په تاجکستان کې د افغانستان سفارت: د انټرنېټ پرې کول د طالبانو ډار او ناتواني ښيي

محسن داوړ په خپل تازه ایکس پوسټ کې لیکلي: « پر انټرنېټ د طالبانو بندیز په افغانستان کې یوازې یو محدودیت نه دی؛ دا د ټولنې د بشپړ سقوط پر لور یو ګام دی.»

نوموړي زیاته کړې چې د ښځو پر کار، زده کړو، د کتابونو او نورو بندیزونو له لارې طالبان افغان هویت او عامه پوهه له مینځه وړي، او دا سیمه غواړي د نړېوالو شخړود لوبولوپه توګه وکاروي.

د داوړپه وینا، دغه اقدامات د ټولنې د بېسارې زیان او اوږدمهاله ستونزو لامل ګرځي.

محمود صیقل په خپل ایکس پوسټ کې لیکلي: «افغانستان په مطلق سکوت کې ډوب شوی، طالبانو ویلي چې د انټرنېټ او تلیفونونو پرې کېدل به تر بل اعلان پورې دوام وکړي.»

هغه ټینګار کړی چې د طالبانو دې اقدام د خلکو اړیکې له نړۍ سره په بشپړه توګه پرې کړې او پراخې اندېښنې یې رامنځته کړې دي.

یاده دې وي چې زیات شمېر افغان فعالانو په خپلو څرګندونو کې د طالبانو دغه پرېکړه «د بیان د ازادۍ او بنسټیزو انساني حقونو ښکاره نقض» بللی او ویلي یې دي چې دا چاره کولی شي د افغانستان په سیاسي او اقتصادي راتلونکي منفي اغېز وکړي.

فعالان وایي، د طالبانو دا ګام د ټولنیزو شبکو، سوداګریزو چارو، زده‌کړو او بشردوستانه مرستو د فلج کېدو پایلې لرلای شي.

د تېر جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سلیمانخېل ویلي چې « ټول ملت په لوی لاس چوپ کړل شوی، څو د ښځو غږ ورک شي او د بشري حقونو سرغړونې له خلکو پټې پاتې شي.»

هغې زیاته کړې چې سټارلینک یوازینۍ لاره ده چې د طالبانو د سانسور زنځیرونه مات کړي او افغانان له تورتمه وباسي.

د ښځو د حقونو فعالې زهرا کاظمي په خپل ایکس پوسټ کې لیکلي: «طالبانو په لوی لاس افغانستان چوپ او منزوی کړی دی، دا یوازې تخنیکي محدودیت نه دی، بلکې د خلکو د غږ د چوپ کولو یوه محاسبه شوې هڅه ده».

هغه د سټارلېنک څښتن مخاطب کړی، « ښاغلی ماسک، تاسې د دې توان لرئ چې د سټارلینک له لارې دا دیوال مات کړئ او میلیونونه افغانان بېرته له نړۍ سره ونښلوئ.»

لیکوال حفیظ همیم بیا د انټرنېټ پرې کېدل د بنسټیزو بشري حقونو ښکاره سرغړونه بللې.

همیم په ایکس لیکلي دي: «له نړۍ سره د افغانانو د اړیکو پرې کېدل یوازې تخنیکي ستونزه نه ده، دا د اساسي حقونو ښکاره نقض دی، د انټرنېټ له بندېدو سره زده کوونکي له زده کړو پاتې کېږي، کاروبارونه فلج کېږي او د ټولنیزو اړیکو سلسله شلېږي، موږ له ایلن ماسک او سټارلینک غواړو چې ژر تر ژره اقدام وکړي، هره اړیکه حساب لري، افغانان د انټرنېټ د لاسرسي حق لري.»

د ولسي جرګې پخوانۍ غړې، فوزیه کوفي، بیا په ایکس پېغام کې ایلن ماسک مخاطب کړی او ټینګار یې کړی: «ایلن ماسک! هدا وخت دی چې خپله شتمني او ځواک د انسانیت لپاره وکاروئ، د افغانستان له خلکو سره د سټارلینک له لارې اړیکه ټینګه کړئ، افغانان د نړۍ له تر ټولو محرومو خلکو څخه دي، او ستاسو اقدام کولی شي د دوی غږ بېرته نړۍ ته ورسوي.»

دغو کسانو نړیوالو مشرانو ته هم پیغام ورکړی چې د طالبانو د سانسور پر وړاندې چوپ پاتې کېدل د افغانانو د بشپړې چوپتیا معنا لري.

طالبانو د خپلو داخلي پرېکړو پر بنسټ د ټول هېواد په کچه نوري فایبر او انټرنېټي خدمات بند کړي، چې له امله یې د میلیونونو افغانانو اقتصادي، سوداګریز، تعلیمي او ټولنیز ژوند له جدي ستونزو سره مخ شوی دی.

په افغاستان کې د ملګرو ملتونو استازولۍ نن سې شنبه د (تلې ۸مه) په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د انټرنېټ بندیدل افغانستان تقریبا په بشپړ ډول له بهرنۍ نړۍ څخه پرې کړی او دا عمل خلکو ته جدي زیان رسوي او اقتصادي ثبات ګواښي.

یوناما خبرداری ورکړی، چې د انټرنېټ بندیدل پراخې بدې پایلې لري؛ د بانکدارۍ او مالي سیسټم ګډوډولو او روغتیا او تعلیمي خدماتو ته د ښځو او نجونو د لاسرسي محدودولو څخه نیولې تر کورنیو ته د پیسو لېږلو بهیر پورې هرڅه ستونزمنوي او د هوايي چلند سکتور او بیړني خدمات اغیزمنوي.

یوناما زیاته کړې، چې دې چارې د بیان ازادي او معلوماتو ته لاسرسی هم په جدي ډول محدود کړی دی.

یوناما وايي، انټرنېټ داسې مهال قطع کیږي، چې د افغانستان ختیځ د سختو زلزلو شاهد دی او له نیمایي ډیر قربانیان یې ښځې او نجونې دي. سربېره پردې، له ګاونډیو هېوادونو په ستره کچه افغان کډوال هېواد ته ستنیږي.

د یوناما په وینا، په داسې شرایطو کې مخابراتي خدماتو ته د لاسرسي قطع کول د خلکو ژوند له خطر سره مخ کوي.

یوناما ټینګار کړی، چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له حکم سره سم، د افغانانو د ملاتړ لپاره د طالبانو له چارواکو سره په تماس کې پاتې کیږي.

د سې شنبې په ورځ، د تلې پر اوومه د طالبانو یوه جګپوړي امنیتي چارواکي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو مشر مولوي هبت الله اخوندزاده د انټرنېټ د ملي قطع کولو پرېکړه د روسیې او ایران په مشوره کړې، ځکه افغانستان دمګړۍ د واشنګټن تر هوايي، برېښنايي او ټکنالوژیک کنټرول لاندې دی.

سرچینه وايي، « هبت الله دا تصمیم د روسیې او ایران په مشوره نیولی چې پر افغانستان د نړۍ څار او د غرب انلاین لاسرسی محدود کړي».

دغه سرچینه وايي، چې مولوي هبت الله اخوندزاده غواړي افغانستان په دویم وزیرستان بدل کړي.

باوري سرچینو دغه راز نن افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې ددې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني له هبت‌الله اخوندزاده سره تر لیدو وروسته بې‌پایلې او ناراضه کابل ته ستون شوی دی.

دغو سرچینو، چې د سټارلېنک سپوږمکۍ انټرنېټ له لارې وصل دي، د سې شنبې په ورځ افغانستان‌انټرنشنل ته وویل، چې ملا هبت‌الله د نوري فایبر انټرنېټ د بیا فعالېدو مخالفت کړی دی.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، حقاني د طالبانو د مشر له دې پرېکړې سخت خپه شوی او د لیدنې پر مهال یې په افغانستان کې د انټرنېټ او مخابراتي خدمتونو د بشپړ بندېدو له ناوړه اغیزویادونه کړې ده.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر کندهار ته تللی و، چې د نوري فایبر د قطع کېدو د پرېکړې په اړه د اخوندزاده قناعت حاصل کړي.

طالبانو د دوشنبې په ورځ، مازیګر ناوخته مخابراتي شبکو ته امر وکړ، چې د نوري فایبر او انټرنېټ ټول خدمات قطع کړي، خو اوس نه یوازې انټرنېټ پرې دی، بلکې د خلکو ترمنځ کورنۍ او نړیوالې اړیکې هم پرې شوې دي.

د طالبانو دې پرېکړېپه کوردننه او بهر غبرګونونه پارولي دي.