د برلین براندنبورګ عالي اداري محکمې پرېکړه کړې، چې د جرمني ژمنلیک لرونکي افغانان باید برلین ته له داخلېدو وړاندې له امنیتي کتنې یا سیکیورټي چک تېر شي. د بیلد ورځپاڼې د خبر له مخې، راتلونکې دوشنبه د لومړۍ الوتنې پلان شته چې شاوخوا ۵۰ کسان به جرمني ته پکې ولاړ شي.
دا مساله اوس ډېری یوې افغانې کورنۍ ته راجع کیږي، چې اوس مهال په پاکستان کې ژوند کوي. دغې کورنۍ په اسلاماباد کې د جرمني سفارت نه د ویزې غوښتنه کړې وه، خو د بهرنیو چارو وزارت یې غوښتنلیک رد کړی ځکه امنیتي چېک یې نه دی ترسره شوی.
د دویچلنډ فونک د رپوټ له مخې، لومړی محکمې د کورنۍ په ګټه پرېکړه کړې وه، خو اوس عالي محکمې د حکومت دریځ تایید کړی دی.
جرمني حکومت تازه اعلان کړی چې د هغو افغانانو د قبلېدو بهیر به بېرته پیل کړي چې مرستې ته اړتیا لري.
د «بیلد» ورځپاڼې د راپور له مخې، راتلونکې دوشنبه د لومړۍ الوتنې پلان شته چې شاوخوا ۵۰کسان به جرمني ته پکې ولاړ شي.
اوس مهال نږدې دوه زره افغانان له خپلو کورنیو سره په پاکستان کې د جرمني په تمه انتظار کوي.
طالبانو د افچین کمپنۍ اته چینايي کارکوونکي خوشي کړي او بېرته چین ته ستانه شوي، خو څلور نور لا هم د دوی په ولکه کې دي. طالبانو له دې کمپنۍ سره په نامعلومو دلایلو د امو د نفتو قرارداد لغوه کړی او د کمپنۍ ماشینونه یې هم ضبط کړي دي.
سرچینو نن شنبه د «وږي ۸مه» وویل چې طالبانو له افچین چینايي شرکت سره د امو سیند حوزه کې د نفتو د استخراج قرارداد د نامعلو دلایلو له امله لغوه کړی دی.
یوې سرچینې وویل:« له هغه وروسته چې د طالبانو له خوا له افچین کمپنۍ سره قرارداد لغوه شو، د طالبانو استخباراتو د لنډ وخت لپاره بندیان کړل، له دوی یې پاسپورټونه واخیستل چې له افغانستان څخه ونه وځي خو اوس یې یوازې د اتو تنو پاسپورټونه ورکړي، چې هغوي چین ته رسېدلي.»
د طالبانو یوې سرچینې وویل:« د افچین کمپنۍ کارکوونکي نیول شوي ول خو له خوشې کېدو وروسته له هغوی څخه استخباراتو پاسپورټونه اخیستي ول چې له افغانستان نه ونه وځي.»
د طالبانو دې سرچینې د کسانو د نیول کېدو د علت په اړه له څه ویلو ډډه وکړه.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د غبرګولي ۴مه اعلان وکړ چې، د اموسیند د نفتي حوزې د اکتشاف او استخراج تړون چې له «افچین شرکت» سره د ۲۵ کلونو لپاره لاسلیک شوی و، د قراردادي شرکت له لوري د ژمنو د پرلهپسې سرغړونو له امله فسخ شوی دی.
د تړون د فسخ کېدو پرېکړه د طالبانو د اقتصادي معاونیت په وړاندیز او د دغې ډلې د ریاست الوزرا د حکم پر بنسټ شوې وه.
تر اوسه پورې د چین افچین کمپنۍ د طالبانو له خوا د تړون د لغوه کېدو او د دوی د څرګندونو په اړه غبرګون نه دی ښودلی.
یوې چینايي سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل:« قرارداد طالبانو خپله لغوه کړ خو اوس یې د کمپنۍ کسان ځکه نیولي چې پر کمپنۍ فشار راوړي څو ماشین الات طالبانو ته پرېږدي.»
دوی همدراز وویل چې طالبان اوس هم د دوی د ماشین الاتو په واسطه تېل استخراجوي.
سرچینې زیاته کړه:« د امو سیند نفتي حوزه کې سروې او د څاګانو کیندنې کارونه افچین کمپنۍ ترسره کړي او د تېلو استخراج پیل شوی و خو طالبانو تړون لغوه کړ.»
دا څرګندونې په داسې حال کې دي، چې طالبانو د کانونو وزارت یو پلاوی د روسیې تاتارستان جمهوریت ته تللی و او هلته یې له روسي کمپنیو غوښتي وو چې د امو سیند د نفتو استخراج پرغاړه واخلي.
د وږي پر ۷مه د امریکا ملي راډيو خبر ورکړ، چې د طالبانو او یوې چینايي کمپنۍ تر منځ د امو نفتي حوزې د نفت او ګازو د هوکړې له لغوه کېدو وروسته طالبانو نفتي څاګانې ولکه کړې او چینايي کارکوونکي یې له سیمې اېستلي دي. د سرچینو په وینا، طالبانو د یادې کمپنۍ ۱۲ کارکوونکي هم نیولي دي.
د طالبانو ویاند وايي، چې ډله یې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له ادارې سره "قوي اړیکې" غواړي. مجاهد زیاتوي، چې دوی د ټرمپ په مشرۍ دولت سره اړیکې ساتلې، خو په لوړه کچه نه. د طالبانو ویاند د نجونو زده کړې «داخلي مساله » بولي، چې په وینا یې، «د افغانستان کلتور او مذهب» منعکسوي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د جاپان کیودو نیوز سره په یوه تازه مرکه کې چې نن خپره شوه، له واشنګټن څخه وغوښتل چې په بهر کې د افغانستان کنګل شتمنۍ ازادې کړي.
مجاهد وویل، په داسې حال کې چې د طالبانو په مشرۍ حکومت په ټوله نړۍ کې ۴۱ ډېپلوماتیک ماموریتونه پرمخ وړي، دوی له نورو هېوادونو سره «د اړیکو ښه کولو لپاره ټول اقدامات کړي دي».
هغه پر جاپان غږ وکړ، چې د روسیې لاره تعقیب کړي او طالبان په رسمیت وپېژني.
د چاپان کیودو نیوز په خپل رپوټ کې لیکلي، چې د امریکا متحده ایالاتو، جاپان او اروپایی هیوادونو له بشري حقونو د سرغړونو په ځانګړي توکه د نجونو پر زده کړو بندیز او د ښځو د کار ترڅنک د نورو محدودیتونو له امله، د طالبانو له رسمیت پیژندلو ډډه کړې ده.
مجاهد وویل چې تعلیم «یوه داخلي مساله ده» چې دده په وینا، «د افغانستان کلتور او مذهب» منعکسوي.
مجاهد له امریکا سره د اړیکو په اړه وویل چې متحده ایالات په قطر کې د افغانستان لپاره یو شارژدافیر ټاکلی دی چې هلته د طالبانو له استازو سره ګوري.
هغه وویل چې د دوی حکومت "له متحده ایالاتو سره د ښو اړیکو د جوړولو لپاره هر ګام پورته کړی دی" او واشنګټن باید متقابل عمل وکړي.
د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار پر خوست او ننګرهار د پاکستان د بې پیلوټه الوتکو هوايي بریدونه غندلي او هغه یې پاروونکي او غیر مسوولانه ګڼلي دي. حکمتیار وايي، « له چارواكو غواړو د لانجو معقول بديلونه او سوله یيزې حل لارې ولټوي نه د زور ازمويلو لارې».
د حزب اسلامي مشر د شنبې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، چې، « د پاكستان له لوري په خوست او ننګرهار كي پر څو ملکي اهدافو وروستي هوايي بريدونه په كلكه غندو؛ غير مسوولانه او پاروونكي یې بولو او پايلې یې بدې».
حکمتیار د ستونزو اواري لپاره د زور پرځای د سوله ییزې حل لارې او معقولو بدیلونو غوښتنه کړې ده.
د طالبانو د شهیدانو او معلولانو چارو وزارت ویلي، چې د روان ۱۴۰۴ مالي کال په تېرو دریو میاشتو کې یې پر یتیمانو، کونډو او معلولانو ۶ میلیارده او ۹۴۳ میلیونه افغانۍ وېشلې دي.
د طالبانو د یاد وزارت د اطلاعاتو او عامه اړیکو رییس مفتي فیصل ویلي، چې دغه پیسې یې د کابل په ګډون په ولایتونو کې د بانکي سیسټم له لارې د یوې «منظمې او شفافې» تګلارې پر بنسټ پر یتیمانو، کونډو او معلولانو وېشلې دي.
نوموړی وايي، چې یتیمانو، کونډو او معلولینو له همدې لارې د خپلو تېرو شپږو میاشتو حقونه هم تر لاسه کړي دي.
یاد طالب چارواکی زیاتوي:« د بانکي سیستم له لارې توزیع او تقسیم د دې سبب ګرځیدلي چې نغدي مرستې په مستقیم ډول د بانک له لارې د مستحقو کسانو حسابونو ته لېږدول کیږي. شفافیت په بشپړ ډول تامین او د هر ډول خنډ، ځنډ او د احتمالي ستونزو مخه نیول شوې ده.»
دا په داسې حال کې ده، چې د تېر جمهوري نظام د نظامیانو ځینې کورنۍ شکایت کوي، چې طالبانو د یادو میاشتنیو نغدي امتیازاتو له نوملړ څخه د دوی د کورنیو نومونه لرې کړې دي.
طالبانو تردې وړاندې ویلي و، چې د یادې ډلې د غړو د یتیمانو او کونډو په ګډون د ټولو پخوانیو نظامیانو کورنیو ته هم یاد نغدي امتیازات ورکول کېږي.
د افغانستان د کورنیو چارو پخواني وزیر محمد عمر داودزي د افغانستان انټرنشنل په اېکس سپېس کې وویل چې د طالبانو مشر د پخواني ولسمشر حامد کرزي له ځینو دریځونو وېرېدلی دی. نوموړی زیاتوي، « هغه شناخت چې زه لرم، حامد کرزی هیڅ فشار ته غاړه نه ږدي».
په مخکیني جمهوري نظام کې د افغانستان د کورنیو چارو وزیر محمد عمر داودزي تېره ورځ د افغانستان انټرنشنل- پښتو په اېکس سپېس کې د خبرو پرمهال د ملاهبت الله له خوا پر پخواني ولسمشر حامد کرزي بندیزونه تایید کړل.
هغه وویل:« پر ولسمشر حامد کزي د بندیزونو خبره نوې نه ده خو اوس یو نوی پړاو پیل شوی دی او تېرو څلورو کالونو کې پر کرزي باندې مسلسل فشار و، خارج ته د تګ اجازه اخلي، تر اوسه پورې خپل د تولد ولایت کندهار ته نه دی پرېښودل شوی چې لاړ شي»
محمد عمر داودزی همدراز زیاتوي چې د پخوا په څېر کرزي ته د لیدنو اجازه هم نه ورکول کېږي.
نوموړی زیاتوي:« د پخواني ولسمشر له دریځونو څخه ملاهبت الله وېرېدلی دی یا هم په تنګ راغلی دی، د دوی اداره څوک په رسمیت نه پېژني او هغه ډېپلوماټان چې کابل ته راځي بیا د کرزي صاحب احترام ته ورځي، هغه چې کابل کې دی، ور ځي مشورې ورنه اخلي او پر هغو مسایلو غږېږي چې د اوسني حاکمیت خوښه نه ده.»
داودزی وايي، « له کندهار څخه وخت په وخت هیئتونه کرزي صاحب ته راتلل خو په دې وروستیو کې یې د لومړي ځل لپاره یو لیک ورته استولی دی خو په لیک کې د جلاوطنۍ خبره نشته او هغه لیک چې چا وروړی و هغوی هم دا خبره نه ده کړې خو د اطاعت خبره وه او ځینې موارد یې ورته نشاني کړي ول چې په دغو مواردو کې خپل دریځ بدل کړي که نه بندیزونه به پرې ډېر شي.»
داودزی زیاتوي چې کندهار له کرزي نه ددغه لیک لیکلی ځواب غوښتی و خو تر اوسه د لیک ځواب نه دی ورکړل شوی.
نوموړی وايی چې «په دې وروستیو کې پخواني ولسمشر کرزي ته یو بل هیئت هم ورغلی و، خو ددې هیئت د ادب سطجه ټیټه وه او هغه ټینګار کوي، فشار پرې زیات دی ترڅو کرزی تابع د امر کړي».
داودزی د طالبانو د غوښتنو په اړه وايي چې د دوی استلال دا دی چې څوک د افغانستان په قلمرو کې اوسېږي باید د یو امیر اطاعت وکړي او د هغه ذ امرونو تابع وي.
د طالبانو د امیر او روان کشمکش په اړه داودزی زیاتوي، چې احتمال شته ددې وضعیت د ختمولو لپاره قومی جرګې وشي او دواړه د یو بل پر وړاندې نرم دریځ غوره کړي.
داودزی په دې باور دی، چې په ځینو دریځونو کې د ملاهبت الله په پرتله ۹۰ سلنه طالبان د کرزي د دریځونو پلویان دي او د هغه پلویان لس سلنه هم نه پوره کوي او دا کولی شي چې د طالبانو داخلي اتحاد ته زیان ورسوی.
داودزي وویل:« که په طالبانو کې عقلانیت وي باید دا موضوع ختمه کړي دا د دوی په خیر هم ده خو د ملک په خیر دوی نه دي خو دا به د دوی د جمع په خیر وي.»
محمد عمر داودزی وايی، کرزی د خپلو لاسته راوړونو د ساتلو مسوولیت لري او تر ډېره به هڅه وکړي چې دریځ کې نرمښت راولي خو په هدف کې تغییر نه راولي.
هغه دغه راز وویل، چې ملاهبت الله د کرزي له قومي نفوذه وېره لري او له همدې امله اجازه هم نه ورکوي، چې کندهار ته لاړ شي. دده په وینا، « په دغه ولایت کې د دیني سلسلې په پرتله قومي سلسله قوي ده».
د یادونې وړ ده، چې باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل ته د «وږي پر ۵مه» وویل چې د طالبانو مشر د حامد کرزي د شخصي خبرو له اورېدو وروسته له هغه غوښتي چې هېواد پرېږدي. د طالبانو د مشر مخبرانو د حامد کرزي شخصي خبرې ثبت کړې، چې پخواني ولسمشر پکې ویلي، دی د هبتالله سیاسي ژوند پای ته رسوي او هبتالله ترې ډېر وېرېږي.