له غاليو تر لپټاپه؛ پر انټرنېټ د طالبانو بندیز د افغان ښځو د عاید یوازینۍ لار بندوي

د احصایې او معلوماتو ملي ادارې د سې شنبې په ورځ پر اېکس‌پاڼه لیکلي چې ټول بهرمېشتي له دې وروسته د بهرنیو هېوادونو د استوګنې له اسنادو سره سم خپلې تذکرې ترلاسه کولی شي.

دغه اداره وایي، هغه بهرمېشتي هېوادوال چې په حضوري بڼه دې ادارې ته مراجعه کوي، په هېواد کې د مېشتو نورو افغانانو په څېر ترې فیس اخیستل کېږي. خو هغه افغانان چې په غیرحضوري بڼه غواړي کاغذي تذکرې ترلاسه کړي او په ګاونډیو، د منځنۍ اسیا، هند او ترکیې هېوادونو کې استوګنه لري، له دې وروسته د ۲۰۰ امریکايي ډالرو پر ځای ۵۰ ډالره،هغه افغانان چې په غیرحضوري بڼه غواړي کاغذي تذکرې ترلاسه کړي او په روسیه، عربي او افریقايي هېوادونو کې استوګنه لري د ۲۰۰ ډالرو پر ځای ۷۰ ډالره ترې اخیستل کیږي.

همدا رازهغه افغانان چې په امریکا متحده ایالتونو، کاناډا، اسټرالیا او اروپايي هېوادونو کې استوګنه لري د ۲۰۰ ډالرو پر ځای به له دې وروسته د۱۵۰ ډالرو په بدل کې په غیرحضوري بڼه کاغذي تذکرې ورته وېشل کېږي.

په دې کې کاغذي او الکترونیکي تذکرې دواړې شاملې دي.

دغه اداره ټینګار کوي، هڅه کوي چې افغانانو ته د اړوندو خدمتونو په وړاندې کولو کې لازمې اسانتیاوې رامنځته کړي.

د طالبانو د هرات ولایت مقام رسنیز دفتر نن سې شنبه د تلې لومړۍ نېټه وویل، چې د ۱۰ نویو تولیدي شرکتونو د فعالیت د پیل پرانیستغونډه د طالبانو د هرات والي اسلام‌جار د صنعت او سوداګرۍ وزارت معیین مولوي احمدالله زاهد، دولتي چارواکو، سوداګرو او صنعت‌کارانو په حضور کې وشوه.

په نویو تولیدی شرکتونو کې ددرمل جوړولو فابریکه، د طبی وسایلو تولیدي شرکت، د غوښې او خوراکي موادو شرکت، د غذایي توکو صنایع، د اوړو تولید شرکت، د وړینې ښیښې تولید شرکت او چودن جوړونې شرکت شامل دي، چې د ټولو ارزښت له ۶۰ میلیونه ډالرو ډېر دی او د هرات په صنعتي پارک کې یې فعالیت پیل کړی دی.

د طالبانو د هرات والي ویلي:«د هرات د صنعت‌کارانو پرله‌پسې پرمختګ نه‌ یواځې په دغه ولایت، بلکې په ټول هېواد کې محسوس دی او هره ورځ د امنیت تر سیوري لاندې، د هرات نوم د صنعت او اقتصاد په برخه کې لا نور ځلوي»

په راپور کې اندېښنه ښودل شوې، چې په افغانستان کې له اپرېل میاشتې راهیسې په دوامداره توګه د دغې ناروغۍ پېښې مخ پر زیاتېدو دي. د راپور له مخې؛ یوازې په اګست میاشت کې ۱۲۸۹۷ د ملاریا مثبتې پېښې ثبت شوې چې له اپرېل راهیسې د دغه ناروغۍ د پرله‌پسې زیاتوالي دوام ښيي.

ملاریا یوه ساري ناروغي ده، چې پر مېکروب د اخته غوماشې د چېچلو له لارې د انسان بدن ته داخلېږي او که په چټکۍ یې درملنه ونه شي؛ نو د مرګ لامل کېدای شي.

ډاکټران وایي، د دغې ناروغۍ له امله د مېندواره مېرمنو او ماشومانو د مړینې کچه لوړېدای شي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د معلوماتو له مخې؛ تر اوسه ۴۵ هېوادونه توانېدلي، چې دغه ناروغي په بشپړ ډول له منځه یوسي؛ خو لا هم په لسګونه هېوادونو کې دغه ناروغي شته او د مېلیونونو وګړو ژوند یې له ګواښ سره مخامخ کړی دی.

د روغتیا نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې؛ په ۲۰۲۳ کال کې د افغانستان په ګډون په ۸۳ هېوادونو کې په دغې ناروغۍ ۲۶۳ مېلیونه کسان اخته شوي چې له ډلې یې څه کم شپږ لکه کسان مړه شوي وو.

د دغه سازمان په میاشتني راپور کې که څه هم د ملاریا ناروغۍ د مخ پر زیاتېدونکې کچې د زیاتوالي په اړه اندېښنه ښودل شوې؛ خو ورسره د ځینو ساري ناروغیو په پېښو کې د کموالي خبره هم شوې ده.

په راپور کې راغلي، چې د سختو تنفسي ناروغیو کچه یو څه راکمه شوې؛ خو بیا هم د خلکو روغتیا ګواښي. د راپور له مخې؛ د افغانستان په ختیځ او په ځانګړې توګه کونړ ولایت کې وروستیو مرګونو زلزلو وضعیت لا پسې کړکېچن کړی دی.

په راپور کې سپارښتنه شوې، چې باید په اغېزمنو سیمو کې د روغتیايي خدمتونو رسېدو ته لومړیتوب ورکړل شي او د ساري ناروغیو چې د خپرېدو امکان یې ډېر دی؛ د مخنیوي لپاره بېړني اقدمات وشي.

روغتیاپالان او د اقلیمي چارو ځینې پوهان وايي، چې د اقلیمي بدلون او له امله یې رامنځته کېدونکي کړکېچونه لکه سېلابونه، ورښتونه، زلزلې، وچکالي او ډېره تودوخه، د ملاریا لېږدوونکي غوماشې د نسل ډېرېدو ته لار هواروي. د روغتیا نړۍوال سازمان شمېرې ښیي، چې ملاریا په نړۍواله کچه په هره دقیقه کې د یوه کس ژوند اخلي.

د ځینو سرچینو د معلوماتو له مخې، که څه هم اوس په هرات کې انټرنېټي خدمات بېرته فعال شوي؛ خو طالبانو د دغه لنډمهاله بندیز په اړه لا څه نه‌دي ویلي.

طالبانو په وروستو کې د افغانستان په یو شمېر ولایتونو کې د نوري فایبر انټرنېټي خدمات بند کړي؛ خو د هرات په ګډون ځینو ولایتونو کې چې دغه خدمات بند شوي خلک د نورو شبکو له انټرنېټې خدمتونو استفاده کوي.

په هرات کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په دغه ولایت کې په لنډمهالي ډول د ټولو انټرنېټي خدمتونو بندېدل؛ د نوري فایبر انټرنیټي خدمتونو د بندېدو په اړه د طالبانو د مشر له امر سره کوم تړاو نه‌لري او ښايي د امنیتي لاملونو له کبله دغه اقدام شوی وي.

په ورته وخت کې په بلخ ولایت کې هم یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته دا منلې، چې طالبانو درې ورځې وړاندې د هرات په څېر په دغه ولایت کې هم په لنډمهالي ډول ټول انټرنېټي خدمتونه بند کړي و.

که څه هم طالبانو په دې اړه څه نه‌دي ویلي؛ خو واک ته د دغې ډلې له بیا رسېدو وړاندې طالبانو په هغو سیمو کې چې د دوی تر کنټرول لاندې وې، د امنیتي دلایلو له کبله په لنډمهالي ډول انټرنېټي خدمتونه بندول.

تر دې دمه د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د نوري فایبر انټرنېټې خدمتونو د بندېدو په اړه د طالبانو د مشر امر منل شوی او ځینو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه لړۍ به ټولو ولایتونو ته وغځېږي. طالبانو ویلي، چې د «منکراتو» د مخینوي په موخه یې دغه ګام پورته کړی؛ خو دې مسلې ګڼ غبرګونونه راپارولي دي.

پاکستانۍ رسنۍ د نېشن راپور ورکړی، چې په اګسټ میاشت کې پاکستان ته د افغانستان د صادراتو کچه څه باندې پنځوس مېلیونه ډالرو ته رسېده چې د تېرې جولای میاشتې پرتله ۵۰ سلنه زیاتوالی ښیي.

په راپور کې راغلي، چې افغانستان ته بیا له پاکستان نه د وارداتو په کچه کې د پام وړ کموالی راغلی دی. د معلوماتو پربنسټ؛ په جولای میاشت کې له پاکستان نه افغانستان ته د وارداتو کچه ۱۰۲ مېلیون ډالرو ته رسېده؛ خو دغه کچه اګسټ میاشت کې ۸۸ مېلیون ډالرو ته راښکته شوې ده.

تر دې وړاندې د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مسوولینو ویلي و، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ د راکړې ورکړې کچه په وروستیو لسیزو کې تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې ده. د دغې خونې د چارواکو په وینا؛ د دواړو هېوادونو تر منځ د سوداګرۍ کچه په کال کې له څه باندې دوه مېلیارد ډالرو اوس یو میلیارد ډالرو ته ښکته شوې ده.

د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ سیاسي ناندرۍ، د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې پوځي نښتې او د پاکستان له لوري د محدودیتونو وضع کول يې ځانګړي لاملونه بلل کېږي.

د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مرستیال خان جان الکوزي خبرداری ورکړی و، که د دواړو هېوادونو ترمنځ اړيکي ترينګلې پاتې شي؛ نو د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ کچه به نوره هم راکمه شي.