د ایران د خراسان رضوي مرستیال والي امیرالله شمقدري وایي، که څه هم د ایران په پوله د بېاسناده افغانانو تېرېدلو هڅې ګړندۍ شوې دي؛ خو دغه هېواد ته د هغو بېاسناده افغانانو تګ صفر ته رسېدلی، چې له ایران نه اېستل شوي دي.
د ایران اېراف خبري شبکې دوشنبه (د وږي ۲۴مه) لیکلي، ښاغلي شمقدري هغه راپورونه رد کړل چې ګواکې له ایران نه اېستل شوي افغان کډوال بېرته دغه هېواد ته تللي دي.
هغه ویلي، که څه هم په پوله تر پخوا ګڼه ګوڼه ډېره شوې؛ خو د اېستل شویو افغانانو د ډلهییز راتګ مخه نیول شوې ده. شمقدري زیاته کړې:« پولې د کمرې، رادارونو او داسې نورو برېښنايي وسایلو او نوې ټېکنالوژۍ پر مټ څارل کېږي او دغه وسایلو په ناقانونه توګه له پولې څخه تېرېدل ناشونې کړي دي.»
هغه وایي، په ټوله پوله ګزمې کېږي؛ خو بیا هم که څوک د پيسو په بدل کې ایران ته ننوځي سمدلاسه پېژندل کېږي، بایمیټریک کېږي او بېرته اېستل کېږي.
د هغه په وینا:«دا لومړي ځل دی، چې پوله په بشپړ ډول کنټرولېږي او زموږ استخباراتي ډلې هم په دې څار کې شاملې دي.»
هغه وړاندې وایي، نور په ایران کې د بېاسناده افغانانو موده پای ته رسېدلې ده؛ که هغوی په خپله ولاړ نهشي د پولیسو لهخوا نیول کېږي او که څوک په کلیو کې پټ شوي وي، د کلي ملک مکلف دی چې هغوی حکومت ته معرفي کړي.
د پاکستان په لاهور ښار کې مېشتو ځینو افغانانو افغانستان انټرنشنل پښتو ته د ویډیو په لېږلو سره ویلي، چې پاکستاني پولیسو دوی د پاسپورټونو او ویزو په لرلو سره نیولي دي.
دغه افغانان وايي، چې دوی تېره ورځ د لاهور ښار په لنډي بازار سیمه کې نیول شوي دي.
له دې ډلې یو افغان ویلي، چې د خپل پاسپورټ او ویزې ښکاره کولو سربېره هغه او شاوخوا لس نور ملګري یې پولیسو نیولي او زنداني کړي یې دي.
دغه افغان ادعا کوي، چې دی او ملګري یې په پاکستان کې د اوسېدو ټول قانوني اسناد لري؛ خو بیا هم د پولیسو له لوري نیول شوي دي.
له بلې خوا په تېرو وروستیو ورځو کې د اسلاماباد په بېلابېلو برخو کې هم د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستاني پولیسو عملیات پیل شوي دي.
د بلوچستان په کویټې ښار کې هم د افغان کډوالو پر وړاندې د پولیسو عملیاتو زور اخیستی او د پاکستان حکومت په دغه ښار کې د افغان کډوالو ځانګړي ښوونځي هم تړلي دي.
په خیبرپښتونخوا کې بیا مېشت افغانان وایي، که څه هم تراوسه پولیسو د دوی پر وړاندې عملیات نه دي پیل کړي؛ خو د ژوند چارې یې ورته خورا سختې کړې دي. دوی وایي، چې هټۍ ګانې یې پلورلې دي او په کاري او ښوونیزو برخو کې له خورا ننګونو سره مخ دي.
د کندهار ولایت لپاره د طالبانو برېښنا ریاست د برېښنا د دوامداره پرچاویو په تړاو له پرلهپسې شکایتونو وروسته ویلي، اوسمهال په کجکي بند کې د اوبو سطحه ډېره ټیټه شوې او نور نه شي کولای چې کندهار ښار ته د اړتیا وړ برېښنا برابره کړي.
د کندهار برېښنا ریاست د دوشنبې په ورځ (د وږي ۲۴مه) د یوه وضاحت په خپرولو سره ویلي، «اوس مهال په کجکي بند کې د اوبو سطحه ډېره ټیټه شوې ده، چې له امله یې د برېښنا په تولید کې د پام وړ کموالی راغلی دی او نور نه شي کولای چې کندهار ښار ته د اړتیا وړ برېښنا چمتو کړي.»
دغه ریاست زیاتوي، د یادې ستونزې له امله په ټول کندهار ښار کې نوبتي پرچاوي عملي کېږي او یوازې د ورځې په جریان کې هغه هم د ډيزلي او سولري برېښنا پر مټ له دوو تر درېیو ساعتونو برېښنا برابروي.
د کندهار برېښنا ریاست وايي: «له همدې امله اړ یو چې د ښار په ټولو لینونو کې نوبتي پرچاوي پلې کړو او یوازې د ورځې په جریان کې د ډیزلي او سولري برېښنا په مرسته له ۲څخه تر ۳ ساعتونو پورې د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو په موخه ټولو سیمو ته نوبتي برېښنا توزیع کړو.»
کندهار برېښنا ریاست له خپلو پېرېدونکو د زغم غوښتنه کړې او همداراز یې ډاډ ورکړی، چې «د کابل ـ کندهار د۲۲۰ کیلوولټ وارداتي برېښنا لین او همدارنګه د کجکي-کندهار د ۱۱۰ کیلوولټ دویم سرکېټ لین د پراختیا چارې په چټکۍ سره روانې دي چې له بشپړېدو سره به یې د کندهار ښار د برېښنا د کمښت او ټیټ ولټاژ ستونزه حل شي.»
د یادونې وړ ده، چې کندهار ښار ته برېښنا تر ډېره د کجکي بندله تولیدي دستګاه څخه برابرېږي او دغه دستګاه له کندهار او لښکرګاه ښارونو سربېره د سنګین، زمینداور، میوند او کجکي ولسوالیو لپاره هم برېښنا برابروي.
د پاکستان پخوانی بندي لومړی وزیر عمران خان وايي، په پاکستان کې د پوځ مشرۍ ته د عاصم منیر له رسېدو وروسته له افغانستان سره په قصدي توګه اړیکې خرابېږي، څو لوېدیځوالو ته ځان «ژغورنکی» وښيي.
عمران خان د دوشنبې په شپه (د وږي ۲۴مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، د پاکستان پوځ مشرۍ ته د عاصم منیر له رسېدو وروسته افغان لوری تل دې ته هڅول کېږي، چې له پاکستان سره جګړه پیل کړي، څو ورسره د طالبانو مخالفین خوشحاله کړي او لوېدیځوالو ته ځان «ژغورونکی» وښيي.
د عمران خان په وینا، په لومړي سر کې پاکستان، افغانستان ته جدي ګواښونه وکړل، بیا یې «د مذهبي، اخلاقي او د کډوالو د نړۍوالو حقونو خلاف هغه افغان وروڼه چې په پاکستان کې له درېیو نسلونو راهیسې اوسېدل، په ډېر بد وضعیت کې واېستل. تر دې وروسته د افغانستان پر خاوره بریدونه وشول او اوس د دې په نوم چې «ترهګر راغلي» د قبایلي سیمو پر ضد عملیات کوي.»
د نوموړي په باور: «له دغه ډول چلند سره هېڅکله هم سوله نه شي راتللای، تل پاتې سوله تل د خبرو له لارې رامنځته کېږي.»
د عمران خان په اند، په افغانستان او قبایلي سیمو کې د قبایلي سیمو د خلکو، د افغانستان د اوسني حاکمانو او افغان ولس له همکاریو پرته سوله نه شي رامنځته کېدلای.
خان په خپله اېکس پاڼه کې زیاته کړې، په خېبر پښتونخوا کې له نظامي عملیاتو سره ترهګري نوره هم پراخېږي او کله چې پولیس د دې زیاتېدونکې ترهګرۍ پر کنټرول بوخت شي، نو حکومتولي او عامه نظم به له رکود سره مخ شي.
هغه همداراز د پاکستان پر پوځ په نیوکو سره زیاته کړې، چې په «اډیاله» زندان کې د ده محاکمه د قاضي له خوا نه، بلکې د «ای، اېس، ای» د یوه ډګروال له خوا ترسره کېږي او هغه هم د پوځ د مشر عاصم منیر له هدایتونو سره سم چلند کوي او په وینا یې «دا ملکي محاکمه نه، بلکې پوځي محاکمه ده.»
د عمران خان په باور، دمګړی په پاکستان کې هره چاره د اساسي قانون له مخې نه، بلکې د «عاصم منیر د قانون» له مخې ترسره کېږي او ورسره تل اساسي قانون او نور قوانین تر پښو لاندې شوي دي.
خان په زندان کې له ورسره کېدونکي چلنده په شکایت سره وايي: «زما او زما د مېرمنې ټول بشري حقونه تر پښو لاندې شوي او موږ د عادي بندیانو له ټولو اسانتیاوو محروم یو، حتی زما کتابونه هم بند شوي او ما ته په هرو اتو میاشتو کې یو ځل له خپلو ماشومانو سره د خبرو کولو اجازه راکول کېږي.»
هغه د خپل ګوند (تحریک انصاف پاکستان) له ټولو غړو غوښتي، چې یو موټی پاتې شي او په وینا یې د «ظلم نظام» ډېر دوام نه کوي.
دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان بندي پخواني لومړي وزیر څو ورځې مخکې هم ویلي و، چې افغانستان نه یوازې یو اوږد مهاله ملګری هېواد دی، بلکې یو ورور او اسلامي هېواد هم دی.
نوموړي یو ځل بیا د پاکستان پر حکومت او په ځانګړې توګه پر پوځ په نیوکو سره وویل، د پاکستان اوسنی نظام د ظلم او اخلاقي زوال پر لوري روان دی او پای به یې هم د همدې نظام په رانسکورېدو سره وي.
د «ولت» ورځپاڼې د دولتي محرمو راپورونو پر بنسټ لیکلي، د جرمني حکومت پر دې پوهېږي چې په پاکستان او په ځانګړې توګه په اسلام اباد کې د سلګونه منل شویو افغانانو وضعیت ډېر خراب دی.
د جرمني حکومت په مَحرم راپور کې چې یوه کاپي یې دغې ورځپاڼې ته رسېدلې، راغلي چې د پاکستان پولیس لا هم د هغو افغان کډوالو په لټه کې دي چې ټاکل شوې جرمني ته ولېږدول شي. په ظاهره داسې ښکاري چې له پاکستانه د دغو افغان پناه غوښتونکو له اېستنې د مخنیوي په برخه کې د جرمني د بهرنو چارو وزارت هڅو څه ګټه نه ده کړې.
د پاکستان د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې ادارې ځواکونو د وږي په ۱۶مه په اسلام اباد کې د جرمني د نړۍوالو همکاریو سازمان (جي، ای، زیډ) له لوري پر کرایه شویو مېلمستونونو په نیمه شپه چاپه ووهله. په راپور کې راغلي: «هغه افغان کورنۍ چې جرمني ته د تګ لپاره په تمه و، په حمامونو کې پټ شول او څو کسان د پاکستاني پولیسو د وحشت له امله بې سده شول.»
تېره اوونۍ ۴۷ افغانان د برلین د محکمې په حکم سره له اسلام اباده د جرمني «هانوفر» ښار ته ولېږدول شول، په داسې حال کې چې سلګونه نور دغه ډول کسان په پاکستان کې د نیول کېدو او اېستنې له ګواښونو سره مخ دي.
پاکستان هم څو ځلي جرمني ته د دغو کسانو د لېږدونې پر پڅ بهیر خپله نارضایتي څرګنده کړې ده. یوې سرچینې «ولت» ورځپاڼې ته ویلي: «د پاکستان حکومت صبر نور خلاص شوی او اوس یې افغانان بیه پرې کوي.»
په جرمني کې د منل شویو افغانانو د اېستنې بهیر د درېدو په تړاو له پاکستاني چارواکو سره د جرمني د بهرنیو چارو وزیر یوهان وادیفول هڅې هم تر اوسه بې پایلې دي.
«ولت» ورځپاڼې د یادو دولتي اسنادو پر بنسټ لیکلي، د روان کال د اګسټ له نیمايي راهیسې د منل شویو افغانانو پر مېلمستونونو د پاکستاني پولیسو شپنۍ چاپې، نیونې او د ماشومانو او ښځو پر وړاندې زور زیاتۍ ډېرې شوي او همداراز له روغتیايي خدمتونو هم بې برخې شوې دي.
په تېره یوه میاشت کې څه باندې ۵۰۰ افغانان په اسلام اباد کې نیول شوي او شاوخوا نیمايي یې افغانستان ته استول شوي دي. د جرمني یوه چارواکي دغې ورځپاڼې ته ویلي: «د افغانانو د منلو پروګرام» له ۲ زره کېسونو شاوخوا یو- درېیمه برخه یې نور نه تعقیبېږي، ځکه یاد کسان یا افغانستان ته استول شوي او یا هم د پېښور په پنډ غالو کې ساتل کېږي.
په پاکستان کې د افغانانو د نیونو بهیر هم جدي انساني ناوړه پایلې لرلې دي. د «ولت» ورځپاڼې د راپور پر بنسټ، په پاکستان کې یوه امېندواره مور د پاکستاني پولیسو له نیول کېدو وروسته د جنین له سقط سره مخ شوې او په څو نورو مواردو کې د یوې کورنۍ ځينې غړي بې سده (بې هوښه) شوي او یا هم عصبي حمله پرې راغلې ده.
په دغه راپور کې همداراز ویل شوي، په اسلام اباد کې د افغانانو په پنډغالي کې یو دوه کلن ماشوم له روغتيايي خدماتو پرته له شدیدې تبې او استفراق سره همداسې پرېښودل شوی او پر زړه ناروغۍ یو اخته ۷۷ کلن سپین ږیری بیا له حیاتي درملو هم محروم کړای شوی دی. دغه ټول هغه افغانان دي چې د جرمني له لوري منل شوي دي.
د جرمني د بهرنیو چارو وزارت تر دې مخکې اعلان کړی و، چې په پاکستان کې د بند پاتې افغانانو وضعیت «مخ په ښه کېدو» دی خو په دغو ترلاسه شویو اسنادو کې د دغې ادعا خلاف ثابت شوی دی.
د جرمني حکومت ژمنه کړې، چې دغه هېواد ته په تمه د ۲ زره افغانانو کېسونه به د روان کال تر پایه وروستي کړي. ځينو دغو افغانانو د رد ځواب ترلاسه کړی او یو شمېر یې بیا د وروستي ځواب په تمه دي.
په دغو ۲ زره افغانانو کې په افغانستان کې د جرمني پخواني همکاران او یا هم زیانمنېدونکي کسان لکه، د بشري حقونو فعالان چې د کابل له سقوط وروسته د جرمني د همکاریو سازمان تر پوښښ لاندې په اسلام اباد او پېښور کې په مېلمستونونو کې شپې او ورځې تېروي، شامل دي.
د جرمني حکومت پر دې هم نه دی بریالی شوی چې د دغو افغان پناه غوښتونکو پاکستانۍ ویزې تمدید کړي او دغه پناه غوښتونکي جرمني ته په تمه په بې برخلیکۍ کې په ډېرې سختۍ سره شپې او ورځې تېروي.
د پاکستان ډان ورځپاڼې په یوې خپرې شوې مقاله کې ویلي، چې د طالبانو او پاکستان اړیکې د ترینګلتیا تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې دي. د اختلاف اصلي ټکی د اسلاماباد امنیتي اندېښنې دي چې د تحریک طالبان پاکستان «ټيټيپي» د فعالیتونو سره تړاو لري.
په مقاله کې دغه راز راغلي، پاکستان ادعا لري چې «ټيټيپي» د افغانستان له خاورې پر پاکستان بریدونه ترسره کوي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف څو ورځې وړاندې څرګنده کړه، چې طالبان باید یو لوری وټاکي؛ یا دې له پاکستان سره ودرېږي او یا دې د «ټيټيپي» ملاتړ ته دوام ورکړي.
هغه خبرداری ورکړ، چې د افغانستان له خاورې د پاکستان پر ضد سرحدي بریدونه د اسلاماباد لپاره هېڅکله د منلو وړ نه دي.
له دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت پر پاکستان تور پورې کړی و، چې د ننګرهار او خوست په ځینو سیمو کې یې هوایي بریدونه کړي، چې په خبره یې څو ملکي وګړي پکې وژل شوي دي. خو اسلاماباد دا تورونه رد کړي او دا یې د طالبانو د امنیتي نیمګړتیاوو د پټولو هڅه بللې ده.
مقاله زیاتوي، له هغه وخته چې طالبان څلور کاله وړاندې یو ځل بیا په افغانستان واکمن شول، د تحریک طالبان پاکستان بریدونه په پاکستان کې په بېسارې توګه ډېر شوي دي. اسلاماباد په پرلهپسې توګه غوښتنه کړې، چې طالبان دې دغه ډله مهار کړي، بې وسلې کړي او مشران یې ونیسي، خو د طالبانو له خوا ورکړل شوې ژمنې عملي شوې نه دي.
ډان ورځپاڼه وایي، په وروستیو کلونو کې پاکستان څو ځله د افغانستان پر خاوره هوایي بریدونه کړي، په ځانګړي ډول په سرحدي ولایتونو کې. سربېره پر دې، پاکستان د افغانستان پر سوداګریز ټرانزیټ محدودیتونه لګولي او د افغان کډوالو پر بېرته ستنېدو یې هم فشار زیات کړی.
سره له دې، اسلاماباد هڅه کړې چې د ډیپلوماټیکو سفرونو له لارې اړیکې ورغوي، خو د دواړو لوریو ترمنځ د باور کچه لا هم ټیټه ده.
د ډان و رځپاڼې د مقالې له مخې، پاکستان خبرداری ورکړی که د افغانستان له خاورې د سرحدي بریدونو لړۍ دوام وکړي، د اسلاماباد د هوايي عملیاتو لمن به د افغانستان نورو سیمو ته هم وغځېږي.
د طالبانو او پاکستان اړیکې له لومړي ځل واکمنۍ (۱۹۹۶-۲۰۰۱) راهیسې په لوړو ژورو کې تېرې شوې دي. پاکستان هغه مهال د طالبانو د اصلي ملاتړو هېوادونو له ډلې څخه و او یوازینی هېواد و، چې د سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو ترڅنګ یې د طالبانو حکومت په رسمیت پېژندلی و. خو د طالبانو له دویم ځل واکمنۍ وروسته دا اړیکې ورو ورو ترینګلې شوې دي.
د دې ترینګلتیا اصلي لامل د «ټيټيپي» شتون دی؛ دا ډله چې له پاکستاني طالبانو جوړه شوې او له کلونو راهیسې د پاکستان پر پوځ او امنیتي ځواکونو بریدونه کوي. پاکستان تل د کابل له چارواکو غوښتي، چې د دې ډلې پر ضد اقدام وکړي، خو دا غوښتنه تر اوسه نه ده پوره شوې.
کارپوهان باور لري، چې د طالبانو او پاکستان د اړیکو خرابېدل نه یوازې د دواړو هېوادونو ترمنځ اقتصادي او سیاسي وضعیت زیانمنوي، بلکې د ټولې سیمې د امنیت لپاره هم جدي ګواښونه لري.
د کډوالو زیاتېدل، د سوداګرۍ بندښت او د ترهګرۍ پر وړاندې ګډې هڅې د دې اړیکو د خرابېدو لومړنۍ اغېزې ګڼل کېږي.