د افغانستان په لرو پرتو سیمو کې د روغتیایي مرکزونو له تړل کېدو سره، زرګونه ښځې او ماشومان له جدي مرګوني ګواښ سره مخ شوي. د دغه ناورین اصلي لامل د امریکا د بشري مرستو بېساری کمښت بلل شوی، چې یو وخت په افغانستان کې د روغتیايي او پرمختیایي پروژو ترټولو ستره تمویل کوونکې بلل کېده.
د کلینیکونو تړل کېدل او اغېزې یې
د ټایم مجلې د یوه ځانګړي راپور لهمخې؛ یوازې په دایکنډي کې چې د افغانستان یو له ډېرو محرومو ولایتونو څخه دی، د «کورنیو روغتیایي مرکزونو» په نوم ۲۱ کلینیکونه تړل شوي دي. دغه کلینیکونه چې د قابلو، پاکوونکو او ساتوونکو لهخوا اداره کېدل، د غرنیو او لاسرسي وړ سیمو کې د ښځو او ماشومانو لپاره روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي یوازینۍ لاره وه.
پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو او د بهرنیو مرستو تر کمېدو وروسته، اوسمهال په ټول هېواد کې د بودجې د نشتوالي له امله تر ۴۲۲ ډېر روغتیايي مرکزونه تړل شوي دي.
د بحران له زړه څخه د انسانانو روایتونه
د سنګ تخت ولسوالۍ یوې ۳۴ کلنې قابلې عاطفې د خپل کلینیک له تړلو وروسته وویل: «مېندې او ماشومان به مړه شي.» نوموړې اوس له ناروغانو سره په شخصي توګه د مرستې لپاره هېڅ وسیله نهلري.
۳۸ کلنه افغانه مېرمن مریم روغتون ته پر لاره مړه شوې؛ ځکه چې د هغې کور ته نږدې کلینیک تړل شوی و او قابله له دندې ګوښه شوې وه. د هغې ماشوم هم ژوندی پاتې نهشو.
د ورس اوسېدونکې ګل چمنه چې درې کاله کېږي قابله ده، وویل: «زه د خپل راتلونکي او خپلو ماشومانو په اړه اندېښمنه یم. زه نور دنده نهلرم او زما سپما په ختمېدو ده.»
د ناورین پراخ اړخونه
د روغتیا نړۍوال سازمان (WHO) خبرداری ورکړی، چې د مرستو کمښت کولای شي په افغانستان کې د مېندو د مړینې په کمښت کې نړۍوالې لاسته راوړنې لهمنځه یوسي. له ۲۰۰۰ څخه تر ۲۰۲۳کاله پورې په ټوله نړۍ کې د مېندو مړینه ۴۰سلنه کمه شوې؛ خو افغانستان لا هم د هغو هېوادونو په ډله کې دی، چې د مېندو د مړینې کچه پهکې لوړه ده.
د سیمهییزو کلینیکونو د نشتوالي له امله ډېری ښځې اړې دي، چې د ولسوالیو یا ولایتي روغتونونو ته په خطرناکو لارو ساعتونه-ساعتونه سفر وکړي او ډېری یې د رسېدو دمخه مړې کېږي.
د ډونالډ ټرمپ په مشرۍ د امریکا حکومت ویلي، چې طالبان هڅه کوي په بهرنیو مرستو کې لاس وهنه وکړي. په پایله کې بشرپاله مرستې پرې شوې، چې د ملګرو ملتونو او د هغې د ملګرو ادارو لهخوا د پراختیایي پروژو د دروېدو لامل شوې دي.
