په جلاوطنۍ کې د کابل ټربیون په نامه یوې رسنۍ فعالیت پیل کړ

نوموړي همدا راز ویلي، چې په دغه ایالت کې د افغان کډوالو د جبري اېستلو په اړه کوم پلان نه‌شته؛ خو هڅه کېږي چې په باعزته توګه د افغانانو د ستنېدو لارې چارې برابرې شي.

په ورته وخت کې د پښتونخوا په جمروډ، لنډي کوتل او ځینو نورو سیمو کې مېشتو افغان کډوالو بیا ویلي، چې لا یې د وتلو په اړه کوم رسمي خبر نه‌دی ترلاسه کړی.

دوی وايي، که څه هم څو لسیزې کېږي چې په دغو سیمو کې مېشت دي؛ خو بیا هم د افغان کډوالو په اړه د پاکستان حکومت وروستیو پالیسیو اندېښمن کړي دي.

که څه هم په خیبر پښتونخوا کې د افغان کډوالو پر وړاندې د پولیسو عملیات نه‌دي پیل شوي؛ خو په دغه ایالت کې مېشت افغانان وایي، چې ښوونځیو کې یې ماشومان له ګڼو ننګونو سره مخ دي او ورته د زده‌کړو د دوام اجازه نه ورکول کېږي او په بېلابېلو بازارونو کې له دوی غوښتل شوي، چې خپلې هټۍ وتړي.

دغه کډوال د نوم نه ښودلو په شرط وایي:« چې کار او روزګار نه وي؛ نو موږ دلته په تش لاس څنګه ژوند وکړو؟» دوی وايي، چې په نامستقیمه توګه پرې فشارونه ډېر شوي او دوی یې ډېر تنګ کړي دي.

د پاکستان حکومت هغو افغان کډوالو ته چې د پي او ار کارتونه لري د تېرې اګسټ میاشتې تر ۳۱مې نېټې له پاکستانه د وتلو لپاره وروستۍ نېټه ټاکلې وه.

د رسمي شمېرو له مخې، دا مهال ۱.۴ مېلیونه افغان کډوال په پاکستان کې د اوسېدو لپاره د پي او ار کارتونه لري؛ د پاکستان حکومت وايي، چې دغه کارټونه نور د اعتبار وړ نه‌دي.

په ورته وخت کې د خیبر پښتونخوا ایالت د کورنیو او قبایلي چارو ادارې خبر ورکړی، چې پرون ۳۵۰۰ افغانان چې د پي او ار کارټونه یې لرل؛ افغانستان ته ستانه شوي دي.

د یادې ادارې د معلوماتو له مخې؛ د تېرې اګسټ میاشتې څخه تر پرونه څه باندې ۹۲زره افغان کډوال چې د پي او ار کارتونه یې لرل، افغانستان ته ستانه شوي دي.

د پښتونخوا ایالت د کورنیو او قبایلو چارو ادارې زیاته کړې ده، چې د افغانانو د ستنولو لړۍ به په راتلونکو ورځو کې هم روانه وي.

په وروستیو کې له ایران او پاکستانه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې، چې د شمېرو له مخې یوازې په وروستیو څو میاشتو کې له دوه نیم مېلیونو څخه زیات کډوال ستانه شوي او لاهم دغه لړۍ روانه ده.

د کونړ لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کتلور رییس نجیب الله حنیف ویلي، چې څه باندې په مرستو بار ۲۵۰ لارۍ هم پر لاره دي او ډېر ژر به ور ورسېږي.

د حنیف په خبره؛ تر دې دمه د متحده عربي اماراتو، سعودي، قطر، چین، ایران او د هند مرستې ور رسېدلې دي.

د طالبانو ځايي چارواکو ویلي، چې د یوې منظمې او رڼې تګلارې له مخې مرستې په زیانمنو وېشي.

دا په داسې حال کې ده، چې وړاندې د کونړ ځینو اوسېدونکو او په ځانګړې توګه زلزله ځپلو د افغانستان انټرنشنل په ګډون له ځینو رسنیو سره په خبرو کې د مرستو د وېش پر روڼتیا شک ښودلی و.

افغانستان انټرنشنل پښتو ته یوې روغتیايي سرچینې ویلي، چې په افغانستان کې د طالبانو په بیا واکمنېدو د ځان وژنې په کچه کې د پام وړ زیاتوالی راغلی دی.

سرچینې د بېلګې په توګه یوازې په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې په خوست ولایت کې د ۳۷ کسانو یادونه کړې، چې ځان وژنه یې کړې ده. په دغه کسانو کې دوه ماشومان هم شامل دي.

په افغانستان کې مخ پر زیاتېدونکی فقر او بې‌وزلي، نامعلوم برخلیک، بې‌روزګاري، کورنی تاوتریخوالی او رواني ستونزې د ځان وژنې د زیاتوالي مهم لاملونه بلل کېږي.

دغه ورځ هرکال په نړۍ کې په دې موخه نمانځل کېږي، چې د ځان وژنې د مخنیوي په اړه خلکو ته هر اړخیزه عامه پوهاوی ورکړل شي. د روغتیا نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې؛ هر کال په ټوله نړۍ کې ۸۰۰ زره کسان ځان وژني، چې په هرو ۴۰ ثانیو کې یو کس ځان وژنه کوي.

د روغتیا نړۍوال سازمان شمېرې ښیي، چې هر کال په نړۍ کې ۲۰ مېلیونه کسان د ځان وژنې هڅه کوي. دغه سازمان وايي، ځان وژنه که څه هم یوه نړۍواله پدیده؛ خو تر نږدې اتیا سلنو پورې یې په ټیټ او منځني عاید لرونکو هېوادونو کې پېښېږي.

د روان ۲۰۲۵زېږدیز کال د لومړۍ میاشتې په پای کې په کندهار کې یوه ځوان د بې‌روزګارۍ له کبله په فیسبوک کې تر مخه ښې وروسته ځان وژنه وکړه. د فدا محمد اڅکزي په نوم دغه ځوان له ځان وژنې څو شېبې وړاندې پر فېسبوک پاڼې په وروستي پیغام کې ویلي و، چې «بښنه به سره کوو، د الله په امان.»

د اڅکزي د ځان وژنې خبر او په فیسبوک د هغه د خدای پامانۍ پیغام د ګڼو خواله رسنیو کاروونکو ترمنځ لاس په لاس کېده او سخت غبرګونونه یې راوپارول. هغه مهال د خواله رسنیو کاروونکو نیوکه کړې وه، چې د اڅکزي او ګڼو نورو افغان ځوانانو چې په فقر او بې‌وزلۍ کې ژوند تېروي؛ د ملامتۍ پړه طالبانو ته ورګرځي.

د دوی په وینا، دا چې اوس طالبان د افغانستان واک په لاس کې لري؛ نو ولې نه‌شي کولای خلکو او په ځانګړې توګه ځوانانو ته د کار زمینه برابره کړي؟

د روغتیا نړۍوال سازمان وايي، چې د یو کس د ځان وژنې ټولنیز اغېز ډېر ستر او پراخ دی او موندنې ښیي چې د یو کس ځان وژنه لږ تر لږه ۱۳۵ کسان سخت غمجن او یا هم اغېزمنوي.

د یاد سازمان په باور؛ د ځان وژنې د مخنیوي د نړۍوالې ورځې نمانځل کولای شي، چې د دغه پدیدې د مخینوي لپاره د خلکو په منځ کې عامه پوهای عام کړي.

د ځان وژنې د مخنیوي نړۍوالې ټولنې په ۲۰۰۳کال کې د لومړي ځل لپاره د روغتیا نړۍوال سازمان او د رواني روغتیا د نړۍوالې ټولنې په همکارۍ، د ځان وژنې د مخنیوي نړۍواله ورځ ونمانځله.

د دغه کونسلګرۍ له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې عبدالجبار تخاري د شپې له‌خوا د افغانانو د پراخې او بې‌ځایه نیونې په اړه اعتراض کړی او په دې برخه کې یې د ګټورو اقداماتو غوښتنه کړې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د پولیسو مشرتابه ورسره د همکارۍ ژمنه کړې؛ خو په دې تړاو یې جزییات نه‌دي ورکړي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې ښاغلي تخاري دارنګه په یاده لیدنه کې د افغانانو د باعزته ستنېدو او په سند ایالت کې د افغان کډوالو لپاره د قانوني استوګنې د حل لارو په اړه بحث او خبرې کړې دي.

خبرپاڼه وړاندې کاږي، چې دواړه خواوو د کډوالو د تدریجي لېږد لپاره د یوې تګلارې په جوړولو هم هوکړه کړې او د سند پولیسو مشر په دې برخه کې د بشپړې همکارۍ ژمنه کړې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې په وروستیو کې له پاکستانه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې او د رسمي شمېرو له مخې یوازې تېره ورځ نږدې دوه نیم زره کسان له دغه هېواده بېرته افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.