ایراني چارواکی: د دوغارون ـ اسلام‌کلا د ټرانزیټ بهیر د انټرنېټ د بندېدو له امله فلج شوی

سرچینې وایي، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني او نورو مشرانو د خپلو تبلیغاتو لپاره لسګونه کسان په کار ګومارلي وو، ترڅو په ټولنیزو شبکو کې د دې ډلې د دریځ ملاتړ وکړي.

طالبانو په ټول هېواد کې پر نوري فایبر انټرنېټ او همداشان پر مخابراتي خدمتونو بشپړ بندیز لګولی دی، چې نه یوازې نړۍوال غبرګونونه یې راوپارول، بلکې له امله یې ټولنیزې شبکې لکه اېکس او فېسبوک د طالبانو له تبلیغاتي محتوا خالي شوې دي.

د طالبانو تبلیغاتي ډلې چې د یو شمېر سیاستوالو، خبریالانو او هنرمندانو په نومونو یې جعلي او مستعار حسابونه پرانیستي وو، اوس د هبت‌الله اخوندزاده د فرمان له مخې د انټرنېټ پرې کېدو سره له مجازي فضا بې‌وسه پاتې شوي دي.

اپه تېره یوه شپه او ورځ کې د طالبانو په ګټه او د هغوی د مخالفانو پر ضد هېڅ ډول تبلیغات نه دي خپاره شوي. د ټولنیزو شبکو له لارې تبلیغات د طالبانو د رسنیز کمپاین یوه مهمه برخه بلل کېږي.

مخکېنیو راپورونو ښودلې وه، چې د طالبانو د دفاع او کورنیو چارو وزیران او د دې ډلې د استخباراتو مشران د ټولنیزو شبکو ګڼ شمېر ډلې او شبکې لري، چې لسګونه کسان پکې د تبلیغ لپاره فعالیت کوي او د خپلې دندې په بدل کې تنخواوې هم اخلي

اصف دراني د سې‌شنبې په ورځ (د تلې ۸مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، دغه پرېکړه د پرمختګ او د افغان ولس د ګټو پر خلاف ده.

د دراني په وینا، له انټرنېټ پرته اقتصاد، سوداګري او نړۍوالې اړیکې درېږي او زیاتوي: «دغه پرېکړه نه د افغانانو په ګټه ده او نه هم د سیمې او نړۍ د هېوادونو په ګټه.»

دراني هغو راپورونو ته په اشارې سره چې ګواکې طالبانو دغه پرېکړه د ایران او روسیې په سلا مشورو کړې وویل، که داسې سلا مشوره هم ورکړل شوې وي، نو باید یې بدیل هم وړاندې شوی وای.

اصف دراني زیاته کړه: «له پوهې او معاصرې ټېکنالوژۍ سره جګړه ناشونې ده او ځان ته له زیان رسولو پرته بله پایله نه لري. که انټرنېټ بد دی، نو طالبان باید له الوتکې، موټر او بایسکل څخه هم استفاده ونه‌کړي.»

هغه د افغانستان په تړاو د پاکستان د پالیسۍ بدلېدو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، «پالیسي په یوه ورځ کې نه‌جوړېږي چې په یوه ورځ کې بدله شي، دا یو تسلسل دی.» هغه زیاته کړه، له شرایطو او رامنځته شویو ستونزو سره په مطابقت پالیسۍ جوړېږي.

اتمر پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، افغان ولس لا له وړاندې د طالبانو د ښځو ضد او بشري ضد پالیسیو له امله له تر ټولو لویو او ترخو محرومیتونو سره لاس او ګرېوان و او دا پرېکړه به د خلکو ژوند لا نور له ستونزو سره مخ کړي.

نوموړي زیاته کړې، ډېر وخت به ونه نیسي چې دا پرېکړه به د افغانانو د ژوند ټول اړخونه له ستونزو سره مخ کړي او د نړۍ هېوادونه به یو ځل بیا طالبان وغندي او دا پرېکړه به د معاصرې نړۍ د ارزښتونو پر ضد وبولي.

اتمر ټینګار کړی، چې د اړیکو بندېدل د افغانانو د ژوند هره برخه ګډوډوي؛ له کورنیو اړیکو نیولې تر اقتصاد، سوداګرۍ، ورځني معیشت، روغتیايي او تعلیمي خدمتونه، سفرونو او ان تر امنیت پورې.

د هغه په وینا، د انټرنېټ بندېدل په ځانګړي ډول د افغان ماشومانو او ځوانانو د زده‌کړو او معاصرې زده‌کړې له حقه بنسټیز محرومیت دی.

هغه خبرداری ورکړ، چې د اړتیا وړ توکو بیې به لوړې شي او افغانان به نور ونه توانېږي چې له بهر څخه خپلو کورنیو ته پیسې واستوي یا هم د کونسلي خدماتو له لارې اسناد تر لاسه کړي.

اتمر زیاته کړې، لا څرګنده نه ده چې طالبان ولې دې پرېکړې ته اړ شوي دي؛ خو ښایي د خلکو د ازادۍ غوښتنې د ټکولو لپاره د استبدادي رژیمونو تګلاره وي یا هم د طالبانو د رهبرانو د امنیتي اندېښنو له زیاتېدو سره تړاو ولري.

هغه ټینګار کړی: «هر دلیل چې وي، دا پرېکړه د خلکو د رنځونو د زیاتېدو لامل کېږي، خو د افغانانو د ازادۍ غوښتنه نه شي درولی، بلکې دا کار به د طالبانو د واکمنۍ بنسټونه لا نور هم کمزوري او نازک کړي.

هغه په اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د طالبانو دا اقدام کولای شي د افغانانو لپاره «ناوړه او زیانمنې پایلې» ولري.

نوموړي له طالبانو غوښتي، چې په ټول هېواد کې د انټرنېټ خدمتونو او د اړیکو بېرته ټینګښت ته اجازه ورکړي.

ریچارډ لینډسي هغه لومړنی لوړپوړی لوېدیځوال چارواکی بلل کېږي، چې د طالبانو د انټرنېټي بندیز په اړه یې غبرګون ښودلی دی.

نوموړي ټینګار کړی، چې د اړیکو پرېکون نه یوازې د خلکو ورځني ژوند ګډوډوي، بلکې د بشري او اقتصادي ستونزو د لا پسې زیاتېدو لامل ګرځي.

د افغان ښځو د سیاسي مشارکت شبکې د سې شنبې په ورځ (د تلې ۸مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، طالبانو له تېرو څلورو کلونو راهیسې په افغانستان کې د خلکو اساسي حقونه په سیستماتیک ډول نقض او ورځنی ژوند یې ټکنی کړی دی.

دغه شبکه زیاتوي، طالبانو د ځپنې سیاست له لارې نه یوازې د نجونو پر مخ ښوونځي او پوهنتونونه تړلي، بلکې د بشري او مدني حقونو پر ضد په اقداماتو سره یې یو ملت برمته کړی دی.

اعلامیه کاږي، طالبانو د انټرنېټ په پرې کولو سره د میلیونونه انسانانو د ژوند یوه برخه فلج کړې او په وینا یې دغه ډله غواړي، چې د خلکو غږ ډب او د نقضونو له مستند کېدو مخنیوی وکړي. اعلامیه زیاتوي: «د انټرنېټ په قطع کېدو سره زرګونه زده کړیالان او په ځانګړې توګه نجونې له انلاین زده کړو محروم شوي، ډیجیټلي کاروبار له‌منځته تللی او کورنۍ له یو بل سره له اړیکو نیولو بې برخې شوې دي.»

دغه شبکه له نړۍوالې ټولنې غواړي، چې د طالبانو له لوري د بشري حقونو نقض چارې په رسمي ډول مستند کړي او ورسره پر دغې ډلې جدي سیاسي او حقوقي فشار راولي او همداراز «د انټرنېټ قطع کېدل باید د ځپنې د وسلې په توګه وپېژندل شي او د زده کړو او همداراز اطلاع رسونې په برخو کې بدیل بېړني اقدامات وشي.»

د افغان ښځو د سیاسي مشارکت شبکې په ډاګه کړې، چې طالبانو له تېرو څلورو کلونو راهیسې دا ثابته کړې، چې پر بشري حقونو، د ښځو پر ازادۍ او د افغانستان پر راتلونکي هېڅ باور نه لري او همداراز له افغان ولس او نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې سره یو موټی شي او د طالبانو د انساني ضد سیاستونو مخه ونیسي.