پاکستاني شنونکي: «د افغانستان بې‌ثباتي د پاکستان لپاره یو مستقیم ګواښ دی»

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په کندهار ولایت کې د خصوصي روغتیايي زده کړو انسټېټونو نږې پنځه زره زده کوونکي، چې درې کاله وړاندې یې زده کړې پای ته رسیدلي، له بې سرنوشتې سره مخ دي او د طالبانو له خوا ترې د اګزیټ ازموینه نه اخیستل کیږي.

دغو سرچینو ویلي، چې یادو زده کوونکو، د نرسینګ، غاښونو پروتیز، راډیولوژۍ، فزیوټراپۍ، اېکسرې، ولادي او نسايي، فارمسي او نورو برخو کې درې کاله وړاندې خپلې زده کړې بشپړې کړي، خو لا هم یاد زده کوونکي د کار کولو اجازه نه لري.

رحمت الله چې دوه کاله وړاندې په کندهار کې د یوه خصوصي روغتیايي انسټېټوت د عالي نرسینګ له څانګې فارغه شوی افغانستان انټرنشنل ته وویل:« کله چې له مکتب څخه فارغه شوم، ډېرې اقتصادي ستونزې مې هم لرلې، خو بیا مې هم د نرسینګ په څانګه کې زده کړې پیل کړې، له انسټېټوت څخه فارغه شوم، خو دا دوه کاله کیږي، چې د اګزیټ ازمویني ته په تمه یم.»

پر همدغه مهال په هلمند ولایت کې د احمدشاه بابا روغتیايي علومو انسټېټوت د فارمسۍ څانګې څخه فارغه شوی زده کوونکی وايي، درې کاله وشول، خو لا هم د اګزیټ ازموینې ته په تمه دی.

نوموړي د نوم نه اخېستلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل:«کورنۍ مې ډېرې هیلې راته لرلې، ما خپله هم د راتلونکي په اړه ښه پلان درلود، خو څه وکړم، له درس ویلو وروسته بیا هم د کار کولو اجازه نه لرم، زه مې د کار پیلولو لپاره باید له دولتي ازموینې څخه بریالی ووځم.»

په کندهار کې د یو خصوصي روغتیايي علومو انسټېټوت مسوول چې نه غواړي نوم یې واخېستل شي وايي:«موږ په ګډه د څو نورو انسټېټونو سره کابل ته لاړو، هلته مو خپل شکایتونه د لوړو زده کړو وزیر او نورو کسانو سره شریک کړل، خو د هغوی ځواب دا وو، چې ډېر ژر به د اګزیټ ازموینه واخلي.»

د سرچینو د معلوماتو له مخې، په کندهار او هلمند ولایتونو کې هرکال سلګونه زده کوونکي د خصوصي روغتیايي علومو له انسټېټونو څخه فارغه کیږي، خو د نامعلوم دلیل له امله یې د تېرو درېیو کالو راهیسې د اګزیټ ازموینه ځندول شوې ده.

امنیتي سرچینو د جمعې په ورځ (د زمري ۳۱مه) ویلي، تر عملیاتو شاوخوا دوه اونۍ وروسته به د وژل شویو جنګیالیو مړي د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د هغوی کورنیو ته وسپارل شي.

د پاکستان پوځ د روان کال (د زمري په ۲۱مه نېټه) اعلان کړی و، چې د تحریک طالبان پاکستان ۵۰ غړي یې د بلوچستان په سمبازه سیمه کې وژلي دي. نوموړي پوځ دا هم ویلي و، چې په عملیاتو کې یې زیاته اندازه وسله، مهمات او چاودېدونکي توکي نیولي دي.

د امنیتي سرچینو په وینا؛ د دغو عملیاتو نږدې ۹۰ سلنه وژل شوي کسان افغانان وو، چې د حافظ گل بهادر له ډلې سره یې تړاو لاره او د پاکستان پر امنیتي ځواکونو د برید لپاره پاکستان ته تللي وو.

د حافظ گل بهادر ډله د تحریک طالبان پاکستان یوه مهمه څانګه ده. دغې ډلې تر دې دمه د پاکستان پر امنیتي ځواکونو څو مرګوني بریدونه کړي دي.

پاکستان په وار، وار طالبان تورن کړي، چې ترهګرو ډلو او په ځانګړي ډول تحریک طالبان پاکستان غړو ته یې پناه ورکړې ده؛ خو طالبان بیا دغه تورونه نه مني.

تر دې مخکې په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي ویلي و، چې په افغانستان کې مېشتې ترهګرې ډلې او په ځانګړې توګه تحریک طالبان پاکستان چې شاوخوا شپږ زره جنګیالي لري؛ د پاکستان ملي امنیت او د سیمې ټیکاو ته لوی ګواښ دی.

عاصم افتخار احمد د امنیت شورا په غونډه کې ټینګار کړی و، چې ترهګري د پاکستان پر وړاندې یو جدي ګواښ دی.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو هم په یوه وروستي راپور کې امنیت شورا ته لیکلي، چې طالبانو په افغانستان کې بهرنیو ترهګرو ډلو ته خوندي ځایونه برابر کړي چې د منځنۍ اسیا او نورو هېوادونو لپاره جدي ګواښ بلل کېږي.

نوموړي غورځنګ (جمعه، د زمري ۳۱مه) په خپل بیان کې زیاته کړې، د افغانستان په اړه هر ډول غونډې او تحولات باید د هېواد د ملي ګټو پر بنسټ وي او هېڅ داسې پرېکړه باید ونه شي چې د خلکو له حقونو سره په ټکر کې وي.
دغه ښځینه فعالانو همداراز ټینګار کړی، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ تاریخي دښمني باید پای ته ورسېږي او د پاکستانی حکومت باید د طالبانو ملاتړ ودروي. افغان ښځو له ګډونوالو غوښتي، چې له اسلام‌اباد نه وغواړي په افغانستان کې جنسیتي اپارټایډ وغندي.

په داسې حال کې چې غورځنګ په وروستیو کلونو کې د مېلیونونو افغان کډوالو د کوربه‌توب لپاره د پاکستاني ولس ستاینه کړې؛ د راتلونکې غونډې له ګډونوالو یې غوښتي، چې د پاکستان له حکومته وغواړي؛ څو د افغان کډوالو او په ځانګړې توګه د هغو کسانو چې په افغانستان کې له جدي ګواښ سره مخ دي، د جبري اېستلو بهیر ودروي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې مخکې سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي و، چې د حزب اسلامي ګوند مشر د ګلبدین حکمتیار زوی حبیب الرحمان حکمتیار، د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیه کوفي په ګډون به یو شمېر سیاست‌وال، مدني فعالان او د ښځو د حقونو ملاتړې د اګسټ میاشتې په پای کې د پاکستان له حکومتي چارواکو سره ناسته وکړي.

نوموړي سازمان په یوه بیان کې وېسټ او نور چارواکي په دې تورن کړي، چې هغوی د استخباراتي معلوماتو سیاسي کولو یا له هغو څخه د شخصي، ګوندیزو او د ملي امنیت له لومړیتوبونو سره په ټکر موخو لپاره کار اخیستی دی.

د امریکا د ملي استخباراتو سازمان همداراز ۳۷ اوسني او پخواني امریکايي چارواکي په دې تورن کړي، چې له محرم معلوماتو څخه یې ښه ساتنه نه ده کړې او مسلکي معیارونو ته یې پابندي نه ده ښودلې.

د امریکا متحده‌ایالاتونو د ملي استخباراتو مشرې تولسي ګبرد د اېکس‌پاڼې له لارې په یوه جلا بیان کې لیکلي: «هغه کسان چې د استخباراتي ټولنې برخه دي او خپلې وفادارۍ لوړه یې ماتې کړې، قانون ته خیانت کوي او شخصي ګټې د امریکا د خلکو له ګټو وړاندې ګڼي، هغه سپېڅلی باور له منځه وړي چې ژمنه یې کړې وه ساتنه به یې کوي.»

هغې دا هم روښانه کړه: «د امنیتي جواز ترلاسه کول یو امتیاز دی، نه حق.» مېرمن ګبرد هم هغه چارواکي چې امنیتي جوازونه یې لغوه شوي، په دې تورن کړي چې هغوی استخباراتي معلومات سیاسي کړي، لاس‌وهنه یې په‌کې کړې، محرم معلومات یې افشا کړي او یا یې مسلکي معیارونه په قصدي او ښکاره توګه تر پښو لاندې کړي دي.

ټام وېسټ د ۲۰۲۱ کال په اکټوبر کې د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړی استازی وټاکل شو. تر ده مخکې زلمي خلیلزاد دغه دنده پر غاړه لرله. دواړو د دوحې هوکړه‌لیک په لاسلیک کې مهم رول لوبولی دی. وېسټ د دوحې په خبرو اترو کې د خلیلزاد مرستیال په توګه کار کاوه.

په دغه مقاله کې راغلي، چې ښایي ایران هم د روسیې په څېر د طالبانو حکومت په رسميت وپېژني.

په مقاله کې زیاته شوې، ایران په تمه دی چې تر روسیې وروسته نور هېوادونه؛ لکه د منځنۍ اسیا هېوادونه طالبان په رسمیت وپېژني او ایران د دغې تجربې پایله وګوري. د مقالې له مخې؛ د ایران له‌خوا د طالبانو حکومت په رسمیت پېژندلو کې د تهران او کابل ګډې ګټې نغښتې دي، په تېره بیا د داعش په څېر افراطي ډلو مخنیوی ایران ته لومړیتوب لري.

مقاله کاږي، چې د داعش خراسان څانګې تر راڅرګندېدو وروسته ایران ورو، ورو طالبانو ته نږدې شوی دی. مقاله کې وړاندې راغلي، له کومې ورځې راهیسې چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شوي د ایران پر وړاندې یې ښکاره دښمنانه دریځ نه‌دی غوره کړی؛ له همدې امله تهران هم د طالبانو د کمزوري کولو هڅه نه‌ده کړې.

په مقاله کې د افغانستان او ایران تر منځ ګډه پوله کې له افغانستانه ایران ته د تاریاکو د قاچاقو خبره هم یاده شوې او دا یوه لویه ستونزه بلل شوې ده.

د مقالې لیکوال کاږي، چې په ۱۹۷۳کال کې د هلمند د اوبو په اړه د افغانستان او ایران ترمنځ تړون لاسلیک شوی؛ خو په دې اړه په عملي برخه کې اوس هم ستونزې شته، طالبان کولای شي، چې د ایران پر لور د اوبو جریان کنټرول کړي.

په مقاله کې راغلي، چې ایران کله ناکله په افغانستان کې د هزاره‌ګانو د وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې؛ خو د خپلې بهرنۍ پالیسۍ اصلي لومړیتوب یې نه‌دی ګرځولی. د تهران جیوپولیټیکي ګټې دا نه ایجابوي، چې پر مذهبي یا قومي اختلافاتو ډېر تمرکز وکړي.

په مقاله کې له ایرانه د افغان کډوالو جبري شړلو ته په اشارې سره ویل شوي، افغانستان د کمزوري دولتي جوړښت او اقتصادي ناورین له امله د دومره ډېرو کډوالو د جذب ظرفیت نه‌لري، چې دا هم د تهران او کابل ترمنځ د شخړې یو لامل دی.