کابل کې د طالبانو په سپارښتنه د پرون جمعې ورځې خطبه د ځان‌وژنې مخنیوي ته ځانګړې شوې وه

د یاد ایالت د امنیتي چارواکو په وینا، یاده پېښه کې د افغان کډوالو په ګډون پنځه کسان مړه شوي‌ او چاودنه دومره زوروره وه چې د ټولو وژل شویو کسانو مړي ټوټې ټوټې شوي وو. تر دې چاودنې وروسته د افغانانو د اېستل کېدو بهیر په ټپه ولاړ و، خو د یوې ورځې په تېرېدو سره ژر بېرته پیل شو.

همدا نن هم د بلوچستان ایالت په بېلابېلو سیمو په ځانګړي ډول کویټه کې د افغانانو نیول کېدو پسې پولیسو کور په کور عملیات پیل کړي دي. هم‌مهاله د پاکستان په نورو ښارونو کې هم د افغان کډوالو دا بهیر روان دی او راپورونه دي چې په راتلونکو ورځو کې به دا عملیات لا پراخ شي.

د پاکستان حکومت تېر کال پرېکړه وکړه هغه افغانان چې قانوني اسناد نه لري له دغه هېواده وباسي. اسلام‌اباد د دې پرېکړې لامل امنیتي پېښې بللي او ویلي یې دي چې ان افغان کډوال هم د دوی د هېواد په ناامنۍ کې لاس لري، خو بل لوري شواهدو څرګنده کړې چې کډوال په ترهګرۍ کې نه دي ښکېل.

د اسلام‌اباد د رسمي شمېرو له مخې، تر اوسه له یو میلیون ډېر افغانان پرته له قانوني اسنادو په پاکستان کې اوسېږي. له دې پرېکړې وروسته، لسګونه زره افغانان د چمن او تورخم له لارو بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. که څه هم پاکستان ټینګار کوي چې یوازې د قانوني اسنادو یا ویزه‌لرونکي افغانان کولای شي په دغه هېواد کې پاتې شي، خو د کورنیو چارو وزارت یې بیا له تېرو درې میاشتو راهیسې د ویزو د تمدید بهیر بند کړی دی.

یاد هېواد کې مېشت افغانان نیوکه کوي چې یو له لوري ترې پاکستاني پولیس قانوني ویزې غواړي او له بل لوري یې پرې د تمدید بهیر بند کړی چې دوی یې له امله له لوی کړاو سره مخ دي. که څه هم د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو او هېوادونو له اسلام اباده غوښتي، څو له افغان کډوالو سره له نرمۍ کار واخلي؛‌ خو اسلام اباد برعکس خپل چلند لا توند کړی دی.

د دې ترڅنګ له ایران نه هم د افغانانو د اېستل کېدو بهیر روان دی او یوازې په تېرو درې میاشتو کې تر یو میلیون ډېر افغانان خپل هېواد ته ستانه کړای شوي دي. افغانستان چې وار دمخه طالبانو له فقر، بشري ناورین او لوږې سره مخ کړی د دغه بېرته ستنیدونکو سره دا وضعیت له سخت شوی دی. ملګرو ملتونو هم اندېښنه ښودلې چې په افغانستان کې دغه تازه ستنېدونکي نه یوازې له ناورین سره مخ دي، بلکې د طالبانو بندیزونو او محدودیتونو یې د مېرمنو او نجونو ژوند هم له سختو ننګوونو سره مخ کړی دی.

د چارواکو په وینا، له دې درې وژل شویو کسانو دوو یې په پېښور کې په ترسره شوي ځانمرګي برید کې لاس درلود؛ هغه برید چې په کې د پولیسو یو افسر هم وژل شوی و. د یاد ایالت د ترهګرۍ ضد اداره په یوې خبرپاڼه کې لیکي چې دا عملیات یې د علي جومات په سیمه کې د داعش ډلې د یو قوماندان فضل نور او د هغه د ملګرو پر ضد ترسره شوي دي.

وایي، سیمې ته د رسېدو پرمهال دغه وسله‌والو پر پاکستاني عسکرو سملاسي ډزې وشوې او د دواړو لوریو ترمنځ جګړه پیل شوه چې شاوخوا ۳۰ دقیقې یې دوام وکړ. خبرپاڼه کاږي چې تر نښتې وروسته په سیمه کې د درې وسله‌والو جسدونه وموندل شول چې یو محمد نعیم، بل محمد کریم او درېیم په کې د نور نبي په نوم د یو افغان و چې د ننګرهار ولایت سره یې تړاو درلود.

خبرپاڼه وايي چې د جګړې پر مهال د داعش قوماندان فضل نور له سیمې نه تښتېدلی دی.

اعلامیه کې راغلي: «له تېرو څو ورځو راهیسې د دې ترهګرې ډلې څارنه روانه وه او د دوی څارګرو یې ټولو خوځښتونه تعقیب کړي چې د تخنیکي شواهدو پر بنسټ یې بالاخره د دوی هویتونه هم ثابت کړل». همدا رنګه ویل شوي چې دې ډلې پلان درلود د خېبر ولسوالۍ په لاله چینه سیمه کې یو برید هم وکړي.

ډان ورځپاڼه د خېبرپښتونخوا د ترهګرۍ ضد ادارې په حواله لیکي: «د جګړې له سیمې د داعش تښتیدلي غړي یفضل نور او حکیم انصار نومېدل. دوی د بهرنیو تر ملاتړ او لارښونو لاندې فعالیت کوي او پلان یې درلود چې د خېبر په ګډون پېښور کې هم لوی لوی بریدونه وکړي».

پاکستانۍ امنیتي ادارې داسې مهال دا بریدنه کوي چې ورځ تر بلې په خېبر پښتونخوا کې ‌وسله‌والې ډلې خپل بریدونه پراخوي او د ناامنۍ څپې هم مخ ډېرېدو دي. که څه هم په یاد ایالت کې تر ټولو لویه اندېښنه د پاکستاني طالبان دي، خو په دې وروستیو کې د داعش ډلې بریدونو هم ننګونې ډېرې کړي دي.

اسلام‌اباد پر افغان طالبان پړه اچوي چې تر خپل سیورې لاندې یې د دوی ضد ترهګرو ډلو ته پناه ځایونه ورکړي، خو برعکس پر افغانستان واکمن بیا پاکستاني چارواکي تورنوي چې د ناامنۍ مخنېوي کې ناکام شوي او پر دوی بې بنسټه تورونه لګوي.

دا څرګندونې د جمعه په ورځ (د وږي ۲۸مه) د امریکا پر وخت شوي.

یوه ورځ وروسته له هغه، چې ټرمپ د بریتانیا د لومړي‌ وزير سټارمر سره په یوه ګډه خبري ناسته کې وویل، چې امریکا هڅه کوي یو ځل بیا د بګرام پوځي اډې واک تر لاسه کړي.

بګرام پوځې اډه د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې تر بریدونو وروسته د امریکايي ځاکونو له خوا کارول کېده.

په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستانه د امریکایي ځواکونو وتل د دې لامل شوه، چې دا اډه د طالبانو لاس ته ولوېده.

طالب چارواکو د امریکا د نظامي حضور د بېرته راګرځېدو مخالفت څرګند کړی دی.

د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت یو چارواکي ذاکر جلال د پنجشنبه په ورځ په پر خپله ایکس پاڼه په یوه پيغام کې لیکلي:«افغانستان او امریکا باید له یو بل سره تعامل ولري. پرته له دې چې امریکا په افغانستان کې په هېڅ سیمه کې نظامي حضور ولري.»

په ورته وخت کې نن وال سټریټ ژورنال راپور ورکړ، چې امریکایي چارواکي په بګرام کې د ترهګرۍ په وړاندي د محدود ځای پرځای کولو په اړه «له طالبانو سره د خبرو اترو» په لومړیو مرحلو کې دي.

مامابولو،په کمبریج کې د افغانستان په اړه جوړ شوي کنفرانس کې وویل، اپارتاید یوازې د نژادي تبعیض په معنا نه دی، بلکې تبعیض جنسي، اقتصادي او ټولنیز اړخونه هم لري. هغه د افغان ښځو شجاعت وستایه چې د جدي ګواښونو سره سره د زده‌کړې او انساني کرامت لپاره مبارزه کوي.

د سویلي افریقا دغه ډیپلوماټ د خپل هېواد د خلکو مبارزه د نژادي تبعیض پر وړاندې دافغانانو له اوسني مقاومت سره ورته وبلله. هغه یادونه وکړه چې د سویلي افریقا بریا یوازې د کورنیو مقاومتونو نه، بلکې د نړیوال فشار، اقتصادي بندیزونو او ورزشي پرېکون په مرسته ترلاسه شوه.

مامابولو ټینګار وکړ چې د تبعیص پر وړاندې د سویلي افریقا بریا د عدالت، دموکراسي او بشري حقونو پر ارزښتونو ولاړه وه او همدغسې یوالی کولی شي افغانستان ته هم د یو عادلانه راتلونکي په جوړولو کې مرسته وکړي.

هغه زیاته کړه چې خلک باید هیله له لاسه ورنه کړي، ځکه چې د سویلي افریقا خلکو د نړیوال ملاتړ په مرسته ناممکن ممکن کړل.

سفیر وړاندیز وکړ چې هغه بنسټونه لکه د «مانډیلا بنسټ» کولی شي د پخلاینې او مقاومت خپلې تجربې له افغان مدني ټولنو سره شریکې کړي.

د کمبریج کلنی کنفرانس چې د «موزاییک» بنسټ له خوا جوړېږي، د افغانستان د اوسني کړکېچ د حل لپاره د بېلابېلو ډلو له خوا وړاندې شوي ۱۲‌لارې وڅېړلې او په پایله کې یې یو جامع حل لاره د بحث لپاره وړاندې کړه.

خواجه اصف، د پاکستاني رسنۍ جیو نیوز سره په مرکه کې یو ځل بیا وویل، افغان خاوره لا هم د پاکستان پر ضد د ترهګریزو اقداماتو لپاره کارول کېږي.

نوموړي په ۸۰یمه لسیزه کې د پخواني شوروي او له ۲۰۰۱ کال را وروسته د امریکا په مشرۍ نړۍوال ماموریت ته په اشارې سره وویل، «موږ په افغانستان کې په دوو جګړو کې ښکېل شو. امریکا دواړه ځلي سیمه پرېښوده او موږ لا هم د هغو له پایلو څه طالبان، څه د تحریک طالبان پاکستان، څه د بلوڅ بېلتون پالو او نورو ډله سره لاس او ګرېوان یو.»

هغه زیاته کړه، «زموږ خلک هره ورځ قرباني کېږي، دغه وضعیت د هماغو دوو جګړو محصول دی. د کابل دولت(طالبان) په دې برخه کې بې ګناه نه دی، موږ د دغو ډلو په وسیله د هغوی له لوري له فشار او باج اخیستنې سره مخ یو.»

خواجه اصف همداراز وویل، «له ابهام پرته وایم: افغانستان یو متخاصم هېواد دی.»

نوموړي همداراز په ډاګه کړه، پاکستان خپلو عرب متحدینو ته په تمه دی چې د افغانستان له خاورې د وسله والو د بریدونو پر وړاندې غبرګون وښيي.

د پاکستان دفاع وزیر د عمران خان په مشرۍ د تحریک انصاف ګوند د نوم له اخیستو پرته ځينې داخلي سیاسي ګوندونه هم پر دې تورن کړل چې له طالبانو سره هم لاسي دي او په وینا یې «لاسونه یې د پاکستان د خلکو په وینو سره دي.» هغه زیاته کړه، «دا هغه موضوع ده چې پاکستان پکې باید شفاف واوسي او موږ په بشپړه توګه شفاف یو.»

اسلامي ناټو

د پاکستان دفاع وزیر د خپلو خبرو په یوې برخه کې د اسلام اباد او ریاض تر منځ ستراتیژیک دفاعي تړون ته په نغوتې سره وویل، «موږ په اسلامي نړۍ کې د ناټو په څېر د یوه تړون د جوړېدو غوښتونکي یو.»

د نوموړي په وینا، پاکستان له څلورو تر پنځو لسیزو راهیسې د سیمې د شرایطو له امله تر نورو ډېر زیانمن شوی دی.

اصف زیاته کړه، «زما په نظر، دا د سیمې او په ځانګړې توګه د مسلمان مېشتو هېوادونو اساسي حق دی چې په ګډه له خپلو خاورو او ملتونو دفاع وکړي.»

هغه همداراز ټينګار وکړ، چې له سعودي عربستان سره په شوي تړون کې هېڅ داسې څه نشته چې له پاکستان سره د نورو هېوادونو د ورته تړونونو مخه ونیسي.

خو طالبانو بیا تل د پاکستاني چارواکو دغه ډول څرګندونو ته چې ګواکې پاکستان له افغان خاورې په نښه کېږي رد کړي او دغه وضعیت یې د پاکستان داخلي ستونزه بللې ده.