سرچينې: طالبانو په کندهار کې د ښځینه جامو ګنډلو په تور څو خیاطان نیولي دي

دغه سازمان ویلي، چې د ښځو او ماشومانو د خوارځواکۍ درملنې لپاره په بېړنۍ توګه اوس‌مهال ۵۶۸مېلیونه امریکایي ډالرو مرستې ته اړتیا لري. د خوړو نړۍوال پروګرام په باور سختې خوارځواکۍ، پرله‌پسې وچکالۍ، له ایران او پاکستان نه د کډوالو بېرته ستنېدنې افغانستان کې بشري کړکېچ لا زیات کړی دی.

د ملګرو ملتونو یادې ادارې همدا راز اندېښنه ښوولې، چې د کونړ په وروستۍ زلزله کې زیانمنې کورنۍ هم د خوړو په برخه کې له کړاوونو سره مخ دي او ان ځینو غرنیو سیمو ته د خوراکي توکو انتقال هم ستونزمن دی. دغه سازمان ویلي، د ښځو په مشرۍ په هرو درېیو کورنیو کې دوه یې د اساسي خوړو توان نه‌لري. دوی وایي، دغه کورنۍ په جدي توګه بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د خوړو نړۍوال پروګرام خبرپاڼه زیاتوي، چې د دوی ښځینه کارکوونکې د طالبانو له بندیزونو سره سره اوس هم زلزله ځپلو سیمو کې کورنیو ته خواړه او نور خدمتونه رسوي. همدا راز خبرداری ورکړل شوی، چې مرستندویه ادارې د بودجو د نشتوالي یا هم کموالي له امله په ښه توګه د دغه زیانمنو کورنیو لاسنېوی نه شي کولای.

د طالبانو په راتګ سره افغانستان د بشري ناورین تر ټولو بد حالت تجربه کوي. بې روزګاري، اقتصادي ستونزې، فقر او لوږه په هېواد کې ورځ تر بلې ډېرېدونکې ده.

د راپور له مخې، که د طالبانو حکومت پر خپلو سیاستونو او تګلارو له سره غور و نه کړي؛ نو خلک به نور هم ناراضه او د پخوانیو جګړه‌مارانو راتګ ته بېرته زمینه برابره شي.

د طالبانو استخباراتي معلومات ښيي، چې د مشروعیت ناورین، د طالبانو په مشرتابه کې درزونه، د واک بدیل مرکزونه هغه اندېښنې دي چې د پخوانیو جګړه‌مارانو بېرته راتګ ته زمینه برابرولای شي.

په دغه راپور کې چې د طالبانو د استخباراتو مشر عبدالحق وثیق ته لېږل شوی لیکل شوي، چې د جګړه‌مارانو احتمالي بېرته راتګ کولای شي د خلکو ملاتړ ترلاسه کړي.

د مدني ازادیو ځپل، افراطي ټولنیز محدودیتونه، په تېره بیا پر ښځو بندیزونه او غیرشفاف اقتصادي سیسټمونو د طالبانو او ملت ترمنځ واټن ډېر کړی دی.

د طالبانو د استخباراتو راپور ښیي، چې د حکومت دننه ناورین او د طالب مشرانو کورني اختلافات نور له هیچا هم پټ نه‌دي.

تر اوسه د طالبانو ادارې د دغه راپور په اړه څه نه‌دي ویلي او دا هم څرګنده نه‌ده، چې دغه راپور به د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخندزاده ته لېږل شوی وي که نه.

نړۍوال بانک د اګسټ میاشتې په راپور کې د بهرنیو مرستو کموالی، د اقلیمي بدلون ناببره څپو، په لوی شمېر کې د کډوالو ستنېدنه او له ګاونډیو هېوادونو سره د افغانستان د اړیکو پیکه‌والی هغه لوی لاملونه یاد کړي چې د افغانستان پر اقتصادي وضعیت یې ناوړه اغېز کړی دی.

په راپور کې د افغانستان په ختیځو او په ځانګړې توګه کونړ ولایت کې وروستۍ ویجاړونکې اوخونړۍ زلزلې ته په اشارې سره ویل شوي، چې یادې زلزلې او په کم ساري ډول د کډوالو راتګ د افغانستان پر ماتېدونکي اقتصاد بد اغېز لرلای دی.

په راپور کې راغلي، چې له ګاونډیو هېوادونو سره د افغانستان د اړیکو ترینګلتیا هم د افغانستان پر مالي ثبات بې اغېزې نه‌دی. په راپور کې که څه هم کوم ځانګړي هېواد ته اشاره نه‌ده شوې؛ خو په وروستیو کې د کابل او اسلام‌اباد اړیکې تر بل هر وخت ترینګلې شوې دي.

د نړۍوال بانک په راپور کې راغلي، چې له ستونزو سره، سره بیا هم په ځینو برخو کې لږ پرمختګونه شوي دي. راپور د افغانیو ثبات، د عوایدو پرتله د طالبانو د حکومت د لګښتونو کمښت او د طالبانو له لوري د مالیاتو راټولونه هغه موارد یادوي، چې نسبي پرمختګ په‌کې شوی دی.

په ټوله کې نړۍوال بانک ویلي، چې په افغانستان کې شته عیني واقعیتونو ته په کتو د افغانستان اقتصادي وضعیت له ډول ډول ننګونو سره مخامخ دی او د دغه ننګونو له کبله اقتصادي وضعیت مخ پر ځوړ روان دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، دغه پرورګام Shelter Box په مالي ملاتړ پیلېږي چې په بېړنۍ توګه به زیانمنو کورنیو ته سرپناوې جوړې کړي. د طالبانو د اقتصاد ځايي رییس مولوي عطاالرحمن فاتح د یادې موسسې له مسوولینو غوښتي، چې په خپلو چارو کې روڼتیا او کېفیت ته ځانګړې پاملرنه وکړي.

د (اګسټ په ۳۱مه) نېټه د شپې ناوخته د افغانستان په ختیځ کې زلزلې زرګونه کورنۍ زیانمنې کړې، چې تر ټولو ستر زیان یې د کونړ په مزار او دېوه ګل درو کې خلکو ته واړولو. د رسمي شمېرو له مخې؛ یوازې په دغه سیمه کې د یادې زلزلې له امله ۲۲۵۰نه ډېر کسان مړه او نږدې ۴زره نور ټپیان شول.

همدا راز سلګونه کورونه ونړېدل او څاروي هم په کې له‌منځه تللي دي. که څه هم د ملګرو ملتونو په ګډون یو شمېر نړۍوالو موسسو او سوداګرو دغه زلزله ځپلو سره د پراخو مرستو د ترسره کولو یادونه وکړه؛ خو له سیمې معلومات څرګندوي چې لا هم د سرپناه په برخه کې ځايي اوسېدونکي له جدي ستونزو سره مخ دي.

لا هم دغه زیانمنې کورنۍ دایمي سرپناه نه‌لري او خپل کورونه یې له خاورو سره خاورې شوي دي. یو شمېر نړۍوالو سازمونونو دوی ته د کورونو جوړلو هم ویلي؛ خو تر اوسه هېڅ کومې ادارې په رسمي توګه دغه بهیر نه‌دی پیل کړی.

په مقاله کې راغلي، که څه هم د افغانستان ګاونډیانو تر دې مهاله د طالبانو حکومت په رسمیت نه‌دی پېژندلی؛ خو همکاري ورسره کوي.

په مقاله کې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ نوې غوښتنې ته هم اشاره شوې او ویل شوي، ټرمپ هڅه کوي چې د بګرام پوځي اډه بېرته ترلاسه کړي. واشنګټن پوسټ کاږي، چې طالبانو د ټرمپ د غوښتنې په اړه نرم دریځ ښودلی، یوازې یې د دوحې په تړون کې د امریکا ژمنې یادې کړې دي او زیاته کړې یې ده، چې په افغانستان کې به د امریکا پوځي حضور و نه زغمي؛ خو له دې داسې ښکاري چې نړۍ بیا هم طالبانو ته د یوه څرګند او مهم شریک په سترګه ګوري.

په مقاله کې د پاکستان د بهرنیو چارو پخواني وزیر ایاز چودري له خولې ویل شوي، که څه هم طالبان تر اوسه له روسیې پرته بل هېواد په رسمیت نه دي پېژندلي؛ خو واقعیت دا دی چې هغوی اوس پر افغانستان واکمن دي.

مقاله زیاتوي، چې هر هېواد له طالبانو سره د اړیکو جوړولو په اړه خپل لاملونه لري؛ د بېلګې په توګه په اروپا کې د کډوالو ضد ګوندونو دا خبره راپورته کړې، چې افغان کډوال دې بېرته افغانستان ته واستول شي او هڅه کوي چې په طالبانو دغه خبره ومني.

په مقاله کې ویل شوي، د امریکا په ګډون ډېرو هېوادونو له طالبانو سره ځکه اړیکې جوړې کړې دي چې داعش د دوی او طالبانو ګډ دښمن بولي؛ خو ګاونډیانو ته بیا افغانستان د ټرانزیټ او سوداګرۍ له امله ارزښت لري.

واشنګټن پوسټ د شنونکو له خولې لیکلي، چې دغه وضعیت د طالبانو لپاره ستراتیژیکه بریا ده؛ خو اوس هم له نړۍ سره د طالبانو اړیکې په حساس پړاو کې دي.

په مقاله کې د طالبانو سخت‌دریځو مشرانو ته هم اشاره شوې او لیکل شوي، چې دغه مشرانو د ښځو او مدني حقونو په برخه کې سخت دریځ غوره کړی دی؛ همدا سخت دریځ د دې لامل شوی، چې لوېدیځ هېوادونه هغوی په رسمیت نه پېژني، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي ته هم له همدې امله د ملګرو ملتونو د بندیزونو کمیټې د سفر اجازه ورنه کړه.

په مقاله کې زیاته شوې، چې په کابل کې ګڼ سفارتونه تړلي پاتې دي او هېوادونه د طالبانو راتلونکي دریځ ته په تمه دي او چین هم د لویو پروژو په برخه کې ډېر په احتیاط ګامونه اخلي.

د واشنګټن پوسټ له نظره؛ طالبان هیله لري، چې نړۍ د عادي حکومت په ډول چلند ورسره وکړي؛ خو شنونکي وایي چې دا یو بې‌ځایه تصور دی. ډېری هېوادونه له طالبانو سره یوازې د بشري مرستو او کډوالو په برخه کې اړيکې ساتي.

واشنګټن پوسټ زیاتوي، که څه هم په ځینو اروپايي هېوادونو کې طالبان بریالي شوي چې د ځينو سفارتونو واک ترلاسه کړي؛ د بېلګې په ډول د جرمني حکومت دوه طالب استازي د ډيپلوماټانو په توګه ومنل او موخه یې دا وه چې د دغه امتیاز په بدل کې به په جرمونو تورن افغانان بېرته افغانستان ته واستوي؛ خو د جرمني دغې تګلارې د افغانانو او د بشري حقونو فعالانو غبرګونونه راوپارول.

د مقالې له مخې؛ روسیې د جولای په میاشت کې د امنیتې اندېښنو له مخې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژانده. شنونکي وایي، چې مسکو غواړي په دې کار سره له لوېدیځو هېوادونو څخه جلا او خپلواک دریځ ولري او کېدای شي په سیمه کې د چین په ګډون نور هېوادونه هم دغه ډول دریځ غوره کړي.

واشنګټن پوسټ کاږي، که څه هم کېدای شي چې طالبان په ملګرو ملتونو کې د اکثریت هېوادونو ملاتړ او په دغه سازمان کې د افغانستان څوکۍ ترلاسه کړي؛ خو اروپايي هېوادونه د نورې نړۍ پرتله ورځ تر بلې له طالبانو سره تعامل ته نږدې کېږي.