برېتانوۍ ورځپاڼه: بشر نورزي د افغانستان د طبیعي شتمنیو کنټرول تر خپلې ولکې لاندې راوستی

بېنېټ د بشري حقونو او د ترهګرۍ پر ضد د ځانګړو راپور ورکوونکو یوې ګډې اعلامیې ملاتړ کړی او پر اېکس خواله رسنۍ یې لیکلي دي: «د ګاونډیو هېوادونو له لوري د افغانانو ډله‌ییز شړل د امنیتي اندېښنو پر نوم توجیه شوي، خو دا اندېښنې د باور وړ اسناد نه لري. هغه کسان چې په زوره بې‌ځایه شوي، د پېژندنې، ساتنې او عدالت مستحق دي.»

نوموړي زیاته کړې، چې نړۍواله ټولنه باید د هغو افغانانو غږ واوري چې د شړلو له امله یې ژوند له سختو ننګونو سره مخ شوی.

بېنېټ ټینګار کړی، چې جبري شړل نه یوازې د نړۍوالو بشري قوانینو خلاف دي، بلکې د زرګونو کسانو ژوند یې له بې‌سرپناهۍ، بې‌وزلۍ او ناامنۍ سره مخ کړی دی.

په وروستیو میاشتو کې د سیمې یو شمېر هېوادونو په ځانګړي ډول بیا «پاکستان او ایران» زرګونه افغان کډوال له خپلو کورونو او مېشت‌ځایونو اېستلي دي. په پاکستان کې د تېر کال له نومبر میاشتې راهیسې د «بې‌اسنادو افغانانو» د شړلو پروسه پیل شوه، چې له امله یې شاوخوا یو نیم میلیون افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شول.

د کډوالۍ نړۍوال سازمان«ای او اېم» او نورو مرستندویو ادارو څو ځله خبرداری ورکړی، چې دغه ډول شړل به په افغانستان کې د بشري ناورین کچه نوره هم لوړه کړي.

شنونکي وايي، د افغان کډوالو د جبري شړلو سیاست د نړۍوالو قوانینو خلاف عمل دی او د جبري اېستلو پر وړاندې د نه ستنولو اصل (Non-refoulement principle) ښکاره سرغړونه ګڼل کېږي. د هغوی په باور، نړۍواله ټولنه باید د ګاونډیو هېوادونو پر وړاندې عملي دریځ غوره کړي او د کډوالو د حقونو د خوندیتوب لپاره جدي ګامونه پورته کړي.

بېنېټ ټینګار کړی، چې د جبري شړل شویو افغانانو د ستونزو هواري لپاره د پېژندنې، بېړنیو بشري مرستو، نړۍوال ملاتړ او د قانوني عدالت برابرول اړین دي.

مسعود پزشکیان زیاته کړه: «په ټينګاره سره وایم چې ګاونډیان مو وروڼه دي. په اصل کې د یوې خاورې او اوبو یو، خو اوس یو سرحد زموږ په منځ کې جوړ شوی او دا زموږ وروري نشي زیانمنولی.»

پزشکیان په ډاګه وویل، هر هغه وینا چې د مسلمانانو او ګاونډیانو وحدت او انسجام ته زیان رسوي، خیانت دی او په وینا یې نه ښايي په دې تصور چې ګواکې خدمت دی، هر چا ته هر څه وویل شي.

نوموړي زیاته کړه، «هر هغه وینا چې په کور دننه او ان د مسلمانانو او ګاونډیانو یووالی او انسجام ګډوډ کړي، خیانت له هغې لارې سره ده چې پرې روان یو.»

د پزشکیان په باور، د اسراییل او امریکا ټوله هڅه دا ده چې ایرانیان په خپل منځ کې واچوي او په سیمه کې مسلمانان د یو بل پر وړاندې ودروي او په وینا یې په کور دننه او اسلامي هېوادونو سره باید لاسونه ورکړل شي او په باور یې د تفرقې رامنځته کول اسراییل ته خدمت کول دي.

100%

د ایران ولسمشر په ډاګه کړه، «که موږ په خپل منځ کې یووالی ولرو، له اسراییل سره د جګړې اړتیا نشته، ځکه هغوی بیا مسلمانانو ته په چپ نظر هم نشي کتلی.»

د ایران ولسمشر په داسې حال کې ګاونډي هېوادونه خپل وروڼه او خپل خپلوال ګڼي، چې له څو میاشتو راهیسې یې اړمن افغانان چې د کار روزګار، د خپلو بچیانو د زده کړو د دوام او یا هم د خپلو ځانونو او کورنیو د خوندینې لپاره ایران ته تللي، په زور سره یې راوباسي او یوازې په شاوخوا یوه میاشت کې یې څه باندې ۱ میلیون افغانان له خپل هېواده په جبر سره اېستلي او دغه بهیر همداراز په شدت سره دوام لري.

نوموړي دغو کسانو ته په خطاب کې وویل، «هېڅوک تاسو ته ستاسې د تېرو کړنو ان یادونه هم نه شي کولاي.»

د تېر نظام د محمد عارف او محمد صدیق په نومونو دوه افسران چې د طالبانو له بیا ځلي واکمنېدو وروسته د مقاومت په نوم جبهې سره یو ځای او بیا ایران ته کډوال شوي وو، بالاخره له څلورو کلونو وروسته هېواد ته راستانه او خپلو مېنو ته رسېدلي دي.
محمد اغا حکیم له دغو کسانو سره په کتنه کې زیاته کړې، په پنجشېر کې ټول مسوولین د همدې ولایت اوسېدونکي دي او «دا د دې لپاره چې اسلامي نظام خپلو ولسونو ته وښيي چې دا د ملت خپل نظام دی او تبعیض په اسلامي نظام کې ځاي نه لري.»

محمد اغا حکیم په بهر کې د مېشتو افغانانو د ژوند څرنګوالي په تړاو وویل: «یوازې هغه خلک چې د پردیو د استخباراتو په خدمت کې دي او فوق العاده کارټونه لري، همدغه ډله خلک په بهر کې ښه ژوند لري؛ نور هېوادوال بهر کې د ژوند سختې شپې او ورځې تېروي او هېواد ته دې راوګرځي.»

100%

د مقاومت په نوم ډلې دغه دوه قومندانان (محمد عارف او محمد صدیق) د طالبانو له لوري په اخیستل شویو ویډیوګانو کې وايي: «سره له دې چې د اسلامي امارت پر وړاندې يې په لومړیو ورځو کې د بغاوت لاره غوره کړې وه، په بهر کې هم د پردیو له لورې د خپل هېواد ورانولو ته هڅېدل.»

په تېرو درېیو میاشتو کې پنجشېر ته د بېرته ستنېدونکو کسانو شمېر چې ډېری یې پخواني نظامیان او د تېر حکومت کارکوونکي دي، نږدې ۲۵۰ تنو ته رسېدلی او همداراز ۴۹۲ کورنۍ هم بېرته دغه ولایت ته ستنې شوې دي.

دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د نړۍوالو بنسټونو په وینا، په افغانستان کې د تېر نظام پاتې یو شمېر نظامیان د طالبانو له لوري وژل شوي او له ایران او پاکستانه د یو مخیزې اېستنې په لړ کې یادو سازمانونو د تېر جمهوري نظام د نظامیانو د برخلیک په تړاو شدیده اندېښنه ښودلې او ورسره یې له کوربه هېوادونو غوښتي چې د دغو کسانو له اېستنې ډډه وکړي خو کوربه هېوادونو یادو غوښتنو ته هېڅ پام نه دی کړی او همداراز یې د اېستنې بهیر ته دوام ورکړی دی.

په دې وروستیو کې د بریټانیا له لوري په ناپامۍ سره د یاد هېواد له ځواکونو سره د افغان همکارانو د معلوماتو له افشا کېدو وروسته د راپورونو له مخې، ځينې دغه کسان طالبانو په افغانستان کې تر موندنې وروسته وژلي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په ایران کې مېشت یو شمېر پخوانيو افغان نظامیانو بیا څو ورځې وړاندې ویلي و، چې په تېرو څو ورځو کې د ایران حکومت د افغان پناه‌ غوښتونکو د جبري شړلو بهیر ګړندی کړی او اوس پخواني سرتېري په نښه کوي. دغه نظامیانو همداراز زیاته کړې وه، چې له ایران نه شړل شوي کسان له جدي خطر سره مخ دي.

د بشري حقونو بنسټونه او مهاجرتي سازمانونه خبرداری ورکوي، چې د پناه غوښتونکو جبري شړل په ځانګړي ډول هغه کسان چې له پخواني حکومت سره یې کار کړی وي، د نړۍوالو اصولو ښکاره نقض دی.

سره له دې چې طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې د عمومي عفوې اعلان کړی و، خو بې‌پلوه راپورونه ښيي چې دغه ژمنې پر ځای نه دي پاتې شوې او لسګونه پخواني سرتېري یا وژل شوي یا هم توقیف شوي دي.

شنونکي باور لري، چې د ایران دغه اقدام د کورنیو فشارونو، اقتصادي ستونزو او د طالبانو له اوسني رژیم سره د سیاسي اړیکو د توازن ساتلو یوه برخه ده. تهران له یو لوري غواړي د خلکو د نارضایتۍ مخه ونیسي او له بل پلوه له طالبانو سره سیاسي اړیکې وساتي.

پخواني نظامیان له نړۍوالو سازمانونو او ایران څخه غواړي، چې دا بهیر ژر تر ژره بند شي او هغو کسانو ته چې د طالبانو له خوا تعقیبېږي، خوندیتوب ورکړل شي. دوی وایي، که نړۍوال غبرګون جدي نه وي، ښایي دا لړۍ پراخه شي.

د راپورونو له مخې، لا هم روښانه نه ده چې دقیقا څومره پخواني افغان نظامیان له ایران نه بېرته شړل شوي ، خو طالبانو له دې وړاندې د افغانستان په مختلفو سیمو کې هغه افغان سرتېري نیولي، چې له جلاوطنۍ وروسته خپل هېواد ته بېرته ستانه شوي دي.

هغې د فرانسې ۲۴ ټلوېزون سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، چې طالبانو د مېرمنو پر ضد فرمانونو او محدودیتونو په خپرولو سره له دوی څخه بنسټیز حقونه لکه زده ‌کړې، کار او په عامه ژوند کې د ګډون فرصتونه اخیستي دي.

عباسي ټینګار وکړ، چې د افغان ښځو پر وړاندې دغه چلند یوازې د فردي ازادیو نقض نه دی، بلکې د ټولنې د پرمختګ پر وړاندې یو لوی خنډ دی.

مېرمن عباسي زیاته کړې، نړۍواله ټولنه تر ډېره د غندنو او اعلامیو تر کچې پاتې شوې ده، خو تر اوسه یې پر طالبانو د فشار راوستلو لپاره هېڅ داسې عملي تګلاره نه ده پلي کړې، چې د افغان مېرمنو په ژوند کې د مثبت بدلون لامل شي.

نوموړې خبرداری ورکړی، چې که نړۍواله ټولنه د طالبانو پر وړاندې منظم او اغېزمن فشار رانه وړي، نو د افغان ښځو راتلونکی به لا هم تیاره، له محرومیت او کړاوونو ډک پاتې شي.

هغې له نړۍوالو غوښتي، چې د ښځو د حقونو خوندیتوب یوازې د شعار په کچه پرېنږدي، بلکې عملي ګامونه واخلي، څو افغان نجونې او ښځې وکولای شي د زده‌کړې، کار او انساني کرامت د ژوند له حقونو برخمنې شي.

د ارګ د خبرپاڼې له مخې، په دغې غونډه کې اقتصادي کمېسیون ته دنده وسپارل شوه څو د هېواد په ځینو سرحدي او فرضي سیمو کې د ترمینلونو د جوړولو په موخه د ځمکې لېږد چارې ګړندۍ کړي او د منظورۍ لپاره یې د مشرتابه مقام ته وسپاري.

په دې غونډه کې همداراز ټولو ادارو ته سپارښتنه وشوه، چې پراختیایي پروژو ته پاملرنه زیاته کړي ترڅو وزګارو خلکو ته د کار زمینه برابره او ورسره اقتصادي پرمختګ رامنځته شي.

له څه مودې راهیسې په کابل او لویو ښارونو کې د شخصي ودانیو او ښارګوټو د جوړولو چارې ټکنۍ شوي او په همدې موخه د طالبانو مشر تېره اوونۍ د ودانیزو چارو د پیلېدو په تړاو یو فرمان صادر کړی وو او د کابینې په نننۍ غونډه کې بیا د پلې کېدو لپاره یې یوه کمېته وګومارل شوه، څو د ودانیزو چارو د پیلېدو طی مراحل له میاشتو څخه ورځو ته را لنډه کړي.