ایران او روسیې د اټومي مذاکراتو راتلونکی ارزولی

دغه اعتراضونه په برېتانیا، ولز، سکاټلند او شمالي اېرلند کې د هغو هوټلونو په مخ کې چې پکې د افغانانو په ګډون د بېلابېلو هېوادونو پناه غوښتونکي ځای پر ځای شوي، روان دي.

دا اعتراضونه وروسته له هغې پيل شول، چې څو اوونۍ مخکې د یادو هوټلونو یو مېشت پناه غوښتونکی د یوې ۱۴ کلنې نجلۍ پر جنسي ځورونې تورن شو او ورسره جوخت همدا څو ورځې مخکې د برېتانیا سترې محکمې د اپینګ او اسکس ښارونو په هوټلونو کې د پناه غوښتونکو د ځای پر ځای کېدو مخنیوی وکړ.

د برېتانیا ځيني چارواکي د یادې محکمې پر حکم د بیا کتنې د مجوز ترلاسه کولو په لټه کې دي، خو لا تر اوسه نه دي بریالي شوي.

د برېتانیا د کورنیو چارو وزارت هم ویلي، دولت ژمن دی چې د پناه غوښتونکونو لپاره هوټلونه ونه کارول شي، خو په ټينګار سره یې ویلي چې دغه چاره هم باید په سم ډول عملي شي.

ځيني پناه غوښتونکي چې په یادو هوټلونو کې شپې او ورځې تېروي، وايي چې دولت باید دغه هوټلونه وتړي او پناه غوښتونکو ته د کار اجازه ورکړي ترڅو په خپله خپل ژوند جوړ کړي.

سره له دې چې د برېتانیا دولت په قانوني بڼه مکلف دی، څو هغو پناه غوښتونکو ته چې د اوسېدو ځای نه لري د پناه غوښتنې موضوع د حلېدو تر وخته د اوسېدو ځای برابر کړي، خو داسې ښکاري چې په ټوله برېتانیا کې به د دغه ډول هوټلونو په مخ کې د پناه غوښتونکو د مېشتېدو د مخالفینو او همداراز موافقینو له لوري اعتراضونه دوام ومومي.

د یادونې وړ ده، چې دمګړی د برېتانیا په هوټلونو کې څه باندې ۳۲ زره پناه غوښتونکي ساتل کېږي او ځايي اوسېدونکي بیا د دغې چارې مخالف دي او ځینې نور بیا دغه مخالفت توکم پالنه ګڼي او د دولت له دغې چارې ملاتړ کوي.

د راپورونو له مخې، په دغو درېیو پوله‌والو سیمو کې د چین لپاره دوه مهم ستراتېژیک مسایل د یادو سفرونو اصلي موخې دي.

یوه موضوع د تبت د دلای لاما او بېجینګ ترمنځ د ځای ناستي په اړه روانه شخړه ده، دویمه موضوع د هند او واشنګټن ترمنځ د اړیکو خراب وضعیت دی او شنونکي‌ وایي، چې دغه حالت بېجینګ ته دا فرصت برابر کړی چې له هند سره خپلې له اوږدې مودې راهیسي ترینګلې اړیکې بېرته جوړې کړي.

چین په ۱۹۵۰ کال کې پر تبت یرغل وکړ او په ۱۹۵۱ کال کې یې دغه سیمه له ځان سره یوځای کړه.

نننۍ د تبت خپلواکه سیمه چینايي ژبې ته ورته «شي زنګ» خبرې کوي او له بېجینګ څخه اداره کېږي او اوس د چین حکومت هڅه کوي، چې دغه سیمې ته د هان چینایانو مېشتېدنه پراخه کړي.

بلخوا، د هند ګاونډی پاکستان بیا چین ته یوه مهمه وچه‌لاره برابروي چې په دې سره عربي سمندر پوري لاس‌رسی پیدا کوي.

د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ دا اوونۍ هند او پاکستان ته ولاړ.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ په اسلام اباد کې له لومړي وزیر شهباز شریف سره په ناسته کې ویلي: «چین تل د پاکستان تر ټولو باوري شریک او پیاوړی ملاتړی پاتې شوی دی.»

دا په داسې حال کې ده، چې چین او پاکستان د زېربنا، سوداګرۍ او پوځي چارو کې ګډ کار کوي.

د ښاغلي وانګ دا سیمه‌ ییز سفر ښايي د هند او امریکا ترمنځ د خرابو اړیکو له امله الهام اخیستی وي.

هند د امریکا پر هغو اقداماتو غوسه دی، چې په مې میاشت کې واشنګټن د پاکستاني پوځ د یوه پلاوي هرکلی وکړ او پر هندي محصولاتو یې ۵۰ سلنه ګمرکي تعرفې ولګولې.

د راپورونو له مخې، دا افغان کډوال د قانوني مراحلو تر بشپړولو وروسته د بهرنیانو د اېستلو مرکز ته لېږدول شوي دي.

ترکیې په دې وروستیو کې د افغان پناه غوښتونکو د نیولو او اېستلو بهیر ګړندی کړی دی.

د روان میلادي کال له پیل راهيسې د ترکیې په بېلابېلو ښارونو کې زرګونه افغان کډوال نیول شوي او د اېستلو مرکزونو ته لېږدول شوي دي.

د ترکیې د احصایې ادارې د تېر هجري لمریز کال د وروستي راپور له مخې، ۱۳۹ زره او ۲۵۱ افغانان په دې هېواد کې ژوند کوي، خو دا مهال د ټولو افغان کډوالو دقیق شمېر معلوم نه دی.

د ترکیې پولیسو تر دې وړاندې څو ځلې ویلي و، چې په ټول هېواد کې د بې اسنادو پناه غوښتونکو د پېژندلو، نیولو او شړلو لپاره د دوی ګډ عملیات دوام لري.

په کال ۱۴۰۰ کې کله چې طالبانو په افغانستان کې واک تر لاسه کړ، زرګونه افغانان په سختو او ستړو لارو ایران ته مخه کړه او له هغه ځایه اروپایي هېوادونو ته د تګ په موخه یې ځانونه ترکیې ته ورسول.

د دغو کډوالو له ډلې یو شمېر یې د لارو په اوږدو کې مړه شوي هم دي.

امینه اردوغان په لیک کې لیکلي، چې هغې ته د میلانیا ټرمپ هغه لیک الهام ورکړی، چې څو ورځې وړاندې یې د اوکراین او روسیې د ماشومانو په اړه د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ته لېږلی و.

د امینه اردوغان لیک د ترکیې ولسمشرۍ ماڼې خپور کړی او په کې لیکل شوي:« زه باور لرم چې هغه ځانګړې پاملرنه چې تاسو د اوکراین د ۶۴۸ ماشومانو لپاره وښوده، غزې ته هم وغځول شي.»

امینه اردوغان په لیک کې زیاته کړې:« نن چې نړۍ د یوې ګډې وېښتیا په حالت کې ده او د فلسطین د رسمیت پېژندنې غوښتنه نړیواله اراده ګرځېدلې، زه باور لرم چې ستاسو غږ د غزې په استازیتوب به د فلسطیني ولس پر وړاندې یوه تاریخي دنده ترسره کړي.»

سپیني ماڼۍ تر اوسه د یاد لیک په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

امینه اردوغان د امریکا د ولسمشر مېرمنې ته دا لیک په داسې مهال لېږلی دی، چې تېره ورځ د ملګرو ملتونو یوې ادارې اعلان وکړ، چې د غزې ښار او شاوخوا سیمې په رسمي ډول د قحطۍ ښکار دي او کېدای شي قحطي نوره هم خپره شي.

ټرمپ پر سوېلي کوریا فشار راوړی چې هلته مېشت ۲۸ زره او ۵۰۰ امريکايي سرتېرو د ملاتړ لپاره خپله ونډه ډېره کړي. دغه ډول واشنګټن غواړي چې دا ټلواله د چين پر وړاندې نوره هم پياوړې شي.

په پام کې ده چې دا دوه مشران د شمالي کوريا له مشر سره د خبرو ملاتړ وکړي، خو شمالي کوریا وروستۍ هڅې رد او له روسيې سره يې نږدې اړيکې جوړې کړي دي.

د امریکا او سوېلي کوريا چارواکي وايي چې په دې لیدنه کې به د دفاعي لګښتونو، سوداګرۍ او له جاپان سره د درې اړخيزې همکارۍ پر موضوعاتو هم بحث وشي.