اسماعیل بقايي: ایران افغان زلزله ځپلو ته تر اوسه درې جوپې مرستې استولې دي

نوموړي له BFBS فورسز نیوز ته په مرکه کې ویلي چې د بریتانیا تر ټولو اوږده جګړه د سیاسي او ستراتیژیکو تېروتنو ښکار وه.

سنډرز، چې په هلمند کې یې د برېتانیايي ځواکونو مشري کړې وه، وویل: «د اوږدې مودې لپاره زه د دې جګړې د پایلو په اړه په غوسه وم، موږ په هره کچه تېروتنې وکړې، په ستراتیژیکه، سیاسي او حتا په ټیټه کچه.»

هغه زیاته کړه چې د جګړې لومړیو کلونو کې د طالبانو له نسکورېدو وروسته لوېدیزوالو د افغانستان د سیاسي راتلونکي د جوړولو چانس له لاسه ورکړ.

د سنډرز په وینا، له سیاسي بهیر څخه د طالبانو ایستلو هغوی ته د زور له لارې د بېرته راتګ زمینه برابره کړه.

بریتانیا په افغانستان کې شاوخوا ۱۵۰ زره پوځیان لرل، ۴۵۷ یې ووژل شول او زرګونه نور ټپیان شول.

سنډرز وویل: «موږ د دې کمپاین په لومړیو کې یو ستر فرصت له لاسه ورکړ، باید د طالبانو له نسکورېدو وروسته سیاسي راتلونکي ته مو پام کړی وای، ځکه هغوی په هر صورت کې د راتلونکي برخه وو.»

هغه د جګړې د وروستیو کلونو په اړه هم نیوکه وکړه او ویې ویل چې له ۲۰۱۵ کال وروسته د بریتانیا د ځواکونو لږ حضور افغانانو ته د خپلو بنسټونو جوړولو فرصت ورکاوه، خو د ده په باور، د وتلو نېټې اعلان او له افغان حکومت پرته له طالبانو سره مستقیمې خبرې د ناکامۍ پیل و.

سنډرز د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د کابل هوايي ډګر ګډې وډې صحنې د ماتې څرګند تصویر وباله او زیاته یې کړه: «د افغانستان د جګړې پایله د بریا په نوم نه شي یادېدای، موږ ماتې نه نمانځو.»

یاد وزارت ویلي، چې دا ناسته د د لوړو زده کړو وزیر مولوي ندامحمد ندیم په مشرۍ او د مالیې، اقتصاد او پوهنې وزارتونو د استازو، دولتي پوهنتونونو د رهبرۍ او خصوصي پوهنتونونو د استازو په ګډون جوړه شوې وه.

په دې ناسته کې مولوي ندیم وویل: «شورا ته وړاندې شوې برنامې د ټولنې اړتیاوو او د لوړو زده کړو وزارت د اصولو او معیارونو له مخې ارزول شوې دي.»

نوموړي زیاته کړه چې د طالبانو د واکمنېدو له بیا پیل راهیسې شاوخوا ۱۰۰ د ماسټري او تر ۳۰ زیاتې د دوکتورا برنامې رامنځته شوې دي، چې په کمپیوټر ساینس، انجنیري، طب او کرنې برخه کې دي.

د وزارت د خبرپاڼې له مخې، شورا تازه د څلورو دوکتورا، اته ماسټري برنامو، پنځو نویو پوهنځیو او ۳۱ څانګو د ایجاد پرېکړه هم کړې ده.

سره له دې چې د زده کړو په برخه کې د برنامو د زیاتېدو اعلان کېږي، خو د طالبانو د پوهنې او لوړو زده کړو وزارت تګلارې، چې نجونې یې له زده کړو بې برخې کړې دي، تر جدي نیوکو لاندې دي.

د ۱۴۰۰ کال په زمري میاشت کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت له سقوط وروسته، د پخواني حکومت د هوايي ځواک یو شمیر چورلکې ازبکستان او تاجکستان ته ولېږدول شوې.

دغه چورلکې د پخواني افغان پوځ د پیلوټانو له خوا دغو هیوادونو ته لیږدول شوې وې.

د امریکا د دفاع وزارت مخکې ویلي وو چې ۴۶ الوتکې ازبکستان ته او ۱۸ نورې تاجکستان ته لېږدول شوې دي.

په دغو الوتکو کې Mi-17 UH-60 چورلکې او همدارنګه PC-12، C-208، AC-208 او A-29 الوتکې شاملې دي.

طالبانو په وار وار له ازبکستان او تاجکستان څخه غوښتي و، چې یادې چورلکې دې ډلې ته وسپاري خو دواړو هیوادونو د طالبانو د غوښتنې په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

په ازبکستان کې د امریکا سفیر اعلان کړی و، چې د یوې نوې موافقې له مخې د افغان پوځ ۴۶ پخوانۍ الوتکې او چورلکې به د ازبکستان حکومت په واک کې پاتې شي.

په افغانستان کې د امریکا سفارت هم له تاجکستان څخه مننه وکړه، چې د افغانستان د پوځ پخوانۍ الوتکې یې طالبانو ته نه دي سپارلي.

د افغانستان پخوانی ولسمشر اشرف غني او د هغه د همکارانو یوه ډله هم د دریو پوځي چورلکو له لارې ازبکستان او بیا متحده عربي اماراتو ته لاړل.

د امنیتي ځواکونو د یوه پخواني قوماندان په وینا، امریکا د پخواني افغان حکومت هوايي ځواک په ۲۲۹ پوځي او ټرانسپورټي چورلکو سمبال کړی و.

د دغې ډلې د کورنیو وزارت د خبرپاڼې له مخې، د کندز د امنیه قوماندانۍ د نشه یي توکو پر ضد پولیسو په دوه جلا عملیاتو کې، یو کس د خان‌اباد ولسوالۍ له سیمې د ۱۰۶ کیلوګرامه تریاکو د قاچاق په تور نیولی دی.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په همدې عملیاتو کې دوه نور کسان هم د کندز- تخار پر لاره له ۳۲ کیلوګرامه تاریاکو سره نیول شوي دي. په ورته وخت کې، د بغلان ولایت په مرکز پلخمري ښار کې پولیسو یو کس له څلور کیلوګرامه چرسو سره نیولی دی.

د خبرپاڼې له مخې، د بلخ ولایت په نهرشاهي ولسوالۍ کې یې عملیات کړي چې شپږ کسان یې له درې کیلوګرامه شیشې او یو شمېر الکولي مشروباتو سره نیولي دي.

یاد وزارت زیاتوي، نیول شوي کسان یې عدلي او قضایي بنسټونو ته سپارلي دي.

له کابل څخه سرچینو نن دوشنبه د « وږي ۱۷مه» افغانستان انټرنشنل ته وویل چې له تېرو دوو ورځو راهیسې په کابل کې طالبان د یوناما اړوند دفترونو په دروازو کې د هغو ښځینه کارمندانو مخه نیسي، چې په دې اداره کې کار کوي.

د یوناما یوه کارکوونکي له نومنښودنې پرته افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل:« د یوناما درې دفترونه دي، مرکزي دفتر ته پرون او نن راغلي وو، بارون کمپ کې چې ډبلیو ایف پي او د ای او ایم دفتر دی، هلته نن ورغلي دي.»

سرچینې زیاته کړه، « طالبان وايي، چې د ښځینه کارکوونکو کار بند دی، د امیر فرمان راغلی او د فرمان د تطبیق لپاره راغلي یو».

یادې سرچینې وايي، چې د ښځو د کار د مخنیوي قطعه د ملا هبت الله لپاره ځانګړی کار کوي، په تشکیل کې یې ددفاع وزارت کسان دي، خو لارښوونې له کندهاره ورته راځي. ځینې سرچینې دغه کسان د طالبانو د امر بالمعروف اړوند کسان ګڼي، خو دې ادارې تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

د سرچنو په وینا، د یوناما مسوولانو خپلو ښځینه کارکوونکو ته ویلي، چې تر څو دا ستونزو له طالبانو سره اواریږي او یوې نتیجې ته رسیږي، په کورونو کې دې پاتې شي.

افغانستان انټرنشنل د یوناما دفتر سره ددې موضوع په اړه اړیکه نیولې، خو تر دې دمه یې ځواب نه دی راغلی.

د یادونې وړ ده، چې له دې وړاندې هم طالبانو د یوناما ښځينه کارکوونکو مخه نیولې وه خو بیا وروسته د جوړجاړي له امله بېرته اجازه ورکړل شوې وه.

تر اوسه طالبانو هم د یوناما د ښځینه کارکوونکو د کار د مخنیوي په اړه څه نه دي ویلي.