یو شمېر چینایي څېړونکي د چین، پاکستان او د طالبانو د بهرنیو چارو وزیرانو وروستۍ ناسته «یو مثبت پرمختګ» بللی او ویلي یې دي، چې دغه خبرې اترې په ډېپلوماسي، سیاسي پرمختګونو او د امنیتي همکاریو په برخه کې نوې لارې پرانېزي.
د چارهر انسټیټیوت لوړ پوړی څېړونکی پروفیسور چنګ شینهونګ وایي، په کابل کې د وروستۍ درې اړخیزې غونډې پر مهال وړاندې شوې تګلاره د «ټکر پر ځای پرمختګ او امنیتي همکاریو» پراخېدو تر څنګ د بیا رغونې په برخه کې هم غوره نقشه ده. هغه زیاتوي، چې دغه هڅه د نړۍوالو چارو لپاره هم یوه نوې اراده او بڼه وړاندې کولای شي.
د معلوماتو له مخې؛ طالبانو، چین او پاکستان په دې ناسته کې د ډېپلوماټیکو اړیکو د لوړېدو لپاره خپل چمتووالی اعلان کړی. کارپوهان وايي، دا ګام کولای شي د سوېلي اسیا تاوتریخوالی راکم کړي او د پولو د شخړو د حل لپاره یو بنسټیز چوکاټ برابر کړي.
بیجېنګ د یادې ناستې پر مهال څرګنده کړې، چې د سیمې په چارو کې د «بهرنۍ لاسوهنې» مخالفت کوي او ټینګار یې وکړ چې هېڅ هېواد باید اجازه ور نه کړي چې د ګاونډیانو خاورې د بل هېواد د حاکمیت د کمزوري کولو لپاره وکارول شي.
پروفیسور چنګ زیاته کړې، چین ژمنه کړې چې په څو اړخیزو ناستو کې به د طالبانو ملاتړ کوي او د دغه هېواد د کنګل شویو شتمنیو د ازادېدو لپاره به هم هڅې وکړي.
درې واړه لوریو پر دې هوکړه کړې، چې د چین–پاکستان اقتصادي دهلېز (CPEC) به د افغانستان شمال ته وغځول شي او په انرژۍ، ټرانزیټ او کرنیزو برخو به تمرکز وشي. د دغه طرحې له مخې به د ګوادر بندر د یوه اصلي هب په توګه کار کوي او یو داسې دهلېز به منځ ته راشي چې چین، پاکستان، افغانستان او د منځنۍ اسیا هېوادونه سره ونښلوي. شنونکي وايي، دا کار د افغانستان سوداګریز لګښتونه تر ۳۰ سلنې پورې راکمولای شي.
امنیت د خبرو اترو یوه اصلي موضوع وه. درې واړه هېوادونه د ترهګرۍ پر ضد په نږدې همغږۍ سلا شول. چین دغه ناسته کې روښانه کړې، چې طالبانو ته به پوځي اسانتیاوې برابروي او امنیتي او پوځي روزنې به هم ورکړي. د نشهیي توکو پر وړاندې مبارزه، د اقلیمي بدلون اړوند همکارۍ او د اړیکو پراختیا د دغو وروستیو ناستو د بحث نور ټکي وو.
طالبانو د هرات ولایت په غوریان ولسوالۍ کې د هغو شلو کسانو د نیولو خبر ورکړ، چې غوښتل یې د هېواد له پولې ایران ته په ناقانونه توګه ننوځي.
د طالبانو تر واک لاندې د ۲۰۷ الفاروق قول اردو د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د وږي ۲مه) په خپل اېکس کې لیکلي، چې یاد شمېر کسان د نهمې سرحدي لوا د اووم کنډک د منسوبینو د کشفي عملیاتو پر مهال نیول شوي دي.
طالبانو په داسې حال کې ایران ته د یادو کسانو د ناقانونه تګ مخه نیولې، چې په وروستیو میاشتو کې له ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر په بې ساري ډول زیات شوی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې همدا نن د ایران دولتي خبري اژانس «اېرنا» د دغه هېواد د بابل ښار د امنیې قوماندان له قوله خبر ورکړ، چې یو زرو ۵۰۰ ناقانونه افغان کډوال چې د بابل په بېلابېلو سیمو کې اوسېدل، افغانستان ته وشړل شول.
نوموړي دغه راز ویلي: «د ناقانونه افغان کډوالو د راټولولو طرحه له اعلان شوې لارښوونې سره سم په پرله پسې ډول دوام لري.»
د روغتیا نړۍوال سازمان په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې د روان کال د اګسټ له لومړۍ نېټې څخه بیا تر ۱۵مې پورې ټولټال ۱۰۶ زره او ۱۰۹ کډوال له پاکستان او ایران نه افغانستان ته ستانه شوي، چې په دې کډوالو کې ۸۳.۷ سلنه یې له ایران او ۱۶.۳ سلنه یې له پاکستان نه ستانه شوي دي.
عتیق الله عزیزي د دغه جومات د پرانېستې په مراسمو کې وویل، د «باباجي» تاریخي جومات د اسلام د درېیم خلیفه حضرت عثمان «رضي الله عنه» د خلافت پر مهال د غزني په زاړه ښار کې په دوو پوړونو کې جوړ شوی و.
د عزیزي په وینا، د باباجي تاریخي جومات د ړنګېدو له جدي ګواښ سره مخ و، خو د وزارت د رهبرۍ په هڅو او د اغا خان کلتوري بنسټ په همکارۍ د تاریخي سبک او هنري جوړښت په ساتلو سره بېرته ورغول شو.
د اغا خان کلتوري بنسټ مسوول فضل کریم احمدي هم په دې مراسمو کې وویل، دغه جومات د ۱۵۰ زره امریکايي ډالرو په لګښت په ۱۴ میاشتو کې بیا رغول شوی دی.
له دې سره سم، د غزني ولایت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رييس حمیدالله نثار بیا ادعا وکړه، چې د غزني ۳۲ تاریخي آبدې په ۲۰۱۳ کال کې د جمهوري نظام پر مهال په غېر مسلکي ډول بیارغول شوي او په دې برخه کې یې د وزارت د لا ډېرو همکاریو غوښتنه وکړه.