برېتانیا او کاناډا د فلسطین دولت په رسمیت وپېژاند

چابهار بندر د عمان سمندرګي په غاړه کې د ایران یوازینی اوبي بندر دی، چې د نړیوالو سوداګریزو لارو د نښلولو لپاره مهمه دروازه ګڼل کېږي.

دا بندر د هند لپاره افغانستان او منځنۍ اسیا ته د لاسرسي د بدیلي لارې په توګه ستراتیژیک اهمیت لري او د شمال ـ جنوب نړیوال دهلیز INSTC یوه مهمه برخه ده.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت څو ورځې وړاندې اعلان وکړ، چې د ۲۰۱۸ کال له بندیزونو نه د چابهار بندر استثنا یې لغو کړې او بندیزونه به د سپټمبر له۲۹ مې عملي شي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت د سویلي اسیا چارو مسول محمد رضا بهرامي د امریکا له خوا د چابهار بندر د معافیت لغوه کولو په غبرګون کې ویلي:«دا یوازې پر ایران د فشار راوړلو او د سیستان او بلوچستان د اقتصادي پرمختګ د مخنیوي لپاره نه دی، بلکې د دې غیرقانوني هدف په یاد بندر کې د پانګونې او پراختیا په تړاو د نورو هېوادونو د همکارۍ او ګډون مخنیوی دی.»

کارپوهانو ویلي، چې د واشنګټن یاده تازه پرېکړه نه یوازې پر ایران بکلې پر هند او افغانستان هم اغېز کولی شي، ځکه هند چابهار د خپلو اقتصادي او ستراتیژیکو ګټو یوه مهمه برخه ګڼي.

د غزې ښار روغتیايي چارواکو د یکشنبې په ورځ وویل چې په وژل شویو کې یوه حامله ښځه او د هغې دوه ماشومان هم شامل دي.

د اسراییلي پوځ له خوا د مرګونو په اړه سلاسي تبصره نه ده شوې، خو په یوه اعلامیه کې یې ویلي یې دي چې ځواکونو یې « ګڼ شمېر» وسله وال وژلي دي.

د یکشنبې په ورځ، شاهدانو ویلي چې د اسراییل ټانکونه د تیل الهوا پر لور پرمختګ کوي، چې دا د ښار یوه سویل ختیزه څنډه ده.

د اسراییلي پوځ اټکل دی چې د سپټمبر له پیل څخه تر دې دمه له ۴۵۰ زرو ډېرو خلکو ښار پرېښی دی. حماس بیا دا شمېر کم ګڼي او وایي شاوخوا ۳۰۰ زره خلک له ښاره وتلي او ۹۰۰ زره نور لاپاتې دي.

فایننشل ټایمز لیکلي، ایران د هغو درملو جوړلو په برخه کې له ستونزو سره لاس او ګرېوان دی چې تاریاک په‌کې کارېږي او پخوا دا تاریاک له افغانستان څخه ایران ته قاچاق کېدل، خو اوس طالبانو په افغانستان کې د کوکنارو کښت بند کړی دی.

د راپور له مخې، ایران تر څو لسیزو وروسته د لومړي ځل لپاره غواړي د درملو جوړولو لپاره په قانوني ډول د کوکنارو کښت ته اجازه ورکړي.

فایننشل ټایمز د ایراني چارواکو له خولې لیکلي، که په ایران کې په قانوني ډول او کنټرول شوې بڼه تاریاک تولید نه کړي او له بل هېواد څخه یې هم وارد نه کړي، هېواد به یې د مورفین، کوډین او پیتیدین په ډول مهمو درملو له کمښت سره مخ شي.

په راپور کې راغلي چې د ایران ولسمشر مسعود پزشکيان د کوکنارو کښت فرمان لاسلیک کړی او په فرمان کې دا قید هم ورسره یاد شوی چې دا کښت به تنظیم او کنټرول وي.

کارپوهان وايي چې ایران د دې درملو جوړلو لپاره په کال کې ۵ سوه ټنه تاریاکو ته اړتیا لري او له نورو هېوادونو څخه د تاریاکو واردول هم ایران ته ډېرې ستونزې پېښوي.

فایننشل ټامیز لیکي چې تهران به د کوکنارو د کښت لپاره د ملګرو ملتونو نشه‌يي توکو د کنټرول نړیوال بورډ څخه هم اجازه واخلي.

د ایران د نشه‌يي موادو د کنټرول پخواني مشر سعید صفاتیان په وینا، د ایران هوا د کوکنارو د کښت لپاره ډېره مناسبه دهاو لږ اوبه غواړي.

د فایننشل ټایمز په حواله، ایران په ۲۰۱۵ کال کې۴.۴ میلیونه معتادین درلودل، چې چا په منظم ډول او چا بیا د تفریح لپاره نشه يي مواد استعمالول.

په ایران کې د ۱۹۷۹ کال تر انقلاب وروسته د کوکنارو کښت منع شو. تر دې بندیز وروسته د افغانستان تاریاک لومړی ایران او بیا له هغه ځایه منځني ختیځ او اروپايي هېوادونو ته قاچاق کېدل.

سرچینې زیاته کړې چې دا نوې مرسته به د «یمن لپاره د سعودي د پرمختګ او بیارغونې پروګرام» له لارې ورکړل شي چې موخه یې د یاد هېواد د بودجې ملاتړ دی.

په عدن کې مېشت حکومت له ۲۰۱۴ کال وروستیو راهیسې له کمزورې کرنسۍ او د بیو له لوړې کچې سره لاس او ګرېوان دی.

دا وضعیت وروسته له هغې رامنځته شو چې د ایران ملاتړو حوثي یاغیانو د یمن پخوانی ولسمشر علي عبدالله صالح له پلازمېنې صنعا څخه راوایست او په دې سره د یوې لسیزې کورنۍ جګړه پیل کړه.

واشنګټن پوسټ دا مقاله د «بګرام ته د امریکا بېرته ستنېدل بده مفکوره نه ده» تر عنوان لاندې خپره کړې او پکې یې د بګرام هوايي اډې ستراتیژیک اهمیت چې چین ته نږدې موقعیت لري، پر طالبانو د فشار او د واشنګټن د نفوذ د زیاتېدو احتمالي رول ارزولی دی.

وروسته له هغه چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د بګرام اډې ته د بېرته تګ بحث راپورته کړ، دې موضوع ژر غبرګونونه راوپارول. ټرمپ وروسته تایید کړه، چې امریکا له طالبانو سره د بګرام د اډې د بېرته اخیستو په اړه خبرې کوي.

واشنګټن پوسټ لیکلي، چې د بګرام هوايي اډه کې د امریکا نظامي حضور واشنګټن ته دا توان ورکوي چې په یوه کړکېچنه سیمه کې د داعش پر وړاندې عملیات وکړي. په راپور کې ټینګار شوی، چې داعش خپله فعاله ساحه تر اروپا پورې غځولې ده.

همداراز لیکل شوي، چې د امریکا د یوې کوچنۍ نظامي ډلې بېرته بګرام ته ستنېدل له هغه پراخ نظامي حضور سره د پرتله کولو وړ نه دی، چې امریکا پخوا په افغانستان کې درلود؛ خو دا بیا هم کولای شي چې امریکا ته په یوه ستراتیژیکه سیمه کې ځای او نفوذ ورکړي.

واشنګټن پوسټ همداراز لیکلي، چې بګرام د چین او د سین‌کیانګ د اټومي ازموینو ځای ته نږدې دی او دا نږدېوالی د چین سره د روان رقابت په شرایطو کې د دې اډې اهمیت لا ډېر ښکاره کوي.

دغه رسنۍ دا هم ویلي، چې طالبان له امریکا څخه ځینې غوښتنې لري لکه د دوی د حکومت رسميت پېژندنه، په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ طالبانو ته سپارل او د افغانستان د کنګل شویو ۷ میلیاردو ډالرو شتمنیو ته لاسرسی.

په لیکنه کې ټینګار شوی، چې طالبان نه غواړي امریکایي ځواکونه بېرته بګرام ته راستانه شي؛ خو ډونالډ ټرمپ لا هم د خبرو اترو یو شمېر مهم فشارونه په لاس کې لري.

واشنګټن پوسټ لیکلي: «په کابل کې د امریکا سفارت بېرته پرانیستل به د امریکا له ارزښتونو سره خیانت ونه‌ بلل شي.»

ورځپاڼې دا هم لیکلي:ر«په دې وخت کې د طالبانو د حکومت په رسمیت پېژندل یوه غلطي ده. د ښځو او نجونو سره د دوی وحشیانه چلند او د پخواني حکومت د چارواکو ځورونه او تعقیب ژر نه درېږي.»

واشنګټن پوسټ دا هم ویلي، چې د طالبانو له واکمنۍ څخه د څلورو کلونو په تېرېدو سره لا هم داسې ښکاري، چې د امریکا له خوا پر افغانستان لګول شوی ډیپلوماتیک بندیز تر دې دمه کوم واقعي فشار نه دی راوړی چې طالبان شاتګ ته اړ کړي.

په مقاله کې ټینګار شوی، چې نور نړۍوال لوبغاړو اوس د امریکا ځای نیولی او امریکا باید په کابل کې خپل نفوذ بیا زیات کړي.

د امریکا ولسمشر په تازه څرګندونو کې طالبانو ته خبرداری ورکړی دی، چې بګرام هوايي اډه دې امریکا ته وسپاري، کنه بدې پایلې به ولري.