې په درېیمو هېوادونو، په ځانګړي ډول ایران، پاکستان، ترکیه او هند کې پاتې دي او له ستونزو سره مخ دي.

حامد عبیدي افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل، چې په پاکستان کې شاوخوا ۲۰۰ د خبریالانو کورنۍ دي، په ایران کې له ۳۰ تر ۵۰ خبریالان، شاوخوا ۵۰ خبریالان په ترکیه او شاوخوا ۳۰ خبریالان په هند کې دي.

هغه ټینګار کړی چې نړیوالې ادارې باید د ویزې، تعلیمي پروګرامونو، کاري فرصتونو او د رواني روغتیا په برخه کې له افغان ژورنالیستانو سره مرسته وکړي.

هغه دا هم وغوښتل چې یادې مرستې دې تر هغه دوام وکړي چې افغان ژورنالیستان خپلو مطلوبه هېوادونو ته ورسیږي.

واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته خبریالان او رسنۍ له ګڼو بندیزونو او محدودیتونو سره مخ دي او اوس هم یو شمېر خبریالان د طالبانو په زندانونو کې دي.

د افغانستان له رسنیو د ملاتړ سازمان مشر وایي، د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي ۵۳۹ پېښې ثبت شوې دي. دغه پېښې د ۲۰۲۱کال د اګسټ له میاشتې څخه نیولې بیا د ۲۰۲۵ کال د جولای تر میاشتې پورې ثبت شوې دي. په دغو خبریالانو کې ۵۲ ښځینه خبریالانې شاملې دي.

یاد سازمان ویلي چې له دې شمېر څخه دوه خبریالان وژل شوي دي.