په مجازي ناسته کې سیاسي مشران: د طالبانو ضد جریانونه دې خپلمنځي اختلافات پای ته ورسوي

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکي اندریکا راتواته ویلي،چې د ژمي یخ موسم په څو راتلونکو اونیو کې د غرنیو سیمو اوسېدونکو ته لویه ننګونه ده. هغه په جنیوا کې خبري غونډه کې وویل: «دا هغه شیبه ده چې نړیواله ټولنه باید په رښتیني ډول د افغانانو ترڅنګ ودرېږي. د خلکو ژوند په خطر کې دی او ژمی هم لنډ راروان دی.»

ملګري ملتونه افغانستان د نړۍ له سترو بشري ناورینونو ګڼي، خو د تېر کال په پرتله د مرستو کچه ۳۵ سلنه کمه شوې ده. راتواته وویل، د مرستو د کمېدو یوه برخه د ځینو مرستندویو هېوادونو هغه اندېښنې دي چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو د محدودوونکو تګلارو له امله رامنځته شوې دي.

نوموړي وویل: «زموږ غوښتنه تل دا ده چې تمرکز دې پر خلکو وي، نه پر سیاست.»

راتواته تایید کړه چې امریکا تر اوسه له زلزلې وروسته کومه مرسته نه ده اعلان کړې.

بل لور ته، د روغتیا نړيوال سازمان له طالبانو غوښتي چې د ښځینه کارکوونکو پر تګ راتګ محدودیتونه لرې کړي او هغوی ته له نارینه سرپرست پرته د سفر اجازه ورکړي.

راتواته وویل، د ښځینه مرستندویانو شاملول لا هم یوه جدي ننګونه ده: «موږ هڅه کوو لږ تر لږه په هر ټیم کې یوه ښځينه کارکوونکې موجوده وي. دا اوس د ټولو ډلو لپاره ممکنه نه ده، خو موږ پرې کار کوو.»

په تورخم کې یو شمیر د تازه مېوو سوداګرو نن سې شنبه د «وږي ۱۷مه» وویل چې له څو ورځو راهیسې د تازه مېوو موټر ولاړ دي او اجازه نه ورکول کېږي، چې له ډیورنډ کرښې اخوا واوړي.

سوداګر نیوکه کوي، چې په تورخم کې د طالبانو ټرانسپورټ مسوولان د نوبت پر سر له موټرو بډې اخلي او بیا د تګ اجازه ورکوي.

دوی همدراز وویل چې «پاکستان لور ته پنځه ځایه موټر کتل کېږي او د هغو په طی مراحل او د پاکستان له ګمرک څخه وتلو کې زیات وخت مصرفیږي او همدا لامل دی، چې د افغانستان خواته زیات موټر د رش او د بې نوبتۍ له امله ولاړ دي، چې له امله یې میلیونونه افغانۍ زیان ویني».

یو سوداګر وویل:« یو بل اساسي مشکل دا دی، چې طالبان د تازه مېوو ډېرو موټرو ته تعرفې ورکوي خو تورخم دومره ظرفیت نه لري، چې د ورځې زیات شمېر کې موټر واوړي.»

په تورخم کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د ګڼه ګوڼې یو ستر لامل دا دی چې پاکستاني لور ته کسټم ډېر پڅ کار پرمخ وړي خو بل خوا د تازه مېوو سوداګر بیا د تورخم د ظرفیت ته نه پاملرنې له امله زیات شمیر موټر باروي، چې د بېروبار له امله مېوې خرابیږي.

په تورخم کې د طالبانو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې پاکستان د تازه مېوو او سبزي یوازې ۲۰۰ موټرو ته اجازه ورکوي خو د تازه مېوو افغان سوداګر د دوه سوه پرځای اته سوه موټر باروي چې له همدې امله په تورخم کې ګڼه ګوڼه ډیریږي او میوې او سبزي د خرابېدو له خطره سره مخ کېږي.

دوی همد راز له افغان سوداګرو وغوښتل چې د موټرو ټاکل شوی شمېر په پام کې ونیسي او د هغه مطابق مېوې بار کړي.

امرالله صالح د احمدشاه مسعود د تلین په مناسبت په خپل ایکس پوسټ کې د پخواني ولسمشر حامد کرزي له څرګندونو مننه کړې ده.

نوموړي لیکلي: «زه د ملي اتل احمدشاه مسعود د یو سرتېري په توګه، له ښاغلي حامد کرزي د دې لپاره نهایت منندوی یم چې د ملي قهرمان په اړه یې شجاعانه او ملي نظر څرګند کړی.»

صالح زیاته کړې، چې کرزی له کلونو راهیسې د افغانستان د جلا پرېوتو ټوټو د یو ځای کولو هڅه کوي او دغه هڅې یې د ستاینې وړ دي.

د هغه په وینا، «په اوسني وضعیت کې چې نفاق او تعصب وده کوي، د ښاغلي کرزي څرګندونې د افغانانو د یووالي لپاره ارزښتناکه سیاسي هڅه ده.»

د صالح په باور، د احمدشاه مسعود تاریخي ستاینې، په داسې حال کې دي، چې طالبان په حسادت، نامشروع او ملي ضد ډول پر افغانستان واکمن شوي دي، ساده کار نه دی.

هغه ټینګار کړی: «باید دا ناسم تصور غلط ثابت کړو چې ګواکې افغانستان ژوندي ښه نه لري او تل مړه ستایل کېږي».

پخواني ولسمشر حامد کرزي په خپل پوسټ کې د احمدشاه مسعود یاد تازه کړی او هغه یې د جهاد، وطن‌دوستۍ او د خلکو په منځ کې د دوامداره حضور له کبله «تلپاتې او د درناوي وړ» بللی دی.

دغه مطبوعاتي دفتر وایي چې د هرات والي شیخ اسلام‌جار په لارښوونه د یاد ولایت د فواید عامې ریاست چارواکو دغه کار نن سې شنبه (د وږي ۱۸مه) پیل کړی دی. دغه دفتر زیاتوي چې د دې پروژې په چوکاټ کې د بندر د پراخېدو لپاره اړین بنسټیز کارونه ترسره کېږي.

د هوکړې پر بنسټ، د ترکمنستان د اورګاډي اداره به په نږدې راتلونکي کې د اداري ودانیو، هنګرونو، جومات او د اورګاډي د پټلۍ د جوړولو چارې هم پیل کړي.

د هرات والي ویلي، هڅه کېږي چې د دې سترې پروژې ټول کارکوونکي او کارګران له کور دننه وګومارل شي څو خلکو ته د کار زمینه برابره شي.

طالبانو او ترکمنستان ترمنځ د تورغونډۍ بندر د پراختیا تړون د روان کال د زمري په نهمه په کابل کې د ترکمنستان د سفیر په حضور کې له یوه ترکمنستاني شرکت سره د ۵ میلیونه ډالرو په ارزښت لاسلیک شو.

طالبانو هغه مهال ویلي و، چې په دې پروژه کې د ریلي ټرانسپورټي شبکې همغږي کول، د دوه اړخیزو همکاریو پراختیا، د انتقالاتو زیاتوالی او سوداګرو ته د اسانتیاوو رامنځته کول شامل دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د طالبانو ضد جهادي قوماندان احمد شاه مسعود د مړینې د ۲۴مې کلیزې په مناسبت هغه یو "ملي اتل" وباله.

کرزي په خپله اېکسپاڼه لیکلي:« هغه څه چې احمد شاه مسعود تلپاتې او د درناوي وړ ګرځوي د هغه جهاد، هیواد پالنه او د خلکو په منځ کې دوامداره حضور و.»

د سولې عالي شورا پخواني رییس عبدالله عبدالله په خپل اېکس کې لیکلي، چې د افغانستان خلک احمد شاه مسعود د یو وفادار مجاهد، د استقامت سمبول او له تعصب څخه پاک کس په توګه پیژني.

د افغانستان د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمد حنیف اتمر د شهیدانو اونۍ په تړاو په خپل یادښت کې لیکلي، چې «زموږ ملت دا اونۍ د هېواد د قدرمنو شهیدانو د هیلو او قربانیو درناوي ته ځانګړې کړې ده».

هغه وویل:«طالبان باید دا حقیقت ښه درک کړي چې داسې یو ولس، چې د فداکارۍ او استقامت دومره بډایه تاریخ لري، نه شي کېدای چې له خپلو مشروعو حقونو او ازادیو بې‌برخې کړل شي، او نه پرې څوک نامشروع واک، که بهرنی وي او که داخلي، تپلای شي».

د جمعیت اسلامي مشر صلاح الدین رباني په یوه پیغام کې وویل چې د مسعود نوم له "تقوا، ازادۍ، عدالت او زړورتیا" سره تړلی دی.

هغه ټینګار کړی، چې سیاسي ټولنه باید د "استبداد او انحصار" د له منځه وړو لپاره د مسعود او برهان الدین رباني په «فکري میراث» باندې تر بل هر وخت ډیر تمرکز وکړي.

اسماعیل خان په خپل پیغام کې وویل چې "د افغانستان په معاصر تاریخ کې تحمیل شوي رژیمونه له ناکامۍ سره مخ دي." هغه له اوسني بحران څخه د وتلو یوازینۍ لاره "د نظر یووالي ترلاسه کولو لپاره د توپیرونو منل او خبرې اترې" ګڼلې.

په همدې حال کې طالبان د احمد شاه مسعود د ترور د کلیزې په اړه چوپ پاتې دي او په دې اړه یې هیڅ پیغام نه دی خپور کړی.

احمد شاه مسعود ۲۴ کاله مخکې د ۱۳۸۰ کال د وږي پر ۸مه په تخار ولایت کې د القاعدې د دوه ځانمرګو بریدګرو له خوا ووژل شو.