جنرال پټریک سنډرز: له افغان حکومت پرته له طالبانو سره مستقیمې خبرې د ناکامۍ پیل و

یاد وزارت ویلي، چې دا ناسته د د لوړو زده کړو وزیر مولوي ندامحمد ندیم په مشرۍ او د مالیې، اقتصاد او پوهنې وزارتونو د استازو، دولتي پوهنتونونو د رهبرۍ او خصوصي پوهنتونونو د استازو په ګډون جوړه شوې وه.

په دې ناسته کې مولوي ندیم وویل: «شورا ته وړاندې شوې برنامې د ټولنې اړتیاوو او د لوړو زده کړو وزارت د اصولو او معیارونو له مخې ارزول شوې دي.»

نوموړي زیاته کړه چې د طالبانو د واکمنېدو له بیا پیل راهیسې شاوخوا ۱۰۰ د ماسټري او تر ۳۰ زیاتې د دوکتورا برنامې رامنځته شوې دي، چې په کمپیوټر ساینس، انجنیري، طب او کرنې برخه کې دي.

د وزارت د خبرپاڼې له مخې، شورا تازه د څلورو دوکتورا، اته ماسټري برنامو، پنځو نویو پوهنځیو او ۳۱ څانګو د ایجاد پرېکړه هم کړې ده.

سره له دې چې د زده کړو په برخه کې د برنامو د زیاتېدو اعلان کېږي، خو د طالبانو د پوهنې او لوړو زده کړو وزارت تګلارې، چې نجونې یې له زده کړو بې برخې کړې دي، تر جدي نیوکو لاندې دي.

د ۱۴۰۰ کال په زمري میاشت کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت له سقوط وروسته، د پخواني حکومت د هوايي ځواک یو شمیر چورلکې ازبکستان او تاجکستان ته ولېږدول شوې.

دغه چورلکې د پخواني افغان پوځ د پیلوټانو له خوا دغو هیوادونو ته لیږدول شوې وې.

د امریکا د دفاع وزارت مخکې ویلي وو چې ۴۶ الوتکې ازبکستان ته او ۱۸ نورې تاجکستان ته لېږدول شوې دي.

په دغو الوتکو کې Mi-17 UH-60 چورلکې او همدارنګه PC-12، C-208، AC-208 او A-29 الوتکې شاملې دي.

طالبانو په وار وار له ازبکستان او تاجکستان څخه غوښتي و، چې یادې چورلکې دې ډلې ته وسپاري خو دواړو هیوادونو د طالبانو د غوښتنې په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

په ازبکستان کې د امریکا سفیر اعلان کړی و، چې د یوې نوې موافقې له مخې د افغان پوځ ۴۶ پخوانۍ الوتکې او چورلکې به د ازبکستان حکومت په واک کې پاتې شي.

په افغانستان کې د امریکا سفارت هم له تاجکستان څخه مننه وکړه، چې د افغانستان د پوځ پخوانۍ الوتکې یې طالبانو ته نه دي سپارلي.

د افغانستان پخوانی ولسمشر اشرف غني او د هغه د همکارانو یوه ډله هم د دریو پوځي چورلکو له لارې ازبکستان او بیا متحده عربي اماراتو ته لاړل.

د امنیتي ځواکونو د یوه پخواني قوماندان په وینا، امریکا د پخواني افغان حکومت هوايي ځواک په ۲۲۹ پوځي او ټرانسپورټي چورلکو سمبال کړی و.

د دغې ډلې د کورنیو وزارت د خبرپاڼې له مخې، د کندز د امنیه قوماندانۍ د نشه یي توکو پر ضد پولیسو په دوه جلا عملیاتو کې، یو کس د خان‌اباد ولسوالۍ له سیمې د ۱۰۶ کیلوګرامه تریاکو د قاچاق په تور نیولی دی.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په همدې عملیاتو کې دوه نور کسان هم د کندز- تخار پر لاره له ۳۲ کیلوګرامه تاریاکو سره نیول شوي دي. په ورته وخت کې، د بغلان ولایت په مرکز پلخمري ښار کې پولیسو یو کس له څلور کیلوګرامه چرسو سره نیولی دی.

د خبرپاڼې له مخې، د بلخ ولایت په نهرشاهي ولسوالۍ کې یې عملیات کړي چې شپږ کسان یې له درې کیلوګرامه شیشې او یو شمېر الکولي مشروباتو سره نیولي دي.

یاد وزارت زیاتوي، نیول شوي کسان یې عدلي او قضایي بنسټونو ته سپارلي دي.

له کابل څخه سرچینو نن دوشنبه د « وږي ۱۷مه» افغانستان انټرنشنل ته وویل چې له تېرو دوو ورځو راهیسې په کابل کې طالبان د یوناما اړوند دفترونو په دروازو کې د هغو ښځینه کارمندانو مخه نیسي، چې په دې اداره کې کار کوي.

د یوناما یوه کارکوونکي له نومنښودنې پرته افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل:« د یوناما درې دفترونه دي، مرکزي دفتر ته پرون او نن راغلي وو، بارون کمپ کې چې ډبلیو ایف پي او د ای او ایم دفتر دی، هلته نن ورغلي دي.»

سرچینې زیاته کړه، « طالبان وايي، چې د ښځینه کارکوونکو کار بند دی، د امیر فرمان راغلی او د فرمان د تطبیق لپاره راغلي یو».

یادې سرچینې وايي، چې د ښځو د کار د مخنیوي قطعه د ملا هبت الله لپاره ځانګړی کار کوي، په تشکیل کې یې ددفاع وزارت کسان دي، خو لارښوونې له کندهاره ورته راځي. ځینې سرچینې دغه کسان د طالبانو د امر بالمعروف اړوند کسان ګڼي، خو دې ادارې تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

د سرچنو په وینا، د یوناما مسوولانو خپلو ښځینه کارکوونکو ته ویلي، چې تر څو دا ستونزو له طالبانو سره اواریږي او یوې نتیجې ته رسیږي، په کورونو کې دې پاتې شي.

افغانستان انټرنشنل د یوناما دفتر سره ددې موضوع په اړه اړیکه نیولې، خو تر دې دمه یې ځواب نه دی راغلی.

د یادونې وړ ده، چې له دې وړاندې هم طالبانو د یوناما ښځينه کارکوونکو مخه نیولې وه خو بیا وروسته د جوړجاړي له امله بېرته اجازه ورکړل شوې وه.

تر اوسه طالبانو هم د یوناما د ښځینه کارکوونکو د کار د مخنیوي په اړه څه نه دي ویلي.

دغه سازمان وایي، مرستندیونه کارکوونکې باید هغو مېرمنو ته روغتيايي خدمتونه ورسوي چې د زلزلې له امله يې طبي مرستو ته اړتيا پيدا کړې ده. د افغانستان لپاره د روغتیا نړۍوال سازمان د دفتر مرستیاله موکتا شارما په خبره: «په اوس وخت کې تر ټولو لويه ستونزه د ښځينه روغتيايي کارکوونکو جدي کموالی دی.»

نوموړې اټکل وکړ، چې نږدې ۹۰ سلنه طبي کارکوونکي په زلزله ځپلو سيمو کې نارينه دي او پاتې ۱۰ سلنه زياتره قابله‌ګانې او نرسانې دي؛ نه هغه مسلکي ښځينه ډاکټرانې چې د سختو ټپونو درملنه وکړي. د هغې په وينا؛ دا يوه جدي ستونزه ده ځکه چې ښځې له نارينه ډاکټرانو سره د خبرو اترو څخه ډډه کوي او يوازې سفر کولو ته زړه نه ښه کوي.

طالبانو په ۲۰۲۲کال کې پر ښځو بنديز ولګاوه، چې له کوره بهر کار ونه کړي. د رويټرز د راپور له مخې؛ د مرستندويه ادارو چارواکو ويلي، دوی ته ځينې استثناوې ورکړل شوې دي؛ خو د یوې محدودې مودې لپاره دي او په بېړنیو حالاتو کې چې اړتیاوې ډېرې وي ورته بسنه نه‌کوي.

موکتا شارما وويل: «محدوديتونه ډېر سخت دي، د محرم موضوع لا هم پر خپل حال پاتې ده او طالبانو هېڅ رسمي استثنا نه‌ده اعلان کړې؛ خو تېره اوونۍ زموږ ټيم دغه موضوع له طالب چارواکو سره شريکه کړه.» نوموړې زياته کړه: «موږ احساس وکړ، چې اوس د خبرو کولو وخت دی. بايد ورته ووايو، چې دا هغه وخت دی چې تاسو واقعا زياتو ښځينه روغتيايي کارکوونکو ته اړتيا لرئ. اجازه ورکړئ چې هغوی راولو، ان له نورو سيمو څخه هم چې شونې وي.»

د کونړ په وروستۍ زلزله کې یوې اغېزمنې شوې ښځې ویلي: «زموږ د کلي ډېری ښځې اوس له زلزلې وروسته پر رواني ناروغۍ او د وينې پر لوړ فشار اخته شوې او د روغتيايي خدمتونو ترلاسه کولو کې له جدي ستونزو سره مخ دي».

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق د اټکل له مخې؛ د افغانستان د ختیځ په زلزله ځپلو سیمو کې شاوخوا ۱۶ زره او ۶۰۰ مېندواره ښځې سملاسي طبي مرستو ته اړتيا لري. له دې وړاندې د کونړ اوسېدونکو خبر ورکړی و، چې لږ تر لږه شپږ مېندواره ښځې د ښځينه طبي پرسونل د کموالي له امله مړې شوې دي.