طالبان وایي د تورغونډۍ بندر د پراختیا ساحې د چمتو کولو کار یې پیل کړی

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د طالبانو ضد جهادي قوماندان احمد شاه مسعود د مړینې د ۲۴مې کلیزې په مناسبت هغه یو "ملي اتل" وباله.

کرزي په خپله اېکسپاڼه لیکلي:« هغه څه چې احمد شاه مسعود تلپاتې او د درناوي وړ ګرځوي د هغه جهاد، هیواد پالنه او د خلکو په منځ کې دوامداره حضور و.»

د سولې عالي شورا پخواني رییس عبدالله عبدالله په خپل اېکس کې لیکلي، چې د افغانستان خلک احمد شاه مسعود د یو وفادار مجاهد، د استقامت سمبول او له تعصب څخه پاک کس په توګه پیژني.

د افغانستان د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمد حنیف اتمر د شهیدانو اونۍ په تړاو په خپل یادښت کې لیکلي، چې «زموږ ملت دا اونۍ د هېواد د قدرمنو شهیدانو د هیلو او قربانیو درناوي ته ځانګړې کړې ده».

هغه وویل:«طالبان باید دا حقیقت ښه درک کړي چې داسې یو ولس، چې د فداکارۍ او استقامت دومره بډایه تاریخ لري، نه شي کېدای چې له خپلو مشروعو حقونو او ازادیو بې‌برخې کړل شي، او نه پرې څوک نامشروع واک، که بهرنی وي او که داخلي، تپلای شي».

د جمعیت اسلامي مشر صلاح الدین رباني په یوه پیغام کې وویل چې د مسعود نوم له "تقوا، ازادۍ، عدالت او زړورتیا" سره تړلی دی.

هغه ټینګار کړی، چې سیاسي ټولنه باید د "استبداد او انحصار" د له منځه وړو لپاره د مسعود او برهان الدین رباني په «فکري میراث» باندې تر بل هر وخت ډیر تمرکز وکړي.

اسماعیل خان په خپل پیغام کې وویل چې "د افغانستان په معاصر تاریخ کې تحمیل شوي رژیمونه له ناکامۍ سره مخ دي." هغه له اوسني بحران څخه د وتلو یوازینۍ لاره "د نظر یووالي ترلاسه کولو لپاره د توپیرونو منل او خبرې اترې" ګڼلې.

په همدې حال کې طالبان د احمد شاه مسعود د ترور د کلیزې په اړه چوپ پاتې دي او په دې اړه یې هیڅ پیغام نه دی خپور کړی.

احمد شاه مسعود ۲۴ کاله مخکې د ۱۳۸۰ کال د وږي پر ۸مه په تخار ولایت کې د القاعدې د دوه ځانمرګو بریدګرو له خوا ووژل شو.

د تحریک انصاف ګوند دغه بندي مشر د افغان کډوالو د ایستنې په تړاو د پوځ د مشر تګلاره په کلکه غندلې ده او پر خپل اېکس یې لیکلي: « دا ډېر دردورونکی دی چې زموږ له څو لسیزې مېلمستیا وروسته اوس زموږ افغان وروڼه جبري له هېواده وشړل شي. په داسې وخت کې چې افغانستان له زلزلې سره مخ دی، موږ باید له هغوی سره مرسته وکړو، نه دا چې له هېواده وایستل شي.»

عمران خان ویلي چې د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر علي امین ګنډاپور دې افغانستان ته ولاړ شي او د سولې او امنیت پر سر دې له افغان لوري سره خبرې وکړي.

هغه پوښتنه کړې: «که مریم نواز جاپان او تایلنډ ته سفر کولی شي، ولې د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر افغانستان ته د سولې په خاطر سفر نه شي کولی؟»

عمران خان په خپل پیغام کې چې په ایکس یې خپور کړی، څرګنده کړې: «زه د لا اله الا الله په اعلان ایمان لرم. دا کلمه مومن له هر ډول وېرې او غلامۍ ازادوي. زما ژوند د الله په لاس کې دی، نه د عاصم منیر په لاس کې.»

نوموړي زیاته کړې چې له یو نیم کال راهیسې له خپلو سیاسي ملګرو سره د لیدو اجازه نه لري او له یوه کال راهیسې یې ډاکټران هم د ده معاینه کولو ته نه دي پرېښودل شوي.

د هغه په وینا، حتا د کورنۍ غړي او وکیلان یې هم ورسره نه شي کتلی او ورځپاڼو او ټلوېزیوني خپرونو ته لاسرسی یې بند دی.

خان پر پوځ تور پورې کړی چې په ده فشار اچوي او لیکلي یې دي: «هرڅومره فشار چې راباندې واچوې، یا زما د کورنۍ غړي زندان ته واچوې، زه نه تسلیمېږم او نه به دا ظلم ومنم.»

نوموړي د ایکس په پوسټ کې د پښتونخوا په عملیاتو، ډرون بریدونو او د خلکو په جبري بې‌کوره کولو هم نیوکه کړې ده او ټینګار یې کړی چې دا کار د تحریک انصاف د ولسي حکومت د کمزوري کولو هڅه ده.

د هغه په وینا، «که عملیات ونه درېږي، د خلکو کړاوونه به ډېر شي او ترهګري به نوره هم پراخه شي.»

خان په خپل پیغام کې د پاکستان د وروستیو سېلابونو یادونه هم کړې او پر خلکو یې غږ کړی چې د زیانمنو شویو کورنیو مرسته وکړي.

د قزاقستان د ترانسپورت مرستیال وزیر مکسات کالیکپاروف د سې شنبې په ورځ په یوه غونډه کې وویل، چې قزاقستان د تورغونډۍ-هرات اورګاډي کرښې د جوړولو لپاره د تمویل جوړښت ترتیب کړی او تمه ده چې پروژه به تر ۲۰۲۸ کال پورې بشپړه شي.

د انټرفاکس د رپوټ له مخې، کالیکپاروف وویل: «پلان شوې ده چې د ۱۲۰ کیلومتره اوږدې تورغونډۍ-هرات اورګاډي کرښې پروژه پلې شي».

د هغه په وینا، د دې رېل پټلۍ جوړول به افغانستان ته د توکو د صادراتو او ترانزیت زمینه برابره کړي او په راتلونکي کې به د پاکستان او هند بازارونو ته د لاسرسي امکانات برابر کړي.

د پروژې د پلي کېدو موده د ۲۰۲۶–۲۰۲۷ کلونو لپاره ټاکل شوې ده.

قزاقستان پر دې پروژې د ۵۰۰ میلیون ډالرو پانګونې تیاری ښودلی او همدارنګه پلان شوې چې په هرات کې د پروژې د پرمختګ لپاره یوه لوژیستیکي او ترانسپورتي کمپنۍ جوړه شي.

د طالبانو مشر ملاهبت الله دغه مکتوب دوه اونۍ وړاندې ددې ډلې د چارو ادارې عمومي ریاست ته لېږلی دی.

د طالبانو په کورنیو چارو وزارت کې هم سرچینو افغانستان انټرنشنل ته تایید کړه، چې د ملاهبت الله له خوا د انټرپول پولیسو د تشکیلاتو د لغوه کېدو امر شوی دی.

سرچینې وویل:« په کورنیو چارو وزارت کې د انټرپول پولیسو مستقل ریاست و او شاوخوا ۱۲۰ په کورنیو چارو او شاوخوا ۳۰ تنه نور یې په بهرنیو چارو وزارت کې تشکیلات درلودل.»

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، افغانستان د انټرپول غړیتوب د ۲۰۰۲ کال د اکتوبر پر ۲۱مه نیټه په کامرون کې د دغه سازمان په ۱۷۱مه عمومي غونډه کې ترلاسه کړ.

د دوی په سایټ کې لیکل شوي، چې په پیل کې انټرپول ریاست تاسیس شو او د کورنیو چارو وزارت په چوکاټ کې یې فعالیت پیل کړ، چې وروسته اړتیا ته په کتو سره په تدریجي ډول پراخ شو.

په ۲۰۱۰ کال کې، د نړیوالې ټولنې او انټرپول په مرسته، د نړیوالو پولیسو ریاست د کورنیو چارو وزارت د امنیتي چارو مرستیال په مستقیمه مشرۍ د یوې خپلواکې ادارې حیثیت ته لوړ شو، چې د هیواد په ۱۳ ځمکنیو بندرونو او ۴ هوايي ډګرونو، کابل، مزار شریف، هرات او کندهار کې یې سیمه ییز دفترونه درلودل.

د طالبانو په کورنیو چارو وزارت کې سرچینو وویل چې اوس مهال یوازې د انټرپول ریاست اړیکې له ایران، پاکستان، روسیې او دوبۍ سره وې.

خو د جمهوریت پرمهال د انټرپول پولیسو ریاست د افغانستان قانون پلي کوونکو ادارو ته د انټرپول او د هغه د ۱۹۳ غړو هیوادونو ډیټابیسونو ته لاسرسی اسانه کړی و.

د طالبانو کورنیو چارو وزارت کې سرچینې زیاتوي چې د طالبانو د نه رسمیت پېژندو له امله د انټرپول ریاست کار محدود شوی و.

ندا الناشف د دوشنبې په ورځ د بشري حقونو په شورا کې د خبرو پر مهال د بشري حقونو او په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د خراب وضعیت په اړه اندېښنه وښوده او ویې ویل، چې د طالبانو له لوري د ښځو پر زده‌کړو، کار، سیاسي، ټولنیز او مدني فعالیتونو بندیز د ښځو د ژوند پر ټولو برخو ناوړه اغېزه کړې ده.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د عالي کمېشنرۍ د مرستیالې په وینا؛ طالبانو د ښځو پر طبي زده‌کړو بندیز سره د ښځو او نجونو د روغتیا په ګډون د زېږون پرمهال د روغتیایي خدمتونو حق څخه په جدي توګه سرغړونه کړې ده.

الناشف د طالبانو د «امر بالمعروف او نهې عن‌المنکر» قانون د جنسيتي تبعیض د ډېرېدو لامل وباله او له طالبانو یې وغوښتل، چې له خپلو سختو دریځونو څخه تېر شي او نرمي غوره کړي.

هغې له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو په اړه دې د خپلواکو څېړنو او محکمو ملاتړ وکړي.

الناشف زیاته کړه، باید د طالبانو د حساب‌ورکولو هڅې څو اړخیزې وي او له بېلابېلو لارو وڅارل شي.

اغلې الناشف وویل، د طالبانو د حساب‌ورکولو هڅې باید یوازې په یوې پروسې یا ځانګړې تګلارې پورې محدودې نه وي؛ بلکې باید د انتقالي عدالت ټول اړخونه په‌کې شامل وي.

د الناشف په وینا؛ باید نړۍواله ټولنه او د ملګرو ملتونو ټول غړي هېوادونه داسې لارې چارې وپلټي، چې له طالبانو سره ګټور جوړجاړي ته زمینه برابره کړي؛ داسې جوړجاړی چې طالبان له نړۍوالو سره د خپلو پخوانیو ژمنو رعایت ته اړ شي.