د ځان وژنې د مخنیوي نړۍواله ورځ؛ په افغانستان کې د ځان وژنې کچه زیاته ده
نن (د سپټمبر ۱۰مه) د ځان وژنې د مخنیوي نړۍوالې ورځې سره سمون لري؛ خو افغانستان دغه ورځ داسې مهال نمانځي، چې د بېلابېلو لاملونو له کبله د ځان وژنې کچه پهکې زیاته ده.
نن (د سپټمبر ۱۰مه) د ځان وژنې د مخنیوي نړۍوالې ورځې سره سمون لري؛ خو افغانستان دغه ورځ داسې مهال نمانځي، چې د بېلابېلو لاملونو له کبله د ځان وژنې کچه پهکې زیاته ده.
افغانستان انټرنشنل پښتو ته یوې روغتیايي سرچینې ویلي، چې په افغانستان کې د طالبانو په بیا واکمنېدو د ځان وژنې په کچه کې د پام وړ زیاتوالی راغلی دی.
سرچینې د بېلګې په توګه یوازې په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې په خوست ولایت کې د ۳۷ کسانو یادونه کړې، چې ځان وژنه یې کړې ده. په دغه کسانو کې دوه ماشومان هم شامل دي.
په افغانستان کې مخ پر زیاتېدونکی فقر او بېوزلي، نامعلوم برخلیک، بېروزګاري، کورنی تاوتریخوالی او رواني ستونزې د ځان وژنې د زیاتوالي مهم لاملونه بلل کېږي.
دغه ورځ هرکال په نړۍ کې په دې موخه نمانځل کېږي، چې د ځان وژنې د مخنیوي په اړه خلکو ته هر اړخیزه عامه پوهاوی ورکړل شي. د روغتیا نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې؛ هر کال په ټوله نړۍ کې ۸۰۰ زره کسان ځان وژني، چې په هرو ۴۰ ثانیو کې یو کس ځان وژنه کوي.
د روغتیا نړۍوال سازمان شمېرې ښیي، چې هر کال په نړۍ کې ۲۰ مېلیونه کسان د ځان وژنې هڅه کوي. دغه سازمان وايي، ځان وژنه که څه هم یوه نړۍواله پدیده؛ خو تر نږدې اتیا سلنو پورې یې په ټیټ او منځني عاید لرونکو هېوادونو کې پېښېږي.
د روان ۲۰۲۵زېږدیز کال د لومړۍ میاشتې په پای کې په کندهار کې یوه ځوان د بېروزګارۍ له کبله په فیسبوک کې تر مخه ښې وروسته ځان وژنه وکړه. د فدا محمد اڅکزي په نوم دغه ځوان له ځان وژنې څو شېبې وړاندې پر فېسبوک پاڼې په وروستي پیغام کې ویلي و، چې «بښنه به سره کوو، د الله په امان.»
د اڅکزي د ځان وژنې خبر او په فیسبوک د هغه د خدای پامانۍ پیغام د ګڼو خواله رسنیو کاروونکو ترمنځ لاس په لاس کېده او سخت غبرګونونه یې راوپارول. هغه مهال د خواله رسنیو کاروونکو نیوکه کړې وه، چې د اڅکزي او ګڼو نورو افغان ځوانانو چې په فقر او بېوزلۍ کې ژوند تېروي؛ د ملامتۍ پړه طالبانو ته ورګرځي.
د دوی په وینا، دا چې اوس طالبان د افغانستان واک په لاس کې لري؛ نو ولې نهشي کولای خلکو او په ځانګړې توګه ځوانانو ته د کار زمینه برابره کړي؟
د روغتیا نړۍوال سازمان وايي، چې د یو کس د ځان وژنې ټولنیز اغېز ډېر ستر او پراخ دی او موندنې ښیي چې د یو کس ځان وژنه لږ تر لږه ۱۳۵ کسان سخت غمجن او یا هم اغېزمنوي.
د یاد سازمان په باور؛ د ځان وژنې د مخنیوي د نړۍوالې ورځې نمانځل کولای شي، چې د دغه پدیدې د مخینوي لپاره د خلکو په منځ کې عامه پوهای عام کړي.
د ځان وژنې د مخنیوي نړۍوالې ټولنې په ۲۰۰۳کال کې د لومړي ځل لپاره د روغتیا نړۍوال سازمان او د رواني روغتیا د نړۍوالې ټولنې په همکارۍ، د ځان وژنې د مخنیوي نړۍواله ورځ ونمانځله.
دا په داسې حال کې ده، چې په تېرو څو کلونو کې د کندهار ګڼ شمېر ځوانانو د ټولنې مثبت او منفي اړخونه په تمثیلي بڼه نندارې ته وړاندې کول.
یادو ځوانانو به د طنز او خندا له لارې د ټولنیزو ستونزو ښودنه کوله او د خلکو د خندا ترڅنګ یې د بدو دودونو پر وړاندې د خلکو پام را اړاوه، خو اوس د امربالمعروف د نوې پرېکړې له مخې دا دروازه هم ورباندې وتړل شوه.
د عطاالله زر او سمعالله چنار په نوم دوه مشهور وروڼه چې د کندهار د تمثیل په ډګر کې ډېر پېژندل شوي دي، په خپلو ټولنیزو پاڼو کې اعلان کړی چې د امربالمعروف ریاست له خوا یې پر فعالیت بندیز لګول شوی.
دوی لیکلي: «خدای پامان ـ د زر چنار د یوټیوب او فېسبوک پاڼو قدرمنو لیدونکو! نور له نن، د ۲۰۲۵ کال د سپتمبر په ۹مه نېټه موږ او تاسې د میډیا پر مخ خدای پامان یو. د امربالمعروف د قانون د دوهویشتمې مادې پر اساس، له هر ډول ویډیويي فعالیت څخه منع کړل شو. بخښنه به سره کوو.»
عطاالله زر څه موده مخکې هم د طالبانو له لوري بندي شوی و، خو د بندي کېدو لامل یې معلوم نه و.
یوه بله سرچینه چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي افغانستان انټرنیشنل - پښو ته ویلي: «امربالمعروف موږ ته په ښکاره وویل چې تاسې تمثیل نه کوئ، بلکې فسق او فساد خپروئ. هغوی ټینګار وکړ چې څوک ټوکې کوي او خلک خندوي دا کار حرام دی.»
په ټولنیزو رسنیو کې خلکو د طالبانو دا پرېکړه په کلکه غندلې ده او یو شمېر کاروونکو لیکلي، چې طالبان هڅه کوي د خلکو پر خوله خندا بنده کړي.
د ټولنیزو رسنیو یوه کاروونکي په خپلې فېسبوک پاڼې لیکلي: «طالبانو مخکې ورزشونه او لوبې بندې کړې، اوس یې د خندا او تمثیل پر وړاندې هم ګام پورته کړ، داسې ښکاري چې دوی نه غواړي خلک خوشاله ژوند ولري.»
ځینو نورو بیا ویلي، چې د تمثیلي ویډیوګانو اصلي موخه یوازې خندا نه، بلکې د ټولنې د ستونزو انځورول او د منفي دودونو له منځه وړل وو، خو طالبانو دا کار بند کړ.
د کندهار یوه اوسېدونکي په یوه تبصره کې لیکلي: «په دې ویډیوګانو کې ډېر بد دودونه او ناسم کارونه ښودل کېدل، چې خلکو پرې عبرت اخیست، سربېره پر دې ډېر ښه پیغامونه د همدې لارې خلکو ته رسېدل، خو طالبانو د دې د مخنیوي پرېکړه وکړه چې ډېر بې ځایه کار دی.»
د کندهار ډېری ممثلین د خپلو ویډیوګانو له لارې نه یوازې د خلکو د خوښۍ سرچینه ګرځېدلي وو، بلکې د کاروباري اعلانونو په بڼه یې یو څه عاید هم ترلاسه کاوه.
اوس چې د دوی د عاید یوازینۍ سرچینه بنده شوې، ډېری ځوانان د اقتصادي ستونزو له زیاتوالي سره مخ دي.
یوه ممثل د نوم د نه اخیستو په شرط ویلي: «دا مهال زموږ د اکثره لوستو او نالوستو ځوانانو لپاره کارونه نشته، زموږ د ژوند تکیه یوازې پر همدې ویډیوګانو وه، اوس نه پوهېږو چې څنګه به د ژوند چارې پر مخ یوسو.»
د طالبانو د امربالمعروف ریاست چلند په ټولو ولایتونو کې یو ډول نه دی. په ځینو ولایتونو کې تمثیلي ویډیوګانې لا هم د محدودیتونو سره سره خپرېږي، خو کندهار د نورو په پرتله ډېر سخت بندیزونه تجربه کوي.
په دې ولایت کې یوازې پر تمثیل نه، بلکې د انځور په اخیستو او د ویډیو پر جوړېدو هم پراخ محدودیتونه لګول شوي دي.
اوس د تمثیلي ویډیوګانو پر بندیز سره کندهار یو ځل بیا د ټولنیزو او کلتوري فعالیتونو د خنډ په مرکز بدل شوی دی.
د امربالمعروف دا پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې په هېواد کې د بېکارۍ کچه لوړه ده او د ځوانانو لپاره د کار او عاید فرصتونه محدود دي.
د خلکو په باور د تمثیل بندیز نه یوازې د هنر او کلتور پر وړاندې یو جدي ګوزار دی، بلکې د ځوانانو پر اقتصادي وضعیت به هم منفي اغېز ولري.
طالبانو په رسمي ډول د دې نوي بندیز په اړه څه نه دي ویلي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو تر دې وړاندې د ټولنیزو رسنیو یو شمېر کاروونکي نیولي، بندیان او ان شکنجه کړي هم دي.
د طالبانو تر حاکمیت لاندې کابل ښاروالي وايي، دغه مارکېټ چې په ۷،۸۴۵متر مربع ځمکه کې د یوه پوړ په درلودلو سره ډیزاین شوی، په ۱۶ میاشتو کې د ۲۸۱ میلیونه او ۸۴۵ زره افغانیو په لګښت جوړ شوی او ۳۳۷ هټۍ لري.
د قرارداد او مالي ماډل پر بنسټ، د پروژې پلي کوونکی خصوصي سکټور به د دغه مارکېټ د هټیو کرایه د کابل ښاروالۍ اړوند بانکي حساب له لارې د ۳۰ کلونو لپاره له متشبثینو راټوله کړي او د قرارداد له پای ته رسېدو وروسته به یاد مارکېټ کابل ښاروالۍ ته وسپارل شي.
د قرارداد له مخې به د دغې پروژې عواید د ۳۰ کلونو لپاره چې یو میلیارد او ۵۵۷ میلیونه او ۶۰۰ زره افغانۍ کېږي، ۳۵ سلنه به یې کابل ښاروالۍ ته ورکړل شي.
د یادونې وړ ده، چې د پُلخشتي سیمې د ځمکې لاندې مارکېټ د پاسه سړک د سپاهی ګمنام تر څلور لارې پورې د ۲۰۰ متره په اوږدوالي او ۳۰ متره سور سره بیا رغول شوی او اوس د ټرافیکو پر مخ پرانېستی دی.