یوې باخبره سرچینې رویټرز خبري اژانس ته ویلي چې سعودي عربستان به د عدن تړون پر بنسټ د نړۍوالو لهخوا په رسمیت پېژندل شوي یمني حکومت ته شاوخوا ۱.۳۸ میلیارد ریاله (۳۶۸ مېلیونه ډالر) اقتصادي مرسته ورکړي.
سرچینې زیاته کړې چې دا نوې مرسته به د «یمن لپاره د سعودي د پرمختګ او بیارغونې پروګرام» له لارې ورکړل شي چې موخه یې د یاد هېواد د بودجې ملاتړ دی.
په عدن کې مېشت حکومت له ۲۰۱۴ کال وروستیو راهیسې له کمزورې کرنسۍ او د بیو له لوړې کچې سره لاس او ګرېوان دی.
دا وضعیت وروسته له هغې رامنځته شو چې د ایران ملاتړو حوثي یاغیانو د یمن پخوانی ولسمشر علي عبدالله صالح له پلازمېنې صنعا څخه راوایست او په دې سره د یوې لسیزې کورنۍ جګړه پیل کړه.
واشنګټن پوسټ په خپل یوه مطلب کې لیکلي، چې بګرام اډې ته د امریکا بېرته ستنیدل بده مفکوره نه ده او کولی شي هم په افغانستان کې د داعش خراسان پر وړاندې د مبارزې زمینه برابره کړي او هم د امریکا ستراتیژیک حضور په هغه سیمه کې چې له چین سره نږدې ده، پیاوړی کړي.
واشنګټن پوسټ دا مقاله د «بګرام ته د امریکا بېرته ستنېدل بده مفکوره نه ده» تر عنوان لاندې خپره کړې او پکې یې د بګرام هوايي اډې ستراتیژیک اهمیت چې چین ته نږدې موقعیت لري، پر طالبانو د فشار او د واشنګټن د نفوذ د زیاتېدو احتمالي رول ارزولی دی.
وروسته له هغه چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د بګرام اډې ته د بېرته تګ بحث راپورته کړ، دې موضوع ژر غبرګونونه راوپارول. ټرمپ وروسته تایید کړه، چې امریکا له طالبانو سره د بګرام د اډې د بېرته اخیستو په اړه خبرې کوي.
واشنګټن پوسټ لیکلي، چې د بګرام هوايي اډه کې د امریکا نظامي حضور واشنګټن ته دا توان ورکوي چې په یوه کړکېچنه سیمه کې د داعش پر وړاندې عملیات وکړي. په راپور کې ټینګار شوی، چې داعش خپله فعاله ساحه تر اروپا پورې غځولې ده.
همداراز لیکل شوي، چې د امریکا د یوې کوچنۍ نظامي ډلې بېرته بګرام ته ستنېدل له هغه پراخ نظامي حضور سره د پرتله کولو وړ نه دی، چې امریکا پخوا په افغانستان کې درلود؛ خو دا بیا هم کولای شي چې امریکا ته په یوه ستراتیژیکه سیمه کې ځای او نفوذ ورکړي.
واشنګټن پوسټ همداراز لیکلي، چې بګرام د چین او د سینکیانګ د اټومي ازموینو ځای ته نږدې دی او دا نږدېوالی د چین سره د روان رقابت په شرایطو کې د دې اډې اهمیت لا ډېر ښکاره کوي.
دغه رسنۍ دا هم ویلي، چې طالبان له امریکا څخه ځینې غوښتنې لري لکه د دوی د حکومت رسميت پېژندنه، په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ طالبانو ته سپارل او د افغانستان د کنګل شویو ۷ میلیاردو ډالرو شتمنیو ته لاسرسی.
په لیکنه کې ټینګار شوی، چې طالبان نه غواړي امریکایي ځواکونه بېرته بګرام ته راستانه شي؛ خو ډونالډ ټرمپ لا هم د خبرو اترو یو شمېر مهم فشارونه په لاس کې لري.
واشنګټن پوسټ لیکلي: «په کابل کې د امریکا سفارت بېرته پرانیستل به د امریکا له ارزښتونو سره خیانت ونه بلل شي.»
ورځپاڼې دا هم لیکلي:ر«په دې وخت کې د طالبانو د حکومت په رسمیت پېژندل یوه غلطي ده. د ښځو او نجونو سره د دوی وحشیانه چلند او د پخواني حکومت د چارواکو ځورونه او تعقیب ژر نه درېږي.»
واشنګټن پوسټ دا هم ویلي، چې د طالبانو له واکمنۍ څخه د څلورو کلونو په تېرېدو سره لا هم داسې ښکاري، چې د امریکا له خوا پر افغانستان لګول شوی ډیپلوماتیک بندیز تر دې دمه کوم واقعي فشار نه دی راوړی چې طالبان شاتګ ته اړ کړي.
په مقاله کې ټینګار شوی، چې نور نړۍوال لوبغاړو اوس د امریکا ځای نیولی او امریکا باید په کابل کې خپل نفوذ بیا زیات کړي.
د امریکا ولسمشر په تازه څرګندونو کې طالبانو ته خبرداری ورکړی دی، چې بګرام هوايي اډه دې امریکا ته وسپاري، کنه بدې پایلې به ولري.
اکسیوس خبري وېب پاڼې د دوو باوري سرچینو له قوله راپور ورکړی، چې قطر له اسراییل څخه غوښتي، چې په دوحه کې د حماس د چارواکو په غونډه کې د وروستي برید له امله بښنه وغواړي، ترڅو بیا د غزې د سولې په تړون کې د منځګړي رول ترسره کړي.
د راپور له مخې، د قطر امیر د امریکا د بهرنیو چارو له وزیر سره په وروستۍ لیدنه کې د اسراییل د بښنې غوښتلو مسله په مستقیم ډول مطرح کړې ده.
باوري سرچینې وايي، دوحه حاضره ده چې د بښنې په ژبه او طریقه کې انعطاف ښکاره کړي.
قطر غواړي، چې د بښنې تمرکز پر دې وي چې د یوه قطري امنیتي چارواکي د وژل کېدو په اړه وي او اسراییل ژمنه وکړي، چې د هغه د کورنۍ تاوان به جبران کړي او بیا به د قطر له حاکمیت څخه سرغړونه ونه کړي.
۷۶ کلنه برېتانیایي باربي رینولډز او ۸۰ کلن مېړه یې پیټر چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا نږدې اته میاشتې پرته له کوم تور څخه توقیف شوي وو، انګلستان ته رسېدلي دي. دغه جوړه د جمعې په ورځ (د وږي ۲۸مه) خوشې شوه او د روان کال په فبرورۍ میاشت کې په بامیان ولایت کې نیول شوې وه.
دغه ښځه او مېړه چې د شنبې په ورځ (د وږي ۲۹مه) له قطر څخه د انګلستان هېټرو هوايي ډګر ته ورسېدل، نږدې شل کاله یې په افغانستان کې ژوند کړی او هلته یې د ښوونې او روزنې په برخو کې فعالیت درلود.
د ګاردین د راپور له مخې، دغې برېتانوۍ جوړې په زندان کې د جلا والي په ګډون په سختو شرایطو کې شپې او ورځې تېرې کړي دي.
د دغې برېتانوۍ جوړې زوی د یوې اعلامیې په خپرولو سره له هغو کسانو مننه کړې، چې د ده مور او پلار یې د طالبانو له ۷ میاشتې او ۲۱ ورځو زندان وروسته روغ رمټ ازاد کړي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ (د وږي ۲۸مه) اعلان وکړ، چې د پیټر او باربي رېنولډز په نوم دوه برېتانیايي وګړي یې خوشې کړل. طالبانو ویلي، چې دغو برېتانیایي وګړو د افغانستان قوانین نقض کړي و، خو د دغو نقض شویو قوانینو په تړاو یې نور جزییات ورنکړل.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په وینا، دغه برېتانیايي جوړه یې د قطر په منځګړیتوب له زندانه خوشې کړې ده.
د یادونې وړ ده، چې دغه ښځه او مېړه ۵ اولادونه، ۱۷ لمسیان او ۳ کړوسیان لري چې په انګلستان او امریکا کې ژوند کوي او مشر زوی یې سایمن په ۱۹۹۳ کال کې مړ شوی دی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له طالبانو وغوښتل، چې د بګرام هوايي اډه امریکا ته وسپاري. ټرمپ خبرداری ورکړ: «که افغانستان د بګرام هوايي اډه هغو کسانو ته چې دا اډه یې جوړه کړې، یعنې د امریکا متحده ایالاتو ته بېرته ورنکړي، نو بدې پېښې به رامنځته شي.»
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ دغه څرګندونې په ټروټ سوشل کې د شنبې په ورځ (د وږي ۲۹مه وکړې او یو ځل بیا یې خبرداری ورکړ، چې که یاده اډه دوی ته و نه سپارل شي نو بده پېښه به رامنځته شي.
د امریکا ولسمشر په خپل دغه لنډ متن کې د هغه څه په اړه چې «بدې پېښې» یې بللي، نور جزیات نه دي ورکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر دې وړاندې ویلي و، چې دوی له طالبانو سره د بګرام هوایي اډې د بېرته نیولو لپاره خبرې کوي. ټرمپ تېره ورځ د سپینې ماڼۍ مخې ته خبریالانو ته وویل:«موږ هېڅکله باید بګرام اډه نه وای پرېښې.»
په ورته وخت کې پرون وال سټریټ ژورنال راپور ورکړ، چې امریکایي چارواکي په بګرام کې د ترهګرۍ پر وړاندې د محدود ځای پرځای کولو په اړه «له طالبانو سره د خبرو اترو» په لومړیو مرحلو کې دي.
طالب چارواکو د امریکا د نظامي حضور د بېرته راګرځېدو مخالفت څرګند کړی دی.
طالبانو بیا ویلي، دوی به هېڅکله هم د بګرام هوايي اډه چاته ورنکړي او په دې اړه یې د ولسمشر ټرمپ څرګندونې «له کرکې ډکې» بللې دي.
نوموړي د بایډن په دوره کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو وتل «یوه بشپړه فاجعه» وبلله او د بګرام د پرېښودو پرېکړه یې په کلکه وغندله او ویې ویل: «موږ د بګرام اډه په وړیا توګه هغوی ته ورکړه. موږ غواړو چې دغه اډه بېرته تر لاسه کړو.»
د امریکا ولسمشر تر دې وړاندې هم د بګرام هوایي اډې پر ارزښت ټینګار کړی و او ویلي یې و، چې د بایډن د «حماقت» له امله اوس دغه اډه چین «اشغال» کړې ده.
د بګرام هوايي اډه د کابل شمال ته شاوخوا ۶۵ کیلومترۍ کې د افغانستان یو له تر ټولو لویه اډه ده.
دغه اډه د سپټمبر د ۱۱مې له پېښې وروسته له ۲۰۰۱ کال راهیسې د طالبانو د لومړۍ دورې د رانسکورولو په موخه د امریکايي ځواکونو له لوري ونیول شوه او د دوو لسیزو لپاره د امریکا په مشرۍ د بهرنیو ځواکونو تر ټولو لویه هوايي او نظامي اډه وه.
سعودي عربستان اعلان کړی چې نږدې ۳۶۸ میلیونه ډالره اضافي مالي مرسته به د یمن جمهوریت ته ورکړي. دا نوې مرسته د سعودي د پرمختیا او بیا رغونې پروګرام له لارې ورکول کېږي او موخه یې د یمن د دولت د بودیجې ملاتړ دی.
سعودي عربستان ویلي، چې د یمن جمهوریت دا مهال له سختو اقتصادي شرایطو سره مخ دی.
د سعودي د بهرنیو چارو وزارت د شنبه په ورځ (د وږي ۲۹مه) ویلي، چې دا مرسته د یمن د خلکو لپاره ده او د یمن د ولسمشرۍ د مشرتابه شورا د مشر ډاکټر رشاد محمد العلیمي د غوښتنې په ځواب کې ورکول کېږي.
د عدن حکومت له هغه وخته له اقتصادي ستونزو سره مخ دی، کله چې په ۲۰۱۴ کال کې د ایران ملاتړو حوثي یاغیانو د پخواني ولسمشر علي عبدالله صالح حکومت نسکور کړ. له هماغه وخته د یمن ملي اسعار ډېرې کمزورې شوې او د خوراکي او لومړنیو توکو بیې ډېرې لوړې شوې.
دا بدلونونه د نږدې یوې لسیزې اوږده کورنۍ جګړه پیل کړه.
د سعودي په مشرۍ پوځي اېتلاف د ۲۰۱۵ په مارچ میاشت کې مداخله وکړه، تر څو د تبعیدي یمني حکومت ملاتړ وکړي.
له هماغه وخته یمن دوه برخې شوی دی: یو حکومت په عدن کې مېشت دی، بل د حوثیانو اداره ده چې په صنعا کې واک لري. ریاض تر دې دمه میلیاردونه ډالره مرسته او مالي زېرمې د عدن حکومت ته ورکړي، څو یې مالي نظام پیاوړی او د دولتي کارکوونکو معاشونه پرې ورکړي.